Абулқосим Ҳасан ибн Аҳмад Унсурӣ

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
ابوالقاسم حسن عنصری بلخی
Абулқосим Унсурӣ
Noimage.svg
Зодрӯз
Даргузашт 1040-1050
Вазифа шоир

Абулқосим Ҳасан ибн Аҳмад Унсурӣ - яке аз шоирон адабиёти классикии форсу тоҷик аст.

Тарҷумаи ҳол[вироиш]

Абулқосим Ҳасан ибн Аҳмад Унсурӣ аслан балхӣ буда, тахаллусаш Унсурӣ аст. Дар бораи хаёташ маълумоти кофи нест. Вай дар Балх дар байни солҳои 970-980 ба дунё омадааст. Ба дарбори Ғазнавиён роҳ ёфта, яке аз дӯстони наздики султон Маҳмуд гардида, тахаллуси «Маликушшуаро»-ро гирифтааст. Вай дар ҷавони забони арабӣ, мантиқ ва илмҳои замонашро омӯхтааст. Соли вафоти Унсурӣ ба 1040-1050 ба пош хурдани сулолаи Ғазнавиён рост меояд.

Эчодиёти шоир[вироиш]

Эчодиёташ уро хамчун шахси донишманди замони худ муаррифи мекунад. Девонаш аз 30 000 байт иборат буд, ки 2500- тоаш то замони мо расидаанд. Ба дарбори султон Махмуд танхо шоироне рох меёфтанд, ки хамфикрони Унсури буданд. Касидахои зиёди у дар бораи галабахои султон Махмуд мебошанд. Унсури дар эчодиёташ лашкаркашии султон Махмудро ба Хиндустон барои ба даст овардани тиллои зиёд тасвир кардааст. Баъди вафоти султон Махмуд Унсури «нутки таърифи» тайёр мекунад. Аммо дар нуткаш аз марги султон Махмуд он кадар ёдрас нашуда, бештар шохи оянда султон Масъудро таърифу тавсиф менамояд. Унсурӣ чанд достони ошиқонаеро аз қабили «Вомиқу Узро», «Сурхбут ва Хингбут», «Шоҳбар ва Айнулҳаёт» ба назм даровардааст, ки аз онҳо чанде абёти пароканда то замони мо расидаасту халос. Аз «Вомиқ ва Узро» то имрӯз 515 байт ба даст даромадааст. Эчодиёташ уро хамчун шахси донишманди замони худ муаррифи мекунад. Девонаш аз 30 000 байт иборат буд, ки 2500- тоаш то замони мо расидаанд. Ба дарбори султон Махмуд танхо шоироне рох меёфтанд, ки хамфикрони Унсури буданд. Касидахои зиёди у дар бораи галабахои султон Махмуд мебошанд. Унсури дар эчодиёташ лашкаркашии султон Махмудро ба Хиндустон барои ба даст овардани тиллои зиёд тасвир кардааст. Баъди вафоти султон Махмуд Унсури «нутки таърифи» тайёр мекунад. Аммо дар нуткаш аз марги султон Махмуд он кадар ёдрас нашуда, бештар шохи оянда султон Масъудро таърифу тавсиф менамояд.

Унсурӣ чанд достони ошиқонаеро аз қабили «Вомиқу Узро», «Сурхбут ва Хингбут», «Шоҳбар ва Айнулҳаёт» ба назм даровардааст, ки аз онҳо чанде абёти пароканда то замони мо расидаасту халос. Аз «Вомиқ ва Узро» то имрӯз 515 байт ба даст даромадааст.

Аз қасоид[вироиш]

Баҳорзиннат боғе, на боғ, балки баҳор,
Баҳорхонаи мушкӯю мушкбӯйи баҳор.
Сиришти табъашро ҳар чаҳор табъҳавост,
Ниҳоди солашро ҳар чаҳор фасл баҳор.
Зи ранги сурати ӯ корномаи наққош,
Зи бӯйи турбати ӯ борномаи аттор.
Ҳаво зи накҳати буяндагони ӯ Тибет
Замин зи нузҳати бинандагони ӯ Фархор.
Ба сар зи сурати ӯ олами сувар гардад,
Агар нигоҳ кунӣ жарф сӯйи он девор.
Чу марғзор яке шер дорад андар бар,
Чу воқвоқ яке рӯйи мардум орад бор.
Ба сони карк яке пил баркашида ба шох,
Ба сони арк яке бар ҳаво кашида ҳисор.
Ҳисорҳои бар амсоли миноранг,
Ирам наянду ҷудо ҳар яке ирамкирдор.
Ба сони қуббаву «Аржанг»-и Монавиш ғилоф,
Ба сони каъбаву дебои хусравиш изор…

Бози сапед ва зоги сиёх[вироиш]

Миёни зоги сиёх ва миёни бози сапед,
Шунидам зи хакиме хикояти дилбар.
Ба боз гуфт: Хаме зог хар ду ёронем,
Ки хар ду мургем чуз ба чои хунар.
Миёни тобеъи ману ту миёне хаст магар?
Хуранд аз он гох бимонад мулуки замин.
Ту аз палиди ва мурдори пар каши ҷогар,
Маро нишаст ба дасти мулуку дер ва саросар
Туро нишаст ба вайрона ва сутудон бар
Зи рохатаст маро рангу, ранги ту зи азоб,
Ки ман нишона зи маъруфаму ту аз зингар.
Мулук миёл суйи ман кунанд ва суйи ту на,
Ки миёл хайр ба хайр аст ва миёл шар суйи шар!

Аз ғазалиёт[вироиш]

Мушкин шавад чу бод ба зуфи ту бугзарад,
Ошиқ шавад касе, ки ба руйи ту бингарад.
Бар ғолия бимонад бар орази ту бод,
Гоҳаш ба ӯ бимоладу гаҳ боз бистурад.
Гар пушт ёбад аз рухи ту лола бишкуфад,
В-аз бими ғамзагони ту наргис бипажмурад.
Найранги чиниёнаву Аржанги чиниён,
Ҳар шаб ба назди чашму рухи ту кӣ оварад?
В-он сад ҳазор ҳалқаи мушкини пуршикан,
Ҳар соате ба гирди гули ту кӣ густарад?
Чашми тар аст мояи найрангу дилбарӣ,
Наргис надидаем, ба найранг дил барад.
Табъе бар он ду зулфи ту чандон гиреҳ фитод,
К-аш марди ҳандисӣ ба дусад сол нашмарад.
Гули сурӣ ба моҳ андар шукуфта,
Бар ӯ бар каждуми ҷаррора хуфта,
Ду лаб чун донаи нор аст, лекин,
Ба нуки сузани андеша суфта.
Накӯрӯе, ки аз фирдавси ҳуро,
Бар ӯ хубӣ фиристодаст суфта.
Шаби тор ошкоро гашта доим,
Ба зераш рузи рахшанда нуҳуфта.
Ба оин сурате, к-андар ҷаҳон кас,
Назири ӯ надидасту на гуфта.
Эй моҳи сияҳпӯш, ту равшаншуда моҳӣ,
Ҳам шамъи сарои ману ҳам пушти сипоҳӣ.
Аз қомату қадди ту барад сарв баландӣ.
В-аз ҳалқаи зулфи ту барад қир сиёҳӣ.
Ҷонам ба салоҳ ояд аз он нӯши лаби ту,
Гар боз наяфзояд чашми ту табоҳӣ.
Яъқуб агар зинда шавад боз ба олам,
Нашносадат, эй турк, зи пайғамбари чоҳӣ.
Хаста дилам, эй бут, бикушову бибандӣ
Чун зулф ба рух барбифизоиву бикоҳӣ.

Аз рубоиёт[вироиш]

Гуфтам: санамо, дилам туро ҷӯён аст,
Гуфто: ки дилам дарди туро дармон аст.
Гуфтам: ки ҳамеша аз манат ҳиҷрон аст?
Гуфто: ки парӣ з-одамиён пинҳон аст.
Гул бар рухи тусту чашми ман ғарқа ба об,
Ман тофтаву зулфи ту печида ба тоб,
Зулфи ту бар оташ асту ман гашта кабоб,
Бехоб ману наргиси ту мояи хоб.


Зулфи ту камандест ҳама ҳалқаву банд,
Холӣ набувад зи ҳалқаву банд каманд.
Он чоҳ ба он симзанахдон-т ки канд?
В-ар худ кандӣ маро бад-он чаҳ кӣ фиганд?


Шоирони Порсигӯй
ДақиқӣРудакиРобиаи БалхӣУнсурӣФирдавсиИбни СиноУмари ХайёмНизомӣ ГанҷавӣСаъдиҲофизи ШерозӣКамоли ХуҷандӣҶалолиддини РумӣАбдураҳмони ҶомӣБедилЗебуннисо