Ботухан
Ботухан | |
| муғ. Бат хан | |
.jpg) | |
| Шаҳрвандӣ | |
|---|---|
| Унвон | хон |
| Таърихи таваллуд | тақрибан 1205[2] |
| Зодгоҳ | |
| Таърихи даргузашт | тақрибан 1255[2] |
| Маҳалли даргузашт | |
| Оромгоҳ | |
| Падар | Jochi[d][1] |
| Бародар/хоҳар | Huolu[d], Tuka Temür[d], Беркехон, Orda Khan[d] ва Shiban[d] |
| Ҳамсар | Borakchin Khatun[d] |
| Фарзандон | Sartaq Khan[d][1] ва Toqoqan[d][1] |
| Хонадон | Genghisid[d] |
| Пеша | хон, сарлашкар |
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Ботухан ё Ботухон (1206–1255 ё 1256), сипаҳсолор, хони муғул — асосгузори давлати Урдуи Тиллоӣ (соли 1243). Писари Ҷуҷӣ ва набераи Чингизхон.
Лашкаркашиҳо
[вироиш | вироиши манбаъ]Пас аз падараш Чингизхон (фавт. соли 1227) сарвари улус, Ҷуҷӣ шуд. Ботухон соли 1235 аз ҷониби Уқтой барои забти кишварҳои Аврупои Шарқӣ сарфармондеҳи нерӯҳои муғул таъйин гардид. Баъди забти Булғория (соли 1236) дар иттифоқ бо подшоҳи он солҳои 1237– 1238 ба қисмати шимолу шарқии сарзамини Рус ҳуҷум овард. Соли 1239 князиҳои Переяслав ва Чернигов аз ҷониби Ботухон забт шуданд. Ботухон соли 1240 ба Аврупои Марказӣ лашкар кашида, баъди забти ҳудудҳои Киев, Волин, Галисия, Маҷористон, Лаҳистон, Далмасия, қисман Чехия ба сарҳадди Фаронса наздик омад. Вале Ботухон бо шунидани хабари марги Уқтой (соли 1242) аз забти минбаъдаи Аврупо даст кашид. Ба воситаи Балкан ба Поволжеи Поинӣ омада, пойтахти Олтин Урду (Урдуи Тиллоӣ) – ш. Саройро таъсис дод. Дар давраи Ботухон князҳои бузурги сарзамини Рус ба давлати Урдуи Тиллоӣ тобеъ буданд. Ҳанӯз аз давраи лашкаркашӣ ба Аврупо дар байни писарони Уқтой ва Ботухан баъзе мухолифатҳо сар зада буданд, ки дар давраи Гуюкхон (1242-51) онҳо дубора шиддат ёфтанд. Пас аз марги Гуюкхон (1251) новобаста ба мухолифатҳои бархе хонҳои муғул Ботухан гумоштаи худ Мангуро хони бузурги империяи Муғул эълон кард. Дар давраи Мангу (1251–1259) мавқеи Ботухан устувор гардида, фармони ӯ ба тамоми ҳудуди империяи муғул фиристода мешуд. Бо фармони Ботухон қисме аз қушунҳои ҳарбии Урдуи Тиллоӣ дар лашкаркашии Ҳулогухон ба Эрон (1256) ширкат карданд.
Эзоҳ
[вироиш | вироиши манбаъ]- 1 2 3 4 Китайская биографическая база данных (ингл.)
- 1 2 Batu-khan (бук.) — Store norske leksikon, 2021.
Адабиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]- Ботухан // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.