Ас-Суис
| Шаҳр | |
Ас-Суис | |
|---|---|
| السويس / as-Suways | |
_passes_an_Islamic_mosque_on_the_western_bank_of_the_Suez_Canal_while_transiting_to_the_Red_Sea.jpg){kind=spacer} | |
| 29°58′ а. ш. 32°33′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Миср |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | а. VII мелодӣ (Ал-Кулзум) |
| Масоҳат | 326 км² |
| Баландии марказ | 10 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+2:00 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 744 000 тан (2017) |
| suez.gov.eg | |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Ас-Суис (ба арабӣ: السويس, as-Suways; ба забони инглисӣ Suez) — шаҳри шимоли шарқии Миср дар канори шимоли Халиҷи Суис (Баҳри Сурх) ва дар оғози ҷанубии Канали Суис — яке аз муҳимтарин роҳҳои обии тиҷоратии ҷаҳон.[1] Аҳолии шаҳр тахминан 744 000 нафар (барӯйхатгирии соли 2017). Ас-Суис маркази Устони Суис мебошад ва дарвозаи ҷанубии Канали Суис ки 12 фоизи тиҷорати баҳрии ҷаҳонро идора мекунад.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар маконе, ки имрӯз Ас-Суис воқеъ аст, бандари қадимии Клузма ё Клизма (юнонӣ) ва баъдтар бандари арабии ал-Кулзум — маркази муҳими тиҷорати Ҳиндустон-Миср дар давраи хилофат — ҷойгир буд. Дар давраи мусулмонӣ халифа Умар ибни Хаттоб (634–644) канали кӯҳнаи Нил–Баҳри Сурх (Канали Некос — а.VI то милод) эҳё намуд, вале ба зудӣ дар а. VIII баста шуд ва то а. XIX Мисру Осиё ба воситаи роҳи хушкӣ ба ҳам пайваст буданд.[1]
25 апрели 1859 Фердинанди де Лессепс (1805–1894) — дипломати фаронсавӣ ва дӯсти шоҳ Саидии Миср (Хидиви Саид) — корхонаи сохтмони Канали Суис — 193 километр байни Порт-Саид (шимол, Баҳри Миёназамин) ва Ас-Суис (ҷануб, Баҳри Сурх) — дар шаҳри Порт-Саиди навбунёд оғоз намуд.
17 ноябри 1869 Канали Суис бо иштироки маликаи Фаронса Евгения (ҳамсари Наполеони III) — оҳанги Аида (як опера маҳз барои ин ба Верди фармоиш шуд, вале дар соли 1871 омода шуд, на 1869) — ба таври расмӣ боз шуд. Сохтмон 10 сол давом кард ва зиёда аз 30 000 миллион гулдани фаронсавӣ (~500 миллион доллар имрӯзӣ) арзиш дошт; тахминан 1,5 миллион мисрӣ дар сохтмон кор карданд ва даҳ ҳазор кушта шуданд.
26 июли 1956 — Президенти Миср Ҷамол Абдунносир — Канали Суисро миллӣ гардонд, ки боиси Ҷанги Суис (Крӯн ул-Ислоҳ) гардид: Британия, Фаронса ва Исроил Мисрро ҳамла карданд, аммо зери фишори ИМА ва СССР дар моҳи ноябр ақиб гаштанд. Ин ҷанг ниҳояти империяи колонии Британия дар Миср буд.
Дар Ҷанги Шаш Рӯзаи 1967 Исроил Синои Миср ва канори шарқии Канали Суисро забт кард ва канал аз соли 1967 то соли 1975 (8 сол) баста монд. Дар Ҷанги Октябри 1973 (Ҷанги Кипурӣ, Ҷанги Рамазон) артиши Миср канали Суисро гузашт ва қисми Синоиро баргардонд — оҳанге ки Синои Миср соли 1982 пурра ба Миср баргардонда шуд.[1]
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Ас-Суис дар шимоли Халиҷи Суис — қисми ҷанубии Баҳри Сурх — дар баландии 10 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлим — биёбонии сохилии гарм — тобистон гарм ва намнок (то +36 °C), зимистон мулоим (~+22 °C рӯзона), боришот қариб нест (~24 мм).
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Ас-Суис тахминан 744 000 нафар (2017) — арабҳои мисрӣ мусулмон (суннӣ) ва ҷамоати хурди қибтҳо.[1]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Ас-Суис қариб пурра бо Канали Суис алоқаманд аст: Мақомоти Канали Суис (SCA) яке аз калонтарин манбаъҳои даромади Миср (тахминан 9 миллиард доллар дар сол, ~2% ММД-и Миср), бандар, нафтпалойгоҳҳо, паровозҳо. Соли 2015 Канали Суиси Нав (як каналии мувозии 35 км дар шимол) кушода шуд, ки имконияти ду тарафа гузаштани киштиҳо дар як қисми канал муҳайё сохт.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Ас-Суис дар охири ҷанубии Канали Суис воқеъ буда, дорои Фурудгоҳи байналмилалии Ас-Суис ва хатти роҳи оҳани Қоҳира–Ас-Суис мебошад. Аз Қоҳира тахминан 135 км шимолу шарқтар.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар шаҳр Осорхонаи Канали Суис (маҷмаи асосии таърихи сохтмон ва мушкилоти канал), Пайкари ёдгории Ҷанги 1973 (пирамидаи баланд), Дарвозаи Марказии Ас-Суис (ба сабки колониалӣ, а. XIX). Дар шимоли шаҳр — Кӯҳҳои Атака — кӯҳҳои саҳройии на он қадар баланд, аз онҳо назораи ҷанубии канал имконпазир аст.
