Баробарии гендерӣ

Рамзи баробарии гендерӣ.

Баробарии гендерӣ, баробарии ҷинсӣ, эгалитаризми гендерӣ — консепсияест, ки расидан ба баробарии ҳуқуқии одамонро сарфи назар аз ҷинси онҳо (мардон, занон ё ғайрибинарӣ) дар муносибатҳои оилавӣ ва дигар муносибатҳои ҳуқуқӣ пешбинӣ мекунад.

Ба ақидаи бархе аз таҳқиқотчиён, баробарии ҷинсӣ зинаи навбатии муносибатҳои иҷтимоию ҷинсӣ пас аз низоми патриархалӣ мебошад. Ин принсип аз омӯхтан ва аз байн бурдани ҳама монеаҳои иҷтимоӣ (баробарии иҷтимоӣ), ки ба зуҳури шахсият халал мерасонанд, инчунин рафъи табъизи (дискриминатсия) мардону занон иборат аст.

Баробарии гендерӣ дар СССР ва Русия

Русияи Советӣ ва баъдан СССР аввалин давлатҳо дар ҷаҳон буданд, ки соли 1917 ба таври қонунӣ баробарҳуқуқии мардону занонро эълон карданд. Инқилоби Октябр ба занон ҳуқуқҳои баробар бо мардонро дода буд, зеро баробарӣ ҳамчун идеяи умумипролетарӣ эътироф мешуд.

Дар Конститутсияи СССР соли 1977 баробарҳуқуқии мардону занон дар моддаи 35 сабт шуда буд:

«Занон ва мардон дар СССР ҳуқуқҳои баробар доранд. Амалишавии ин ҳуқуқҳо бо фароҳам овардани имкониятҳои баробар дар гирифтани маълумот, омодагии касбӣ, меҳнат ва музди он таъмин карда мешавад...»

Дар соли 1970 занон 51%-и коргарону хизматчиёни хоҷагии халқро ташкил медоданд. Дар соҳаи маориф ва фарҳанг 69% ва дар соҳаи тиб 72%-и кормандон занон буданд.

Ҳуқуқи интихоботии занон

Аз охири асри XIX дар ҷаҳон раванди додани ҳуқуқи овоздиҳӣ ба занон оғоз ёфт:

• 1893 — Зеландияи Нав (аввалин дар ҷаҳон);
• 1906 — Финляндия;
• 1917 — Русия;
• 1918 — Олмон, Британияи Кабир;
• 1920 — ИМА;
• 1944 — Фаронса;
• 1971 — Швейтсария.

Баробарии гендерӣ дар кишварҳои гуногун

Испания

Дар Испания то соли 2020 аз 23 узви ҳукумат 11 нафарашон вазирон-занон буданд. Дар Мадрид агентҳои махсус оид ба баробарӣ фаъолият мекунанд, ки лоиҳаҳои меъмории шаҳрро (масалан, равшаннамоии боғҳо барои амнияти занон) назорат мекунанд. Бо вуҷуди ин, фарқияти музди меҳнат ҳанӯз ҳам вуҷуд дорад (тақрибан 22%).

Созмонҳои байналмилалӣ ва СММ

Созмони Милали Муттаҳид тавассути сохтори «СММ-занон» (UN Women) масъалаҳои баробарии гендериро пайгирӣ мекунад. Тибқи гузориши соли 2015, ҳатто дар кишварҳои пешрафта занон нисбат ба мардон камтар музд мегиранд: дар Шветсия 31% ва дар Олмон 49% камтар.

Ҷанбаи молиявӣ

Тибқи додаҳои СММ, фарқияти музди меҳнати мардон ва занон дар ҷаҳон ба таври миёна 37,8%-ро ташкил медиҳад. Ин нишондиҳанда дар Британияи Кабир 18,1% ва дар Ангола то 59,6%-ро дар бар мегирад.

Танқиди консепсия

Танқидгарони ин консепсия бар он ақидаанд, ки баробарии комил имконнопазир аст, зеро мардон ва занон на танҳо аз ҷиҳати физиологӣ, балки аз ҷиҳати менталӣ низ фарқ мекунанд. Баъзе мутафаккирон, ба монанди Алексис де Токвил, ҳушдор медоданд, ки кӯшиши ба ҳам монанд кардани вазифаҳои марду зан метавонад боиси таназзули ҷомеа гардад. Аммо ҷонибдорони баробарӣ ин ақидаҳоро натиҷаи стереотипҳои таърихии патриархалӣ меҳисобанд.

Нигаред низ

Суфражистҳо

Табъиз

Ҳуқуқҳои инсон

Адабиёт

• Антонов А. И., Медков В. М. Социология семьи. — М., 1996.
• Кэролайн Криадо Перес. Невидимые женщины. Почему мы живем в мире, удобном только для мужчин. — М., 2020.