Jump to content

Ҳизби коммунистии Бухоро: Тафовут байни таҳрирҳо

х
ислоҳ, навсозӣ
No edit summary
х (ислоҳ, навсозӣ)
|суруд =
|матбуоти ҳизб =
|шахсиятҳо = [[Файзулло Хоҷаев]], [[Аббос Алиев]]
|сайти расмӣ =
}}
 
'''Ҳизби коммунистии Бухоро''' (ПКБ) — [[ҳизби сиёсӣ]], ки дар [[Осиёи Миёна|Осиёи Марказӣ]] солҳои [[1918]]—[[1926]] вуҷуд дошт.
 
== Таърихи таъсис ==
Ҳизби коммунистии Бухоро [[соли 1918]] бо ташаббуси ташкилотҳои коммунистии Бухорои Нав ва [[Тошканд]] ташкил ёфт. 20 апрели 1918 маҷлиси умумии тамоми муҳоҷирони [[Бухоро]] даъват карда шуд. Иштирокчиёни он (қисми муҳоҷирони рӯҳияи револютсионӣ дошта) қарор карданд, ки Ҳизби Коммунистии Булғория (ПКБ) дар асоси эътироф намудани ПрограммаиБарномаи РКПҲКР) (РКП) таъсис карда шавад. 25 сентсентябр [[соли 1918]] Комитети Марказии муваққатии Ҳизби коммунистии Бухоро барпо карда шуд.
 
Ҳизби коммунистии Бухоро декабри 1918 программаеробарномаеро кор карда баромад, ки он сарнагун кар­дани сохти мустабиди феодалии Бу­хоро ва барқарор намудани респуб­ликаиҷумҳурии халқии советӣ, мусодираи заминҳои амиру бекҳо ва ба деҳқонони камбағал тақсим карда доданд онҳо, баробар ҳуқуқии меҳнаткашо­ни тамоми миллатҳо, озодии сухан, матбуот ва ғайраро пешбинӣ мекард.
 
Ташкилотҳои маҳаллии Ҳизби коммунистии Бухоро дар як қатор шаҳрҳои Туркистони Советӣ ташкил ёфтанд. Дар ҳудуди амо­рат 37 ячейка ва ташкилоти Ҳизби коммунистии Бухоро, аз ҷумла 23-то дар байни коргарону косибону деҳқонон ва 13-то дар бай­ни сарбозони амир махфӣ барпо кар­да шуданд. Яке аз ташкилотхои оммавию ҷанговари Ҳизби коммунистии Бухоро ташкилоти партиявииҳизбии Бухорои Кӯҳна ба шумор мерафт. Baй дар сафҳои худ 300 нафар коммунистонро муттаҳид ме­кард. Дар шаҳр 10 ва дар гирду ат­рофи он 16 ячейкаи махфии партиявӣҳизбӣ амал мекард. Соли 1920 дар мавзеи Бухорои Кӯҳна 21 ячейкаи партиявииҳизбии коммунистӣ мавҷуд буд, ки онҳо 1500 нафар аъзо доштанд.
 
== ҲКБ дар соли 1919 ==
Бунёди Ҳизби коммунистии Бухоро дар ҳаракати озодихоҳии аморат давраи сифатан навро ба вуҷуд овард. Вай бо кӯмаки РоссийскаяҲизби Коммунистическаякоммунистии ПартияРусия (болшевиковболшевикон) кувваҳои инқилобии халқро ба шӯриши мусаллаҳона омода сохт. Съездҳои 1-ум (30 май — 11 июни 1919), 2-юм (26—30 июни 1919) ва 3-юми ПратияиҲизби Коммунистии Бухоро (31 декабри 1919) қарор карданд, ки вазъияти сиёсии мамлакат ҳаматарафа таҳлил шуда, риёкории муллою эшонҳо фош кардани халқи дар зулмотмонда аз таассуби динӣ раҳо дода шавад. Ҳизби коммунистии Бухоро ба кори бузурги ташвиқотию тарғиботӣ, тарбиявию сиёсӣ пардохт. Соли 1919 дар як қатор бекиҳои аморат ошӯбҳои деҳқонон бархост. 2 июни ҳамон сол дар Бухорои Кӯҳна баромади омма- вииоммавии меҳнаткашон барпо гардид, ки дар он 15 ҳазор нафар иштирок кар­данд.
 
Ҳизби коммунистии Бухоро  нақшаи шӯриши мусаллаҳонаро кашида, ба ҳалли масъалаҳои  зерин кӯшид: ба револютсияинқилоб тайёр кардани оммаи халқ, муайян намудани пешоҳанг ва резервҳоиқувваҳои рево­лютсиядохилии инқилоб, муносибат бо ҷавонбухориён, роҳҳои истифодаи қувваҳои аз бе­руни Бухоро ба ёрии инқилобчиён меомадагӣ ва бо қувваҳои револютсионииинқилобии Бухоро пайвастани онҳо ва ғайра. Дар халли дурусти ин масъалаҳо Комитети Марказии Российская Коммунистическая ПартияҲКР (болшевиковб) ва намояндагони ваколатдори он ба Ҳизби коммунистии Бухоро ёрии амалӣ расонданд.
 
== Сарнагунии амир ==
Съезди 4-ум и Ҳизби коммунистии Бухоро (16—18 август 1920) қувваҳои револютсиониюинқилобию демо­кратии аморати Бухороро ба шӯриши мусаллаҳона даъват кард. Дар сафи отрядҳоидастаҳои мусаллаҳи Бухоро 5 ҳазор нафар ҷанговарон буданд. Комитети Марказии ПартияиҲизби Коммунистии Туркистон ба ихтиёрп Комитети Марказии Ҳизби коммунистии Бухоро 500 нафар коммунистонро ҳамчун кор- куноникоркунони сиёсӣ фиристод. 23 августи соли 1920 дар Сақарбозор (бекии Чорҷӯй) шӯриши мусаллаҳона cap шуд. 25 августи 1920 барои роҳбарӣ ба шӯриш маркази партиявӣҳизбӣ барпо карда шуд. 29 август шӯришгарон ва отрядҳоидастаҳои сурхи Бухоро ЧорҷӯйЧорҷӯйи Кӯҳнаро гириф­танд.
 
Дар ҷараёни мубориза Комитети револютсиониинқилобӣ барпо карда шуд, ки он ба Комиссияи туркистонии Комитети Иҷроияи Марказии УмумироссияУмумирусия ва СоветиШӯрои Комиссариати ХалқХалқии РеспубликаиҶумҳурии СоветииШӯравӣ Федеративии Сотсиалистии РоссияРусия муроҷиат карда, ба воситаи он аз ҳукумати РеспубликаиҶумҳурии СоветииШӯравӣ Федеративии Сотсиалистии РоссияРусия (РСФСР)  ёрӣ талабид. Ҳукумати СоветӣШӯравӣ қисмҳои Армияи Сурхро бо сардории лашкаркаши машҳур М. В. Фрунзе ба Бухоро равона кард. 29—31 август Хатирчӣ, Китоб, Карми­на, Зиёвуддин, Қаршӣ, Шаҳрисабз ва [[2 сентябрисентябр]]и [[1920]] Бухорои Кӯҳна аз сарбозони амир озод карда шуданд. Ҳукумати «мустабиди амир сарнагун гардид. РеволютсияиИнқилоби халқии демократӣ ғалаба кард. 14 сентябр Комитети револютсионииинқилобии умумибухороӣ ва Совети нозирони халқ ташкил карда шуд. 8 октяброктябри соли 1920 дар Қурултои (съезди) 1-уми умумибухороии намояндагони халқ Бухоро [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро Республикаи|Ҷумҳурии Халқии СоветӣШӯравӣ]] эълон карда шуд. Ҳизби коммунистии Бухоро баъди анҷоми музаффаронаи шӯриши мусаллаҳона дигаргунсозиҳои револютсионииинқилобии демократиро ба амал баровард. Аппа­рати кӯҳаикӯҳнаи феодалии аморати Бу­хоро бекор ва органҳои республикавиюорганҳоиҷумҳуриявию маҳаллии ҳокимияти СоветӣШӯравӣ ташкил карда шуданд.
 
== Ҷумҳурии Бухоро ==
Дар пайдоиши сохти нави халқию демократӣ дар Бухоро ва мустаҳкам шудани сафҳои Ҳизби коммунистии Бухоро Съезди 5-ум (феврали 1921) мавқеи калон дошт. Съезд вазифаҳои асосии Ҳизби коммунистии Бухороро муайян карда, вазъияти дохили ва сиёсии республикаро таҳлил намуд. Апрели 1921 Ҳизби коммунистии Бухоро ба Интернатсионали Коммунистӣ дохил шуд.
 
Съезди 6-уми Ҳизби коммунистии Бухоро (декабри 1921) диққати асосиро ба сафарбар намудани қувваҳои меҳнаткашони Бухоро ба­рои нест кардани босмачигӣ ва мус­таҳкам намудани сохти халқӣ ҷалб кард. Съезд лоиҳаи ПрограммаиБарномаи Ҳизби коммунистии Бухороро, ки дар асоси ПрограммаиБарномаи Российская Коммунистическая ПартияҲКР (6олшевиковб) тартиб дода шуда буд, му- ҳокимамуҳокима намуд.
 
Охири 1921 ва аввали 1922 муборизаи синфӣ дар Республикаи[[Ҷумҳурии Халқии СоветииШӯравии Бухоро]] шиддат ёфт. Бо мақсади тезондани торумори босмачигӣ 2 январи 1922 Комиссияи фавқулодаи диктаторӣ ва июни 1923 Сове­ти ҳарбии револютсионииинқилобии Бухорои Шарқӣ ташкил карда шуданд. Солҳои 1922—23 Ҳокимияти СоветӣШӯравӣ дар тамоми Бухорои Шарқӣ барқаpop гар­дид. Аввали 1924 дар сафҳои Ҳизби коммунистии Бухоро 1298 нафар аъзо ва 155 нафар номзад ба аъзои партия буданд, ки онҳоро 152 ташкилоти ибтидоӣ муттаҳид менамуд.
 
Дар афзоиши минбаъдаи сафҳои Ҳизби коммунистии Бухоро, мустаҳкам шудани он ва ба давраи тараққиёти сотсиалистӣ дохил гардиданн Республикаи[[Ҷумҳурии Халқии СоветииШӯравии Бухоро]] Съезди 8-уми Ҳизби коммунистии Бухоро (январи 1924) мавқеи калон дошт.
 
== Барҳадиҳӣ ==
Декабри 1924 ба муносибати тақсимоти миллию давлатии Осиёи Миёна ва барпо шудани ташкилотҳои партиявииҳизбии республикавию вилоятии Ӯз­бекистон, ТуркменистонТуркманистон ва Тоҷикистон Комитети Марказии Ҳизби коммунистии Бухоро барҳам дода шуд.
 
== Эзоҳ ==