Вайда Анҷей

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Вайда Анҷей
лаҳӣ: Andrzej Wajda
Сурат
Таърихи таваллуд 6 март 1926(1926-03-06)[1][2][3][…]
Зодгоҳ
Таърихи даргузашт 9 октябр 2016(2016-10-09)[4][2][3][…] (90 сол)
Маҳалли даргузашт
Кишвар
Пеша коргардони филм, коргардони театр, филмноманавис, таҳиякунандаи филм, режиссёри телевизионӣ, сиёсатмадор, коргардон
Падар Jakub Wajda[d]
Ҳамсар Krystyna Zachwatowicz[d]
Фарзанд Karolina Wajda[d]
Ҷоизаҳо
ордени Уқоби сафед Ордени Таҷаддуди Лаҳистон Order of Friendship Commander of the Legion of Honour афсари Легиони ифтихорӣ Ordre des Arts et des Lettres Commandeur des Arts et des Lettres‎ Order of the Three Stars, 3rd Class Order of Prince Yaroslav the Wise Commander's Cross of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany Officer of the Order of Merit of the Italian Republic Order of the Rising Sun, 1st class Order for Merits to Lithuania Order of the Cross of Terra Mariana Grand Cross of the Order of Merit of Hungary Commander with Star of the Order of Merit of Hungary Ордени Се Ситора Ордени «Барои хизматҳо ба Ҷумҳурии Итолиё» Order of the Cross of Terra Mariana, 3rd Class Grand Cross of the Order of Polonia Restituta Officer of the Order of Polonia Restituta Knight of the Order of Polonia Restituta Order of Prince Yaroslav the Wise, 5th class Hungarian Order of Merit Work Flag Order, 2nd class Golden Medal for Merit to Culture

Praemium Imperiale[d] (1996)

Jury Prize[d] (1957)

David Luchino Visconti[d] (1978)

Palme d'Or

London Film Critics Circle Award for Director of the Year[d] (1981)

Academy Fellowship Award[d] (1982)

Honorary César[d] (1982)

Louis Delluc Prize[d] (1982)

London Film Critics Circle Award for Director of the Year[d] (1983)

César Award for Best Director[d] (1983)

BAFTA Award for Best Film Not in the English Language[d] (1984)

European Film Academy Lifetime Achievement Award[d] (1990)

Academy Honorary Award[d] (1999)

Polish Academy Life Achievement Award[d] (2000)

Polish Academy Award for Best Film[d] (2008)

Herder Prize[d] (1985)

Medal "Guardian of National Memorials"

Honorary doctor of the University of Gdańsk[d]

honorary doctor of the Jagiellonian University of Krakow[d] (1989)

Kyoto Prize in Arts and Philosophy[d]

Kyoto Prize[d]

honorary citizen of Gdańsk[d] (2016)

Honorary citizen of Wrocław[d]

European Film Academy Critics Award[d] (2009)

European Film Academy Honorary Award[d] (2016)

Paszport Polityki[d]

Order of the Banner of Work Medal for Merit to Culture Order of the Rising Sun Order of Cyril and Methodius

Ҷоизаи Оскар

Имзо Andrzej Wajda signature.svg
Вебгоҳ wajda.pl(англ.)(лаҳс.)
Commons-logo.svg Парвандаҳо дар Викианбор

Вайда (Wajda) Анҷей (таваллуд 6.03.1926) — коргардони театр ва кино, сенариянависи полшагӣ.

Зиндагинома[вироиш | вироиши манбаъ]

Хатмкардаи Академияи санъати тасвирии Краков (1949) ва Мактаби олии кинои Лодзи (1954). Дар соҳаи коргардонӣ аввалин кораш «Насл» (1954) мебошад, ки ба пинҳонкории зиддифашистии Ҷавонон дар давраи истило бахшида шудааст. В. дар филмҳои «Канал» (1957), «Хокистар ва алмос» (1958) ба тақдири насле рӯй меорад, ки вазифаи таърихӣ – эҳёи Полшаро ба дӯши худ гирифтаанд. Дар филмҳои «Лётна » (1959), «Самсон»(1961), «Манзара баъди муҳориба » (1970), «Муҳаббат дар Олмон» (1983), «Корчак» (1990), «Ангуштарини уқобдор дар тоҷ» (1992), «Ҳафтаи пурҷӯшухурӯш» (1995), «Ҳукмномаи Франческу Колос» (2000) ва спектакли «Суҳбатҳо бо ҷаллод» (1977) мусибати фоҷиабори халқро дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939–45) инъикос намудааст. Филмҳои аз рӯйи асарҳои эпикии адабиёти миллӣ ва ҷаҳонӣ банаворгирифтаи В., аз ҷумла «Хокистар» (аз рӯйи асари С. Жеромский, 1965), «Тӯй» (аз рӯйи асари С. Виспянский, 1972), «Макони орзу» (аз рӯйи асари В. Раймонт, 1974), «Пан Тадеуш» (аз рӯйи асари Митскевич, 1999), «Қасос» (аз рӯйи асари А. Фредро, 2002) ва ғ. дар таърихи кинои Полша мавқеи муҳим доранд. В. дар асоси шоҳасарҳои адабиёти рус низ филмҳои ҷолиб ба навор гирифтааст: «Хонуми уезди Макбет» (аз рӯйи асари Н. С. Лесков, 1961), филми телевизионии «Пилат ва дигарон» (аз рӯйи романи М. А. Булгаков «Мастер ва Маргарита», 1971), «Аҷина» (аз рӯйи романи ҳамноми Ф. М. Достоевский, 1987), «Настася» (аз рӯйи романи Достоевский «Ноқисулақл», 1994). Дар филмҳои «Тамоми чиз барои фурӯш» (1968), «Бе наркоз» (1978), «Дирижёр» (1979) ҳаёти фоҷиабори шахсияти эҷодкор дар ҳолати мавҷуд набудани озодӣ нишон дода шудааст. Солҳои 1978–82 роҳбари Иттиҳоди кинематографистони Полша, 1989–91 сенатор, 1992–94 раиси Шӯрои фарҳанги назди Президенти Полша буд. Аз соли 1959 дар театр фаъолият дорад.

Эҷодиёт[вироиш | вироиши манбаъ]

Асосан аз эҷодиёти классикони ҷаҳонӣ ва миллӣ асарҳо ба саҳна мегузорад. Чандин бор ба эҷодиёти В. Шекспир («Ҳамлет», 1960, 1981, 1989; «Ромео ва Ҷулйетта», 1990; «Макбет», 1969, 2005), А. Стриндберг («Фрёкен Жюли» 1988; «Ҳамоне, ки зӯртар», 1991; «Сонатаи шабаҳҳо», 1994), Виспянский («Тӯй», 1963, 1991; «Шаби ноябр», 1974, 1978; «Лаънат», 1997), Софокл («Антигона», 1984) рӯй оварда, дар давлатҳои гуногун инсенировкаи романҳои Достоевский «Аҷина» (1971,1974, 2004), «Ноқисулақл» (спектакли «Настася Филипповна», 1977, 1989), «Ҷиноят ва ҷазо» (1984, 1986)-ро ба саҳна гузоштааст. Намоиши «Парвандаи Дантон» (1975) аз рӯи асари С. Пшибишевский муваффақияти бузургро ноил гашт ва дар театрҳои Булғория (1978), Итолиё (1982) такроран намоиш дода шуд. Соли 1982 дар Фаронса бо иштироки ҳунарпешагони фаронсавӣ ва полшагӣ филми «Дантон» наворбардорӣ гардид. В. дар театрҳои Булғория, Олмон, Итолиё, ИМА, Швейсария, Ҷопон, Руссия кор кардааст.Корҳои В. дар фестивалҳои умумиҷаҳонӣ оид ба кино сазовори ҷоизаҳо гардидаанд. Соли 2000 барои саҳмаш дар санъати ҷаҳонии кино сазовори ҷоизаи «Оскар» шуд.

Адабиёт[вироиш | вироиши манбаъ]

  • Черненко М. Анджей Вайда. М., 1965;
  • Новая российская энциклопедия. Т.III (2). М., 2007.

Сарчашма[вироиш | вироиши манбаъ]

  1. 1.0 1.1 Вайда Анджей // Большая советская энциклопедия (рус.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. 2.0 2.1 Discogs (ингл.) — 2000.
  3. 3.0 3.1 filmportal.de — 2005.
  4. Polish film director Andrzej Wajda dies
  5. http://www.debate.org/reference/andrzej-wajda
  6. http://www.theyshootpictures.com/wajdaandrzej.htm
  7. Andrzej Wajda, Celebrated Polish Director, Dies at 90