Бангдона

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Ба ин мақола дигар саҳифаҳои мақолаҳои Википедиа пайваст нестанд.
Лутфан, аз ҷустуҷӯ истифода баред ва пайвандеро аз рӯи қоидаҳои кабулшуда гузоред.
Бангдона
Datura stramonium

Бангдона, шонаи ач;и на, тотула, тотура (Datura stramonium), гиёхест худруи за^р-нок. Тиррешааш дукмонанди сершох. Пояащ рост (25—150 см цад мекашад), цисми болояш сершох. Баргаш думчадароз, паррадор, нугтез (дарозиаш то 25 см, бараш 15 см). Гулаш сафед, кифшакл (мох;х;ои май — сент. мешу-куфад). Рузааш байзашакл ё пил-лаладнанд (дарози¬аш 3—5 см, бараш 2—2,5 см), серхор; мохдои июль — окт. пухта мекафад ва тухмаш мерезад. Хар кадом рузааш 500—800-то тухми гурдашакли сиёх ё хокистар-ранги сиёхтоб (вазни 1000 тоаш 8— И г) дорад. Як бех Б. 20 хаз. (баъзан аз он хам зиёдтар) тухм мебандад, Б. бадбуй аст. Одатан чун алафи бегона дар богу киштзор (махсусан пахтазор, полиз ва г.), замини партов, к,ад-цади чуйбор, сохи-ли дарё ва канори рох месабзад. Б. дар аксар шохияхои Тоҷикистон (400—2400 м аз с. б.) нуму меёбад. Хусусияти давой ва захрнокии Б. ба Закариёи Ровй, Абурайҳони Берунӣ ва Абуали Сино маълум буд. Онхр меван Б. («чавзн мосил»)-ро захри магзи cap ва дил хондаанд (як мискрли он касро мает, захро-луд мекунад ва хатто мумкин аст ба марг расонад). Одатан чорво Б.-ро намехурад, аммо гулу баргашро хурда мурдани гусола борхо мушохида шудаарт. Асп ва гов хам аз хошоке, ки барги В. дошт, захролуд шудаанд. Тухми Б. за*рноктар аст. Мукаррар кардаанд, ки асп аз 1,5 чумча тухми Б. захролуд мешавад. Баъзан аз барги тару тозаи он ғоз нобуд мегардад. Чорвои захролуд ноором шуда, покуби мекунад, мехаросад, меларзад, одами наздик омадаро мегазад ва мезанад («девона» мешавад); гавхараки чаш-монаш васеъ мегардад; регкашй ва фалачд руй медихад. Чорво сахт захролуд щавад, баъди 4—6 соат мемурад. Омузиши Б. (атрофи ш. Душанбе) нишон дод, ки хамаи узвхои он— поя (0,08%), барг (0,44%), гунча (0,22%), гул (0,28%), гуза (0,32%), тухм (0,98—1%), реша (0,11%) алкалоиди захри (гиосциамин, гиосцин, атропин ва F.) дорад. Дар баргаш моддаи дабборй (1,7%) ва равгани эфири бадбуй (0,04%) низ хает. Барги Б. ашьёи хоми доруворист (онро дар давраи гулшукуфт мегун-доранд). Аз он «астматол» «астма-тин» барин як катор дору тайёр кар¬да, барои табобати баъзе бемори-хои асабу рухй, зивди нафас, сул-фа, тарбод ва г. истифода мебаранд. Аз тухми Б. алкалоид мегиранд. Дар байторй сулфати атропин чун позахр истифода мешавад.

Адабиёт[вироиш]

  • Ҳоҷиматов М., Банги девона, дар кит.: Энциклопедияи совети тоҷик (ЭСТ), ҷ. 1, Душанбе, 1978; Садыков Ю. Д., Ходжиматов М., Xафизов X., Беговатов Ю. М., Алколоиды Datura stramonium L., «Докл. АН Таджикской GCP, 1978, № 7, Флора Таджикской ССР т. 8, Л., 1986.