Баган
| Шаҳр | |
Баган | |
|---|---|
| ပုဂံ / Pugan | |
 | |
| 21°10′ а. ш. 94°51′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Мянма |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | 849 (Салтанати Паган) |
| Масоҳат | 104 км² |
| Баландии марказ | 87 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+6:30 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 3 600 тан (2014) |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Баган (ба бирмагӣ: ပုဂံ, Pugan; қаблан Паган) — маконе бо зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда дар канори шарқии дарёи Иравади дар маркази Мянма.[1] Аҳолии наздикаш имрӯз Ню Баган — тахминан 3600 нафар. Баган пойтахти Салтанати Паган (1044–1287) — аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё — буд ва дар соли 2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Салтанати Паган соли 849 таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург дар давраи подшоҳ Аноуратха (1044–1077) табдил ёфт.[1] Аноуратха соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ (Багу) ро забт кард ва 30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд.
Дар давоми 243 сол (1044–1287) подшоҳони Паган зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа — яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон — сохтанд. Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.
Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975 зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. Заминҷунбии 24 августи 2016 (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи Иравади (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Ню Баган ва Кӯҳна Баган — тахминан 3600 нафар (2014) — асосан бирмаиҳо ва кормандони туризм.[1]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Баган қариб пурра ба туризми таърихии-динӣ асос ёфтааст: 200 000 сайёҳи хориҷӣ дар сол (пеш аз хунтаи 2021).
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Фурудгоҳи Ниаунг-У (NYU) — 5 км шимолтар. Аз Мандалай тавассути киштиҳо дар Иравади (8-10 соат) низ мерасанд.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Маъбадҳои асосии Багани UNESCO: Ананда (1105 — маъбади симметрии сафеди 51 м баландӣ, 4 Буддои гуногун), Швезигон (1102 — гумбади тиллопӯшидаи 40 м, матрак-намунаи Шведагон-и Янгон), Тхатбинниу (61 м — баландтарин маъбад-и Баган), Дхаммаянги (пирамиди бузургтарини Баган), Гавдовпалин, Пиатхада (маъбади бо чашмаи офтоб — маркази машҳури тамоши офтоббаромад ва офтобравиш дар Баган). Балонҳои гарм-об-и субҳгоҳӣ — яке аз машҳуртарин тасвирҳои сайёҳии ҷаҳонӣ.
