Бобоҷон Ғафуров

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Бобоҷон Ғафуров
Бобоҷон Ғафуров
Академик Бобоҷон Ғафуров.jpg
Зодрӯз 31 декабри соли 1909
Зодгоҳ Исфисор, ҳоло ш. Ғафурови вилояти Суғд
Даргузашт 12 июли соли 1977
Вазифа олим (муаррих), академик ва ходими давлатӣ.
Академик Бобоҷон Ғафуров
Бобоҷон Ғафуров бо хонавода
Бобоҷон Ғафуров бо хонаводаи хеш ва авлоди Турди Юсупов
Бобоҷон Ғафуров дар ҷаласа
Бобоҷон Ғафуров ва Индира Ганди
Бобоҷон Ғафуров бо Т. Юсупов ва Дехконбой-ака аз Хуҷанд (1968)

Бобоҷон Ғафуров (31 декабри соли 1909 - 12 июли соли 1977) (ба хатти ниёгон باباجان غفورف, ба забони русӣ Бободжан Гафуров, ба забони инглисӣ Babajan Ghafurov) - Қаҳрамони Тоҷикистон, арбоби сиёсию давлатӣ, муаррихи барҷаста, шарқшиноси машҳури тоҷик, доктори илми таърих, профессор, узви пайвастаи АИ Тоҷикистон (1951), узви пайвастаи АИ Иттиҳоди Шӯравӣ (1968), Ходими хизматнишондодаи илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (1967).

Ҳолнома[вироиш]

Бобоҷон Ғафуров дар рустои Исфисор, ҳоло ш. Ғафурови вилояти Суғд ба дунё омад. Дар ташаккули ӯ, чун инсони комилу хоксор, ватандӯст, олими нуктасанҷ оилаи меҳнатдӱст ва хусусан модари маърифатпарвари ӯ шоира Розия Озод таъсири мусбӣ расонидааст. Давраи ҷавонии ӯ дар вазъияте мегузашт, ки ҷараёни сиёсӣ-иртиҷоии туркпарастон (пантуркистҳо) вуҷуд доштани халқи тоҷикро инкор карда, Осиёи Миёнаро ба империяи «Туркияи бузург» пайваст карданӣ буданд. Фаъолияти илмӣ-эҷодии Б. Ғафуров дар шароите оғоз гардид, ки дар афкори ҷамъиятӣ бояд исбот мешуд, ки халқи тоҷик бо меҳнати шоёнаш дар тамаддун аз давраҳои қадим маълум ва машҳур аст.

Бобоҷон Ғафуров cолҳои 1928-1930 шунавандаи курсҳои олии ҳуқуқшиносии ш. Самарқанд, 1930-1934 Комисариати халқии адлияи ҷумҳурї, рӯзномаи «Қизил Тожикистон». Солҳои 1935-1938 ҷонишини муҳаррир, муҳаррири «Қизил Тожикистон». Солҳои 1938-1941 аспиранти институти таърихи АИ Иттиҳоди Шӯравӣ, 1941-1944 котиби КМ ҲК (б) Тоҷикистон оид ба пропаганда ва агитатcия (ташвиқ ва тарғиб), Аз 1944 то 1946 вай дар вазифаи дабири дуввум ва аз соли 1946 то 24 майи соли 1956 дар вазифаи нахустин дабири Кумитаи Марказии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон буд. Аз соли 1956 то поёни зиндагиаш Б. Ғафуров вазифаи мудири Муассисаи Пажуҳишҳои Шарқшиносии (Фарҳангистони Улуми Иттиҳоди Шӯравӣ) ва муҳаррири маҷаллаи "Осиё ва Африка" - ро бар ӯҳда дошт. Бо сарварии Б. Ғафуров Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон (1948), Академияи илмҳои Тоҷикистон (1951) ташкил дода шуд.

Ташаккули олим[вироиш]

Ҳанӯз дар солҳои 30-юми асри XX, ӯ ба омӯхтани таърихи халқи тоҷик шурӯъ намуда, соли 1941 дар мавзӯи «Таърихи тариқати исмоилия аз ибтидои асри XIX то ҷанги якуми ҷаҳон» рисолаи номзадӣ дар соли 1941 ва 25 феврали соли 1952 рисолаи докториро дар мавзӯи «Таърихи халқи тоҷик» аз Муассисаи Таърихи Фарҳангистони Улуми Иттиҳоди Шӯравӣ (АИ Иттиҳоди Шӯравӣ, Москва) ба даст овард.

Эъҷодиёт[вироиш]

Бобоҷон Ғафуров бо донишҷӯёни Тоҷикистон (Москва, 1970)
Бобоҷон Ғафуров бо Ҳ. Холҷӯраев (соли 1971))
Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров, ш. Ғафуров
Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров, ш. Ғафуров
Тасвири Ғафуров дар рӯи воҳиди пули 50 сомонии Бонки Тоҷикӣ ки бо муносибати 90 солагии таваллуди вай содир шуд.

Бо кӯмаки амалии ӯ гурӯҳи муаллифон бори аввал таърихи халқи тоҷикро дар се ҷилду панҷ китоб навишта, солҳои 1963-1965 дар нашриёти «Наука»-и Москва чоп намуданд. Академик Б. Ғафуров муаллифи қариб 400 асару мақолаҳо оид ба таърихи халқи тоҷик ва таърихи умумиҷаҳонӣ мебошад, ки дар нашрияҳои гуногуни дунё чоп шудаанд. Асарҳои ӯ бо забонҳои гуногун дар Деҳлӣ, Берлин, Рим, Теҳрон, Пекин, Афина, Кобул, Париж, Қарочи, Варшава ва ғ. бо теъдоди зиёд ба табъ расидаанд. Бо ташаббус ва зери таҳрири ӯ танҳо бо забони англисӣ қариб 30 асар дар мавзӯъҳои муҳими таърихи мамлакатҳои Шарқ нашр гардидаанд. Профессор, мактаби калон ва эътирофшудаи шарқшиносиро асос гузошт. Дар байни осори вай китобҳои бисёрҷилдаи чун "Таърихи халқи тоҷик" ва «Тоҷикон» ҷо мегиранд, ки ба тоҷикӣ ва русӣ мунташир шудаанд. Аллома Б. Ғафуров барои навиштани шоҳасари худ «Тоҷикон» миқдори зиёда аз 2000 сарчашмаҳои дохилӣ ва хориҷӣ, монография, брошюра ва мақолаҳои илмиро самаранок истифода кардааст. Ин китоб дар баробари Шоҳномаи А. Фирдавсӣ, «Таърихи Бухоро»-и Абӯбакри Наршахӣ, «Сиёсатнома»-и Низомулмулк чун шиносномаи халқи тоҷик барои асрҳои оянда хизмат менамояд.

Ба туфайли фаъолияти илмӣ-ҷамъиятии ӯ дар байни ҷумҳуриҳои Иттиҳоди Шӯравӣ ва хусусан мамлакатҳои Шарқ, муносибатҳои муътадили тиҷоратии–фарҳангӣ ба амал омаданд. Академик Б. Ғафуров ягона олими тоҷик буд, ки ӯро чун сиёсатмадори варзида дар миқёси ҷаҳон, хусусан дар Шарқ, хуб мешинохтанд. Шоири машҳури Покистон Файз Аҳмад Файз соли 1978 кабри Б. Ғафуровро зиёрат карда чунин гуфта буд: «Ин фарзанди бузурги тоҷик дар асл фарзанди бузургтарини Машриқзамин мебошад». Ҳамин тавр, натиҷаи асосии заҳматҳои бисёрсолаи академик Б. Ғафуров дар соҳаи илм дар он аст, ки ӯ исбот намуд, ки халқи тоҷик қадимтарин халқи Осиёи Миёна ва ориёӣ мебошад. , марди оқилу хирад дар ташаккули худшиносии миллии халқи тоҷик саҳми худро гузошт. Таҷрибаи таърихии халқи тоҷик, ки устод Бобоҷон Ғафуров онро дар асарҳои худ объективона таҳлил ва ҷамъбаст намудааст.

Хотираҳо аз ҳаёти Б. Ғафуров[вироиш]

Дар китоби "Равшангари бузург" (Душанбе:"Адиб", 2006, 340 с.) Муҳаммадҷон Шакурӣ лаҳзае аз ҳаёти академик Б. Ғафуров оварда шудааст: "Соли 1972 китоби академик Бобоҷон Ғафуров «Тоҷикон» аз чоп баромад, ва зуд шӯҳрат ёфт. Ҳар зиёии тоҷик мекӯшид, ки нусхае аз он ба даст биёварад ва ҳар кас, ки ба даст овард, ба як нишаст хонда мефуровард. Пас аз чанде Б. Ғафуров (1909-1977), ки дар Маскав зиндагӣ мекард ва сарвари Пажӯҳишгоҳи ховаршиносии Фарҳангистони улуми шӯравӣ буд, худ ба шаҳри Душанбе омад ва бештар аз пештар мавриди таваҷҷӯҳи мардум қарор гирифт. Рӯзе дар хонаи нависанда Ҷалол Икромӣ нишасте ба ифтихори Бобоҷон Ғафуров барпо шуд. Иддае аз аҳли илму адаб гирд омаданд. Аз ҷумла Мирзо Турсунзода ва профессор Иосиф Самойлович Брагинский ҳозир шуданд. Яке аз аҳли нишаст Бобоҷон Ғафуровро шодбош гуфт ва таъкид кард, ки чун Ғафуров ба унвони сарвари Тоҷикистон (солҳои 1946-1956) ва донишманди забардасте барои миллат хидматҳои бузург кардааст, бахусус пас аз чоп шудани китоби «Тоҷикон» месазад, ки ӯро падари миллат бигӯем. Б. Ғафуров сухани ӯро бурид ва гуфт: Камина падари миллат нестам, фарзанди миллат ҳастам, ки мехоҳам хидмат кунам. Падари миллат устод Айнӣ буд, ки барои умри дубора ёфтани тоҷикон бештар аз ҳар касе мубориза кардааст ва ба ғалаба расидааст. Ин сухани Ғафуров ба аҳли маҷлис хуш омад. Аввал рӯҳу равони падари миллатро табрик хонданд ва баъд фарзанди миллатро шодбош гуфтанд." [1]

Некдошти устод[вироиш]

Ба шарофати некдошти фарзанди баруманди миллат, олими шинохта, донишманди бузург устод Бобоҷон Ғафуров дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Шаҳраки Ғафуров ва Ноҳияи Ғафуров(ки қаблан ба номи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров мазкур буд) дар Вилояти Суғд номи ӯро доранд.

Соли 1997 Бобоҷон Ғафуров бо унвони олии Қаҳрамони Тоҷикистон сарфароз шудааст. Якчанд нимпайкараву (назди АИ Тоҷикистон ш. Душанбе ва диг.) хиёбонҳои шаҳру рустоҳо ба номи ӯ сохтаву гузошта шудаанд.

Осорхонаи ба номи Бобоҷон Ғафуров[вироиш]

Бо ташаббуси бевоситаи шогирди Бобоҷон Ғафуров профессор Ҳабибулло Холҷӯраев соли 1998 дар ш.Ғафуров вилояти Суғд Осорхонаи ба номи академик Бобоҷон Ғафуров таъсис дода шудааст. Дар назди осорхона зери сарварии Ҳабибулло Холҷӯраев Маркази илмии "Ғафуровшиносӣ" ("Гафуроведение") амал карда истодааст, ки доир ба мероси илмии академик Бобоҷон Ғафуров ва дигар масъалаҳои таърих тадқиқотҳои илмӣ мебарад. Марказ якчанд китобу рисолаҳои илмиро ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва ӯзбекӣ нашр намудааст.

Осор[вироиш]

  • История секты исмоилитов. - М., 1941;
  • Таърихи мухтасари халқи тоҷик. - Сталинобод, 1947;
  • История таджикского народа в кратком изложении, т 1. С древнейших времён до Великой Октябрской социалистической революции 1917г.. - М., 1949, 1952, 1955;
  • Исторические связи Средней Азии со странами Арабского Востока. - М., 1963;
  • Особенности культурной революции в советской Средней Азии. - М., 1963;
  • Кушанская эпоха и мировая цивилизация. - М., 1968;
  • Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история, - М., 1972;
  • "Тоҷикон". Таърихи қадимтарин ва асри миёна. Китоби 1. - Душанбе, 1973; Китоби 2,Душанбе, 1985;
  • "Тоҷикон". қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. - Душанбе,, 1998;
  • "Тоҷикон". қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. - Душанбе,, 2008 ва ғ.

Адабиёт доир ба фаъолияти Б. Ғафуров[вироиш]

  • Бободжан Гафурович Гафуров (Материалы к библиографии ученых Таджикистана). - Душанбе, 1969;
  • Шаши Бушан. Академик Бободжан Гафуров. - Нью-Дели, 1979 (на англ.яз.);
  • Мухтаров А., Шарипов Ш. Академик Бободжан Гафуров. - Душанбе, 1983;
  • Турсунов А. Қирони Саъд. - Душанбе, 1986;
  • Мухтаров А., Шарипов Ш. Академик Гафуров Бободжан Гафурович. - Душанбе, 1989;
  • Ғаффоров У. Равшангари таърих. - Душанбе, 1990;
  • Мухторов А. Бобоҷон Ғафуров. - Душанбе, 1992;
  • Ғаффоров У. Бобоҷон Ғафуров – фарзанди фарзонаи миллат - Хуҷанд, 1996;
  • Холджураев Х.Х. Академик Б.Г.Гафуров, Кн.1-я. - Худжанд: 1998. - 207 с.;
  • Холджураев Х.Х. Академик Б.Г.Гафуров, Кн. 2-я. - Худжанд: 1998.- 173 с.;
  • Ғаффоров У. Марди накӯном - Хуҷанд, 1998;
  • Бобоев А.Д., Ғозибеков А.Г. Достойный потомок Саманидов. - Худжанд, 1998;
  • Абдуллоев С.А., Хайдаров Г.Х. Великий сын Таджикистана. - Худжанд, 1998;
  • Холджураев Х.Х. Человек-легенда. - Худжанд: «Нури маърифат», 2003. - 460 с.;
  • Мухтаров А. Судьба научного наследия Бободжана Гафурова //Авроқи рангини таърих. - Душанбе, 2007;
  • Бободжан Гафуров - ученый, политик, государственный и общественный деятель //Материалы международной научно- тероретической и практической конференции. - Душанбе, 2010 - 120с.
  • Из истории создания книги «Таджики» - Худжанд, 2010. – 268 с.;
  • Гафуроведы и гафуроведение. – Душанбе: «Ирфон», 2010, - 276 с.;
  • Академик Б. Г. Гафуров – государственный деятель, историк, политик, востоковед и дипломат. - Худжанд, 2010. - 162 с.;
  • Х.Холджураев, Г.Зоиров. Академик Б.Г.Гафуров в памяти народа. – Худжанд, 2012. – 196 с.;

Манобеъ[вироиш]


Emblem of Tajikistan.svg

Тоҷикистон