Raxnagar

Nişoni raxnagaron

Raxnagar (forsī: رخنه‌گر‎), jo háker (angl. hacker, az to hack — raxna kardan, buridan, dast joftan) — kase, ki az rojona baroi dastjobiji ƣajrimuçoz ba dodaho va ma'mulan ba qasdi taxrib, bahra megirad. In voƶa ibtido ba ma'niji korbari çiddī va muştoqi rojona ba kor meraft.

Vorid şudan ba somona jo şikast dodani muhosibot, kunçkovī dar ittilooti mahramona az xususijoti jak haker ast. Haker barnomanavisi kunçkovest, ki sadamae vorid namekunad va hatto boisi tahkimi intiqolot meşavad. Imrūza raxnagar beştar dar zaminai rojona ba kor meravad va baroi işora ba candin gurūh az korbaroni rojona istifoda megardad. Viƶagiji muştaraki in gurūhho dar istifodai onho az rojona va imkonoti on dar sathi bolotar az sathi umumī va puştiboniji tavonmandi texnikiji onhost va du dastaand:

1. Mutaxassisoni amnijati rojona, ki tavonoiji vurud ba sistemhoi rojonaī va dar dast giriftani kontroli ononro dorand.
2. Korbaroni xonagī, ki aloqamand ba taƣjir dodani umdai narmafzor va saxtafzor rojonahoşon hastand to bitavonand amalkardi onro behbud bibaxşand jo qobilijathoi navu peşbininaşudae ba on bifzojaand.

Agarci imrūza voƶai raxna kardan beştar baroi işora ba afrod gurūh avval ba kor meravad.

Farhangi hakerī

Voƶai hak soli 1950, zamone, ki hanūz rojona va farhangi diçitol vuçud nadoşt, tavassuti gardonndagoni sistemhoi radioiji omoturī va dar ma'noi taƣjir baroi rasidan ba amalkardi behtar ba kor girifta şud.

Bo oƣozi davroni diçitol va ba viƶa asri kompjuter voƶai haker (angl. hacker) niz ma'noi nave girift va umuman ba jak xurdafarhang (çomeae bo jak farhangi iştirokī) mutaşakkil az barnomanavisonu muhandisoni elektronikai ozmuda gufta meşud, ki bo dodani rohkorhoi nav, ufuqi kor bo rojonaro gustariş medodand. A'zoi in çomea (hakerho) naqşi basazoe dar ba vuçud omadan va hamagir şudani bisjore az padidahoi davroni internet doştand. Padidahoi cun sistem'omili Juniks, Juznet, veb va çunbişi narmafzori ozod.

Ma'nohoi gunoguni xaker

«Jargon File» cunin şarh medihad:

Xaker (dar avval — on kase, bo joriji tabar mebel mesozad):

1. Odame, ki tadqiqitoti mufasali sistemahoi barnomasoziro dūst medorad, omūxtani mas'alai balandbardoriji şaroiti on.

Namudhoi xakerho

Çihathoi qonuni

• Moddai 298 KÇ ÇT. Ƣajriqonunī daromadan ba [sistemai] ittilootiji kompьjuterī.
• Moddai 301 KÇ ÇT. Ƣajriqonunī ba dast ovardani ittilooti kompьjuterī.

Etikai xakerho

Xakerhoi maşhur

• Linus Torvalds
• Larri Uoll
• Ricard Stollmen
• Çeff Raskin
• Erik Rejmond
• Kris Kasperski
• Robert Morris
• Kevin Mitnik
• Vladimir Levin

Boz nigared

• Xakerskaja ataka
• Friker
• Krjaker
• Manifest xakera
• Kompьjuternыj terrorizm
• The Hacker's Handbook
• Ƶurnal «Xaker»
• Lajfxaker

Pajvandho

• «xaki» MIT
• Statьi o xakerax i kompьjuternom andegraunde ot obozrevatelja Stsenы mindw0rk’a