Боязиди I

Боязиди I
усм. بايزيد اوَّل‎
Таърихи таваллуд	тақрибан 8 марти 1354(1354-03-08)
Зодгоҳ	Адирна, Имперотурии Усмонӣ
Таърихи даргузашт	8 марти 1403 (49 сол)
Маҳалли даргузашт	Оқшаҳр[d], Имперотурии Усмонӣ
Самти фаъолият	фармонраво, шоир, Султон
Падар	Murat I[d]
Модар	Gülçiçek Hatun[d]
Завҷа	Olivera Lazarević[d], Devletşah Hatun[d], Maria Fadrique d'Aragona, Countess of Salona[d] ва Hafsa Hatun[d]
Фарзандон	Süleyman Çelebi[d], İsa Çelebi[d], Mehmet I[d], Mustafa Çelebi[d], Musa Çelebi[d], Ertuğrul Çelebi[d] ва Fatma Hundi Hatun[d]
Имзо
Парвандаҳо дар Викианбор

Боязиди I , Йилдирим (тақрибан 1347–8.3.1403) — султони турк (1389–1402) аз сулолаи Усмониён.

Фаъолияти ҳарбӣ ва сиёсӣ

Сиёсати истилогаронаи гузаштагонашро давом дода, бо лашкар­кашиҳо Сербия (1389), Булғория, Македония, Бос­ния, Фессалия, Маҷо­ристонро (1393–96) тобеъ намуд. Боязид мавқеашро дар нимҷазираи Балкан мустаҳкам карда, Румро забт намуд ва лашкараш Константинополро ба муҳо­сира гирифт. Шоҳи Маҷорис­тон Сигизмунд ҷабҳаи муштараке аз баварҳо, бургундҳо, фарон­са­­ви­ҳо ва ритсар­ҳои поляк созмон до­да, алайҳи Боязид ҷанги салибӣ эълон намуд, вале дар муҳорибаи наз­дикии Никопол (1396) шикаст хӯрд. Лашкари Боязид солҳои 1394–1401 шаҳри Константинополро муҳо­сира намуда, амирони Ана­­толияро пурра зе­ри тасарруфи худ дароварданд. Хатари тасхир ва тобеияти комили тамоми Аврупо аз ҷониби туркҳои усмо­нӣ падид омада, давлатҳои ин қитъа барои ҷилавгирӣ аз он тад­бир меҷустанд. Ин пайкор­ҳои ис­тилогарона ба аҳ­ди салтанати Те­мур рост омад, ки Шарқи Миёна ва шимоли Ҳиндро зе­ри итоаташ дароварда буд. Шоҳи Кас­тилияву Ле­он Генрихи III де Трас­тамар (1390–1407) баъди қабу­ли ҳайати сафо­рати темурӣ дар Са­мар­қанд са­­фо­рат­хона кушода, Те­мурро зид­­­ди Боязид шӯронд. Темур, ки қаб­лан барои ҷанг ба­ҳона меҷуст, аз Боязид хост Аҳмади Ҷалоир ва Қаро­ю­суфи Турк­манро, ки баъди шикаст назди Боязид паноҳ мебурданд, таслим кунад. Ин дархости ӯ қа­бул нашуд ва фазо барои ҷанг мусоид гардид.

Муносибат бо Темур

Амир Темур пас аз фатҳи моварои Қафқоз ва сарҳад­доти шарқии Осиёи Сағир ба Боязид нома фиристода, аз пи­рӯзиҳояш худситоӣ ва пешниҳоди таслим шудан кард. Боязиди I дар посухи номаи Темур пирӯзиашро бар сулолаи Музаффариёни тоҷиктабори Шероз кам зада, шеъри таҳқиромезе фиристод, ки онро Мавлоно Шомӣ дар «Зафарнома» чунин овардааст:

Фурӯзодагони Музаффар чианд?
Зи насли кадому нажоди кианд?
Ду-се суст тоҷики нокардакор,
Аз эшон чӣ ояд гаҳи корзор?

Ҷанги Анқара ва асорат

Темур муқобили Боязид лашкар кашида, дар муҳо­ри­баи назди Анқара (1402) нерӯҳои ӯро шикаст дод. Боязид ва писаронаш ба асорат афтоданд. Темур Боязидро дар қафаси оҳа­нин андохта, ҳар ҷо ҳамроҳи худ мебурд. Боязид ба ин таҳқир тоқат накарда, дар наздикии Оқшаҳр заҳр хӯрда фавтид.

Адабиёт

• Боязиди I / Ҳ. Камол. // Боз — Вичкут. — Д. : СИЭМТ, 2014. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2026, ҷ. 3). — ISBN 978-99947-33-46-0.