Блокчейн

Навъ	мафҳум, шохаи илм[d], ихтисос, field of study (education)[d], бахши иқтисодиёт, соҳаи кор[d] ва саноат[d]
	Парвандаҳо дар Викианбор

Блокчейн (ба англисӣ: blockchain — "занҷири блокҳо") — намуди пойгоҳи маълумоти тақсимшуда буда, дар он маълумот дар блокҳои ба ҳам пайвастшуда нигоҳ дошта мешавад ва тавассути криптография ҳимоя карда мешавад.^[1] Ҳар блок дорои маълумот, тамғаи вақт ва хеши криптографии блоки қаблӣ мебошад. Блокчейн асоси технологии Bitcoin ва дигар арзҳои рамзӣ мебошад.

Аз сабаби сохтори занҷиравӣ, тағйир додани маълумоти гузашта дар блокчейн амалан ғайриимкон аст — ки ин онро барои амалиётҳои молиявӣ ва дигар барномаҳо хеле муносиб месозад.

Таърих

Пайдоиш (2008–2009)

Дар соли 2008 шахс ё гурӯҳе бо тахаллуси Сатоши Накамото мақолаеро бо номи "Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System" нашр кард — ки дар он технологияи блокчейн барои аввалин бор тавсиф шуда буд.^[2] Дар 3 январи 2009 аввалин блоки Bitcoin — блоки "генезис" — сохта шуд.

Тавсеа (2013–ҳол)

Дар соли 2013 Ethereum бо блокчейни барномапазир муаррифӣ шуд — ки имкон медиҳад қарордодҳои зирак (smart contracts) дар он иҷро шаванд.^[3] Пас аз он блокчейн дар соҳаҳои гуногун — молия, занҷири таъминот, тандурустӣ — татбиқ ёфт.

Кори блокчейн

Блокчейн ба тарзи зайл кор мекунад:

Корбар амалиётеро (масалан, фиристодани Bitcoin) оғоз мекунад
Амалиёт ба шабакаи компютерҳои тақсимшуда (nodes) фиристода мешавад
Компютерҳо амалиётро тасдиқ мекунанд (тавассути алгоритми консенсус)
Амалиёти тасдиқшуда ба блоки нав ворид мешавад
Блоки нав ба занҷир илова мешавад — ва он дигар тағйир дода намешавад

Ду алгоритми асосии консенсус:

Proof of Work (PoW) — Bitcoin истифода мекунад — истеъмоли барқи зиёд
Proof of Stake (PoS) — Ethereum (аз 2022) — самараноктар^[4]

Татбиқ

Блокчейн дар соҳаҳои зиёде истифода мешавад:

Молия — криптовалютаҳо, пардохтҳои байналмилалӣ (Western Union, Ripple)
Занҷири таъминот — пайгирии молҳо аз истеҳсол то харидор (Walmart, Maersk)
Тандурустӣ — нигоҳдории бехатари маълумоти беморон
Овоздиҳӣ — интихоботи рақамии шаффоф
NFT ва санъат — тасдиқи соҳибияти асарҳои рақамӣ^[5]

Эзоҳ

↑ Arvind Narayanan (2016). Bitcoin and Cryptocurrency Technologies. Princeton University Press. Unknown parameter |lang= ignored (|language= suggested) (help)
↑ Сатоши Накамото. Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System(англ.) (2008).
↑ Ethereum Whitepaper(англ.). Ethereum Foundation. 17 марти 2026 санҷида шуд.
↑ Consensus Mechanisms(англ.). Ethereum Foundation. 17 марти 2026 санҷида шуд.
↑ The Truth About Blockchain(англ.), Harvard Business Review (январи 2017).

Пайвандҳо

[1] Arvind Narayanan (2016). Bitcoin and Cryptocurrency Technologies. Princeton University Press. Unknown parameter |lang= ignored (|language= suggested) (help)

[2] Сатоши Накамото. Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System(англ.) (2008).

[3] Ethereum Whitepaper(англ.). Ethereum Foundation. 17 марти 2026 санҷида шуд.

[4] Consensus Mechanisms(англ.). Ethereum Foundation. 17 марти 2026 санҷида шуд.

[5] The Truth About Blockchain(англ.), Harvard Business Review (январи 2017).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]