Хуҷанд

Аз Википедиа
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи


Хуҷанд
[[Акс:{{{Харита}}}|center|200px]]
Historical Museum of Sughd.jpg
Нишон
{{{Нишон}}}
Вилоят: Суғд
Замони таъсис: асри VI пеш аз мелод
Шаҳр аз: Хуҷанд
Координатаҳо: 40°17′00″ с.ш.; 69°37′00″ в.д.
Иқлим:
Масоҳат (га): 40 км.кв.
Паҳноӣ(км): {{{Паҳноӣ}}}
Дарозӣ (км):
Аҳолӣ, ҳазор нафар: 169,7 хазор наф. [1].
Коди телефонӣ: +992 {{{Коди телефонӣ}}}
Нишонаи почта: 735700
Вақт: UTC +4
Бозори Панҷшанбе
Меҳмонохонаи "Эҳсон"
кохи Арбоб
Майдон дар ш. Хуҷанд

Хуҷанд - русӣ: Худжанд, ӯзбакӣ: Хўжанд, Xo'jand ,порсӣ: خجند, собиқ Ленинобод) маркази сиёсӣ - маъмурии вилояти Суғд аст. Аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ - шаҳри дуюми Тоҷикистон мебошад.

Таърих[вироиш]

Хуҷанд яке аз шаҳрҳои қадимтарин дар Осиёи Миёна мебошад, ки ҳамчун маркази тиҷорат машҳур ва аз инҷо роҳи бузурги корвонгузари абрешим мегузашт, ки Осиё ва Аврупоро пайваст мекард.

Дар натиҷаи ҳафриёти археологӣ дар Хуҷанд осори маданияти асрҳои VI—IV то м. ёфт шуд. Мувофиқи маъхазҳои таърихй шаҳр дар нимаи дуюми а. VII бо номи Хуҷанд машҳур буд. Дар а. VIII ба хилофати араб, асри XIII ба муғулҳо, нимаи дуюми асри XIV ва асри XV ба Темуриён ва асри XVI ба Шайбониён, баъд ба хонҳои Қӯқанд тобеъ буд. Шаҳрро борҳо истилогарони аҷнабй хароб намуданд. Сокинони шаҳр бар зидди ғоратгарон қаҳрамонона ҷан гиданд.

Дар вақти истилои юнониён, Искандари Макдунӣ шаҳри қадимаи Хуҷандро пурра несту нобуд карда, дар ҷояш шаҳри нав сохт, ки номи онро Александрияи Эсхата (Александрия Крайняя) ном гузошт. Дар асри XIII дар вақти истилои муғулҳо қаҳрамонии худро Темурмалики паҳлавон нишон дода буд, ки ҳоло халқи ин шаҳр бо ӯ ифтихор доранд.

Нигаред:Темурмалик

Шаҳр чун маркази савдо, ҳунармандӣ машҳур буд. «Роҳи бузурги абрешим* ба Осиёи Ми ёна, Ҳиндустон, Эрон, Шарқи Наздик, Хитой ва ҳавзаи баҳри Миёназамин аз ин ҷо мегузашт. 24 маи 1866 ба шаҳр аскарони подшоҳй даромаданд ва он ба ҳайати Россия дохил шуд. Ин воқеа аҳамияти прогрессивӣ низ дошт. Минбаъд ба Хуҷанд инқилобиён ва равшанфикрони рус омаданд, ки онҳо дар инкишофи шуури синфӣ ва худогоҳии маҳаллӣ таъсир гузоштанд. 4 июли 1916 мардуми Хуҷанд ба муқобили сиёсати мустамликадории Россияи подшоҳӣ ва феодалҳои маҳаллӣ шӯриш бардоштанд, ки он дар тамоми Осиёи Миёна паҳн гашт. Дар ҷараёни муборизаҳои синфй инқилобчиёни машҳур ба майдон омаданд. 24 ноябри 1917 Ҳокимияти Советй дар Хуҷанд ғалаба кард. Дертар шаҳр аввал ба ҳайати РСС Ӯзбикистон ва аз 2 октябри 1929 ба Тоҷикистон ҳамроҳ шуд. Соли 1936 шаҳр Ленинобод ном гирифт. Хуҷанд зодгоҳи як зумра шахсони бузурги таърихист. Олимон — мунаҷҷим ва риёзидон Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ (а. X), ҷуғрофияшинос ва сайёҳ Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов (1842—1925), шоирон Маҳастии Хуҷандӣ (а. XII), Камоли Хуҷандӣ (а. 14), Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф (1825—87), Тошхӯҷаи Асирӣ (1864—1916), Абдуллои Файёз (1847—1934) ва диг. арбобони илму маданият ин ҷо касби камол кардаанд.

Давраи шӯравӣ[вироиш]

Дар солҳои Ҳокимияти шӯравӣ Хуҷанд ба яке аз марказҳои калони иқтисодӣ ва мадании Тоҷикистон табдил ёфт. Соҳаҳои асосии саноат: бофандагӣ, коркарди металл, бинокорй, дӯзандагӣ, хӯрокворӣ. С. 1982 дар шаҳр зиёда аз 25 корхонаи саноатй мавҷуд буд. Комбинати шоҳибофии шаҳр яке аз калонтарин корхонаҳои саноатии СССР буда, 80% шоҳии Тоҷикистон (зиёда аз 45 навъ ва 500 номгӯи матоъ)-ро истеҳсол мекард. С. 1981 комбинати консерви шаҳр 53 млн қуттии консерв мебаровард, ки ин миқдор бо тамоми консерви корхонаҳои Россия (1913) баробар буд. Дар шаҳр комбинатҳои шир, равған, масолеҳп бинокорй, заводҳои тухми кирмак, шиша, «Торгмаш» (зарфҳои қаҳвапазӣ, термостатҳо ва ғайра), истеҳсоли зарфҳои сирдор, «Газаппарат*, таъмири автомобиль, истеҳ соли маснуоти оҳану бетонӣ, нон, матбаа, фабрикаҳои мебельсозй, пойафзолдӯзӣ ва ғайра фаъолият менамуданд. Маҳсулоти саноати шаҳр ба Булғория, Куба, Румыния, Венгрия, Муғулистон, Афғонистон, Алҷазоир, Эфиопия, Ҳиндустон, Гвинея, Сомали ва ғ. фиристода мешуд. Соли таҳсили 1981- 1982 дар шаҳр 22 мактаби миёна, 3 мактаби 8-сола, 3 техникум, 3 омузишгоҳ (мусиқй, педагоги, тиббй), 6 омӯзишгоҳи касбҳои техникй буданд, ки 25 ҳаз. _наф. хонанда ва 4723 наф. донишҷӯ таҳсил мекарданд. Яке аз аввалин донишкадаҳо — Ин-ти давлатии педагогин ба номи С. М. Киров, Ин-ти такмили нхтисосн муаллимон, Филиали Ин- ти политехникин Тоҷикистон, шӯъбаи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мавҷуданд. Дар шаҳр қасри маданият, театри мазҳакаи муснқин ба номи А. С. Пушкин, театри халқӣ, 8 клуб, 24 кинотеатр ва дастгоҳи кино, 16 китобхона, Боғи ботаникии АИ РСС Тоҷикистон, хонаю боғи пионерон, ст. техникҳо ва табиатшиносони ҷавон, музеи кишваршиноси, 14 муассисаи табобатӣ, 6 дорухона, 25 пункти тнббӣ буд. Дар шаҳр комбинати хизмати маишй, 4 меҳмонхона, 203 нуқтаи савдо, хӯроки умумй ва ғ. кор мекарданд. Дар давраи шӯравӣ чанд насли ходимони партиявию давлатй, олимон, нависандагон ва санъаткорон, қаҳрамонони меҳнат ба воя расидаанд.[2]

Замони муосир[вироиш]

Муҷасаммаи Исмоили Сомонӣ дар ш. Хуҷанд

Ёдгорихои шаҳр[вироиш]

Мақбараи шайх Муслиҳиддин (а. XIV) ва боқимондаи Қалъаи Хуҷанд — Ӯрда (а. VII—VIII) аз ёдгориҳои таърихй ва меъморй мебошанд. Дар бинои тарҳрезишудаи Қалъаи Хуҷанд ҳоло, Осорхонаи таърихии вилояти Суғд бунёд гардидааст. Дар соҳили рости д. Сир дар давраи шӯравӣ ҳайкали В. И. Ленин қомат афрохта буд (ҳоло, ба ҷойи он муҷассамаи Исмоили Сомонӣ гузошта шудааст). Дар шаҳр инчунин ҳайкали ёдгории ҷанговарон, ки дар Ҷанги Бузурги Ватанй шаҳид шудаанд ва ҳаикали ёдгории муборизони барпо намудани Ҳокимияти шӯравӣ дар Хуҷанд мавҷуд мебошанд.

Аҳолӣ[вироиш]

Хуҷанд - аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ дар ҷойи дуюм баъд аз Душанбе меистад.

Сол 1897 1926 1959 1973 1989 2002 2007 2011 2013 2014
Аҳолӣ,
хазор наф.
30 37 77 113 160 147 149 165 167 170

Маҳаллаҳои Хуҷанд[вироиш]

  1. маҳаллаи «Хуҷанд» - 5091 нафар
  2. маҳаллаи «Тути калон» - 8768 нафар
  3. маҳаллаи «Чорчароғ» - 8312 нафар
  4. маҳаллаи «Раззоқ» - 6952 нафар
  5. маҳаллаи «Масчиди Савр» - 7534 нафар
  6. маҳаллаи «Қорираҳмат Қурбонов» - 6759 нафар
  7. маҳаллаи «Содирхон ҳофиз» - 5921 нафар
  8. маҳаллаи «Шарқ» - 4019 нафар
  9. маҳаллаи «Сарибаланд» - 5765 нафар
  10. маҳаллаи «Ҷаббор Расулов» - 5965 нафар
  11. маҳаллаи «1- Май» - 4341 нафар
  12. маҳаллаи «Сирдарё» - 3982 нафар
  13. маҳаллаи «Сайҳун» - 5095 нафар
  14. маҳаллаи «Чашмаи Арзана» - 5908 нафар
  15. маҳаллаи «Бофанда» - 5820 нафар
  16. маҳаллаи «Ваҳдат» - 5942 нафар
  17. маҳаллаи «Темурмалик» - 8343 нафар
  18. маҳаллаи «Тиллокон» - 8916 нафар
  19. маҳаллаи «Мевағул» - 16549 нафар
  20. маҳаллаи «Суғдиён» - 11428 нафар
  21. маҳаллаи «Дӯстии халқҳо» - 15309 нафар
  22. маҳаллаи «Навбаҳор» - 8235 нафар[3]

Саноат[вироиш]

Маркази илму фарҳанг[вироиш]

Китобхонаи вилоятии ба номи Т. Асири
Осорхонаи таърихии вилояти Суғд дар ш. Хуҷанд

Хуҷанд бо намояндагони илму адаби форсу тоҷик ба монанди Абӯмаҳмуди Хуҷандӣ (а. X) - мунаҷҷим ва риёзидон, Маҳастии Хуҷандӣ (а. XII) - адиба, Камоли Хуҷандӣ (а. XIV) - шоир, Муҳаммадаминхоҷаи Кошиф (1825—1887) - шоир, Тошхӯҷаи Асирӣ (1864—1916) - шоир, маорифпарвар, Абдуллои Файёз (1847—1934) - шоир, Ҳоҷӣ Юсуф Мирфаёзов (1842—1925) - ҷуғрофияшинос ва сайёҳ ифтихор дорад. Марказҳои фарҳангии Хуҷанд - Китобхонаи вилоятии ба номи Т. Асирӣ (таъсис,соли 1917), Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ (Таъсис,соли 1932), Осорхонаи таърихии вилояти Суғд дар ш. Хуҷанд ва диг. муассисаҳои илму фарҳанг ва маориф мебошанд. Чунин шахсиятҳои номдор ба монанди Фарзона - адиба, Муҳаммад Осимӣ - (1920-1996) файласуф, академик, раиси Фарҳангистони улуми Тоҷикистон, Юсуф Носиров - (1932- 2007) биолог, академики Фарҳангистони улуми Тоҷикистон, Маъруфхоҷа Баҳодуров - (1920 – 1997) овозхон,Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон, Мунзифа Ғаффорова - (1924 – 2013) файласуф, доктори илм, ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ, Зикриё Бобохоҷаев, табиб, клинитсист, доктори илм, профессор, Ҷӯрабек Набиев - (соли 1941), овозхон, Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон ва диг. зодагони ш. Хуҷанд, дар Тоҷикистон соҳиби шӯҳрат шудаанд.

Мактабҳои олӣ[вироиш]

Тандурустӣ[вироиш]

Варзиш[вироиш]

Шахсиятҳои барҷаста[вироиш]

Аксҳои Хуҷанд[вироиш]

Нигаред ба аксҳои дигар[вироиш]

Манобеъ[вироиш]

  1. Агентство по статистике при Президенте Республики Таджикистан (01.01.2014). "Численность населения Таджикистана на 1 января 20 14 года ". http://www.stat.tj/ru/img/36a268df28cfe07c2098351a71bb2773_1372996589.pdf. Retrieved 2014-01-01. 
  2. Энсиклопедияи советии тоҷик.Ҷилди 4.- Душанбе, 1983, с.6
  3. http://www.khujand.tj/tarih/mahlla

Пайвандҳои беруна[вироиш]