Ноҳияи Ашт

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи

АШТ, ноҳия дар вилояти Суғд. 29 сентябри соли 1926 ташкил шудааст. Ашт дар нишебҳои ҷанубу шарқии қаторкӯҳҳои Қурама воқеъ аст. Аз маркази Ашт то шаҳри Хуҷанд 107 км, то шаҳри Душанбе 400 км. То истгоҳи роҳи оҳани наздиктарин (Хуҷанд) 90 км. Масоҳаташ 2790 км2. Аҳолиаш 140 ҳазор нафар (2012), асосан тоҷикон, инчунин ӯзбекҳо ва русҳо зиндагонӣ мекунанд. Ашт дорои 7 ҷамоати деҳот: Понғоз, Қамишқӯрғон, Шодоба, Ошоба, Қирққудуқ, Ҷарбулоқ, Ашт, Пунук ва ҷамоати шаҳраки Шайдон аст. Маркази ноҳия – шаҳраки Шайдон. Ҳудуди ноҳия ноҳамвор, қисми шимолу ғарбиро нишебҳои қаторкӯҳҳои Қурама ва қисми ҷанубу шарқиро водии Фарғона ташкил медиҳад. Нуқтаи баландтаринаш аз сатҳи баҳр 3768 м (қаторкӯҳи Бобои Об), пасттаринаш 346 м (сатҳи обанбори Қайроққум). Дар қисми ҷанубу ғарбӣ дашти Ашти Калон ва кӯҳу теппаҳои Оқбел, Махавтоғ, Бахмалтеппа, Мӯлчоқтеппа (баландиаш 700–1000 м) воқеанд. Аштаз конҳои полиметалл, флюорит, намаки ош ва ашёи хоми бинокорӣ, санги мармар ғанӣ аст. Иқлими ноҳия гармсер (субтропикӣ)-и хушк, тобистони ҳамвориҳо гарм, зимистонаш муътадил. Ҳарор. миёнаи июл 27,7°С, янв. –17°С. Дар кӯҳҳо тобистон салқин, зимистон хунук. Боришот нисбатан зиёд. Сойҳои Ашт (Понғоз (Пунғаз), Мулломир, Ошоба, Ғудос, Ашт) камоб, то дарёи Сир намерасанд. Оби кӯли Оқсукон (Ахсикон) шӯр ва лойқааш табобатист. Дар Ашт навъҳои гуногуни хокҳои хокистарранг, баъзан шӯр ва дар кӯҳҳо хоки ҷигарранг вомехӯранд. Наботот дар ҳамвориҳо хусусияти биёбонӣ ва нимбиёбонӣ доранд. Дар доманаи кӯҳҳо гиёҳҳои даштӣ мерӯянд. Дашти Ашти Калон қисман аз Канали Шимолии Фарғона ва қисман аз пармачоҳҳо обёрӣ мешавад. Дар даштҳои беоб гиёҳҳои хоклес, янтоқ, ҷорӯбак, зағоза, шибоғ, шӯра, ишлон, ҳазориспанд, анғӯза ва ғ., дар кӯҳу нишебиҳо бурс, бодом, зирк, дӯлона, ҳафтпӯст, аврук, настаран, гиёҳҳои дорувории ҷағҷағ, газна (тавланг), қоқу, чойалаф, ҳулбӯ, зуф ва ғ. мерӯянд. Дар маҳалҳои аҳолинишин дарахтони биҳӣ, зардолу, гелос, тут, нок, мурӯд, санҷид, сафедор, маҷнунбед, сада ва ғ. бисёранд. Олами ҳайвоноташ гуногун, дар кӯҳу даштҳо калтакалос, муш, калламуш, мири мушон, морҳои гуногун (мори афъӣ, мори чипор, тирмор, кӯрмор); гург, гуроз, рӯбоҳ, оҳу, шағол, бузи кӯҳӣ ва ғ.; аз парандаҳо калхот, уқоб, кабк, булбул, бедона, тазарв, бум, чуғз, кабки ҳилол, фароштурук, мусича, акка, зоғ, кабӯтар, гунҷишк, эзорсурхак, соч, фотимачумчуқ, ҳудҳуд ва ғ. вомехӯранд. Соҳаҳои асосии хоҷагии ноҳия: пахтакорӣ, боғдорӣ, чорводорӣ. Ғалла (гандум, ҷав, сулӣ, ҷуворимакка), сабзавот, картошка, пахта, полезиҳо, хӯроки чорво ҳам кишт карда мешавад. Майдони умумии заминҳои корам, аз ҷумла заминҳои обӣ 18007 га, заминҳои кишти пахта 7169 га, ғалладо­на 3370 га, картошка 260 га, сабзавот 494 га, полезиҳо 222 га, хӯроки чорво 6479 га, диг. зироатҳои техникӣ 291 га, боғдорӣ 13210 га. Соли 2009 дар ноҳия 2 хоҷагии давлатӣ, 1 хоҷагии ҷамоатӣ, 2 хоҷагии ҷангал, 382 хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ), 21 хоҷагиҳои ёрирасони ташкилотҳо вуҷуд дошт. Шумораи чорво ва паранда дар ҳамаи бахшҳои хоҷагидорӣ (2009): гов 26532 сар, говҳои дӯшоӣ 17032 сар, бузу гӯсфанд 140348 сар, асп 817 сар, паранда 41662 сар. Дар ноҳия 2 муассисаи нақлиётӣ, 1 муассисаи таъмири роҳҳо, нуқтаҳои хидмати маишӣ, 5 ташкилоти сохтмонӣ, 9 корхонаи саноатӣ (2 корхонаи пахтатозакунӣ, 2 корхонаи равғанкашӣ, корхонаи истеҳсол ва коркарди намаки ош, корхонаҳои консерв, нонпазӣ, коргоҳи истеҳсоли пахтаи хоҷагӣ), 112 нуқтаҳои савдои хусусӣ, муассисаи хӯрокворӣ ва матбаа мавҷуд аст. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ дар с. 2008 ба 34,1 млн сомонӣ расид. Соли таҳсили 2009–10 дар Ашт 56 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 4 мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, 4 мактаби таҳсилоти ибтидоӣ, 5 гимназия ва литсей, 2 муассисаи таҳсилоти ибтидоии касбӣ, муассисаҳои таҳсилоти миёнаи касбӣ, 2 омӯзишгоҳи касбӣ-техникӣ, 15 муассисаи томактабӣ мавҷуд буд, ки 29179 нафар хонанда дошт. Ба онҳо 2910 нафар омӯзгор таълим медоданд. Ашт дорои 8 беморхона, 16 маркази саломатӣ, 38 хонаи саломатӣ, дармонгоҳ, 11 дорухона, 6 хонаи фарҳанг, 21 клуб, 9 кинотеатр, 29 китобхона, 1 мактаби санъати бачагона, 3 варзишгоҳ, 22 толори варзишӣ, 1 мактаби варзишӣ, ҳавзи шиноварӣ, 64 майдончаи варзишӣ аст. Ёдгориҳои маданию таърихӣ: Қалъаи Афросиёб, Тӯдаи Калон, Меҳроби Ашт, Кампирдевор, Тӯдаи Хурд, Қалъаи Бободархон. Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ Тӯйчӣ Эрйигитов, Қаҳрамонони Меҳнати Сотсиалистӣ Усмоналӣ Бобоназаров, Мирзоҷон Додоҷонов, Раззоқов Малик, Тоҷиддин Имомалиев, Ҷӯрабой Муъминов, Худойқул Назаров, Карим Холдоров, Имомназар Хоҷаназаров, нахустпрокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон генерал Нурулло Ҳувайдуллоев, дорандаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино, профессор Фарҳод Зикриёев, Арбобони илм ва техникаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, профессорон: Баҳриддин Камолиддинов, Иброҳим Усмонов, узви вобастаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон Эргашбой Муҳаммадиев, нависанда, шоир, мунаққид, драматург ва тарҷумони машҳури Ҷумҳурии Ӯзбекистон Абдулло Қаҳҳор зодаи ҳамин ноҳияанд. Нақлиёти асосии ноҳия – автомобилӣ. Фурудгоҳ дорад. Матбуоти даврӣ: «Шуҳрати Ашт», «Навиди Умед», «Маҳрам».

Манбаъ[вироиш]

Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 2

  • Адабиёт.: Азимов Н. Симои Ашт. Д., 2001, Маълумот доир ба таърих ва рушду нумӯи ноҳияи Ашт дар с. 2010 (пешниҳоди Ҳукумати ноҳияи Ашт). / Н. Азимов