Византия

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Империяи Рум (Шарқӣ)
лотинӣ: Imperium Romanum Orientale, Romania
юнонӣ: Βασιλεία Ῥωμαίων, Ῥωμανία
Империя
Vexilloid of the Roman Empire.svg
395 — 1453


Flag of PalaeologusEmperor.svg Palaiologos Dynasty emblem.svg
Дирафш Нишон
Byzantine Empire animated.gif
Тағйири ҳудуди Империяи Византия
Пойтахт Константинопол
Забон(ҳо) Забони лотинӣ ва юнонии бизонсӣ[d]
Воҳиди пул солид[d], тангаҳои византӣ[d] ва дукат[d]
Аҳолӣ
  • 12,000,000 наф. (1025)
Шакли ҳукмронӣ подшоҳии мутлақ[d]
Давомнокӣ
Империяи Рум
Империяи Усмонӣ
Пеш аз он:
Ба дунболи он:
Vexilloid of the Roman Empire.svg Империя Рум
Латинская империя Blason Empire Latin de Constantinople.svg
Никейская империя Lascaris-Arms.svg
Трапезундская империя Komnenos-Trebizond-Arms.svg
Эпирский деспотат Grb Nemanjica mini transparent.png
Османская империя Ottoman flag.svg
Кипрское королевство Armoiries Chypre.svg
Венецианская республика Coat of Arms of the Republic of Venice.svg
Княжество Готия Flag of Gothia.png
Морейский деспотат Flag of PalaeologusEmperor.svg
Королевство Фессалоники Fessaloniki.png
Ахейское княжество Armoiries Achaïe.svg
Герцогство Афинское Coat of Arms of the Duchy of Athens (de la Roche family).svg
Наксосское герцогство Armoiries Naxos.svg
Киликийское царство FlagKilikia.png
Второе Болгарское царство Coat of arms of the Second Bulgarian Empire.svg

Византи́я, Империяи Шарқии Рим — давлате, ки соли 395 дар натиҷаи таназзули империяи рум таъсис ёфта, то нимаҳои асри 15 вуҷуд дошт. Дар давраҳои қадим пойтахташ Византия ном дошт, баъд онро империяи Византия ё Византия ном мебурданд. Византиягиҳо давлати худро империяи Рум ва худро римӣ меномиданд.

Византия ва арбҳо[вироиш]

Дар оғоз империяи Византия аз нимҷазираи Балкан. Осиёи Хурд ва Миср иборат буд.

Дар Византия шаҳрҳои сераҳолии Констан тинопол, Александрия, Антиохия, Байтулмуқаддас ва шаҳрҳои нисбатан хурдтар вуҷуд доштанд. Константинополро «пули тиллоӣ»-и миёни Машрику Мағриб меномиданд. Аз ҳудуди он ду роҳи муҳимми тиҷоратӣ мегузашт: роҳи хушкӣ аз Аврупо ба Осиё ва роҳи обӣ аз дарёи Мадитарона ба баҳри Сиёҳ. Тоҷирони Византия аз шароити хуби табиӣ оқилона истифода намуда, риштаҳои муҳимми тиҷоратиро, чӣ дар мамолики Шарқ ва чӣ дар мамлакатҳои Ғарб дар ихтиёр доштанд.

Арабҳо қисмати ҷануби империяи Византияро ишғол намуда, бо ҳамин Сурия ва Мисрро аз якдигар ҷудо сохтанд. Баъди ин Византия танҳо Осиёи Хурд ва ҷанубии нимҷазираи Балканро зери итоат нигоҳ медошт. Аксарияти аҳолии боқимондаи давлати Византия славянҳо буданд.

Шӯриши Фомаи Славянӣ[вироиш]

Тараққиёти замиидории калон ва дар баробари ои тобеъшавии деҳқонони озод боиси дар байни феодалони калон бо номи «динатҳо» («зӯрҳо») ва деҳқонони муфлисшуда — пенетҳо («муфлисон») зиддият ба амал омад.

Соли 821 дар Осиёи Хурд ҷунбнши халқӣ сар зад. Ин воқеа дар таърих бо номи Шӯриши Фомаи Славянӣ маълум аст. Дар атрофи Фома асосан мардуми славянӣ, арманӣ, лазӣ ва қавмҳои дигар гирд омада буданд. Дар ин шӯриш деҳқонон асосан камбағалони шаҳр ва ғуломон иштирок кардаанд. Яъне, қувваи асосии шӯришро табақаи заҳматкаш ташкил мекард. Шӯришчиён шиорҳои диниро дуюмдараҷа медонистанд. Дар асрҳои миёна чунин падида бе иштироки дин ва рӯҳониён хеле кам руҳ медод. Фома, ки шахси зираку доно буд, ба тезӣ аз ҳисоби шӯришчиён лашкар созмон дода, онро бо яроқҳои гуногун мусаллаҳ намуд.Лашкари Фома пойтахти Внзантня — Константинополро қариб як сол муҳосира кард. Император Михаили II (820—829) бо мадади давлатҳои ҳамсоя шӯришро пахш карда, Фомаро асир гирифта, ба қатл расонд. Баъди пахши шӯриш давлат маҷбур шуд, ки зулму истибдоди аҳли меҳнатро камтар сохта, феодалонро ба муттаҳидӣ даъват намояд. Вале ин тадбир пеши роҳи қиёми халқро гирифта натавонист. Дар нимаи дуюми асри IX павликианҳо шӯриш бардоштанд. Ин шӯришро император Василии I Мақдунӣ пахш кард. Бо вуҷуди ин муборизаи павликианҳо катъ нагардид.

Соли 982 дар Осиёи Хурд бо сарварии Василий шӯриши дигар ба амал омад, вале дере нагузашта, нерӯҳои император ӯро дастгир намуда, дастҳояшро буриданд. Василий аз роҳи пешгирифтааш қафо нагашта, барои худ дастҳои мисинсохт фармуд. Аз ҳамин сабаб ӯ бо лақаби Василии Мисиндаст машҳур шуд. Баъди муборизаи дуру дароз ба Василийи I Мақдунӣ муяссар гардид, ки Мисиндастро дастгир намуда, дар майдонн марказии шаҳри Константинопол сӯзонад.

Парокандашавии империяи Византия[вироиш]

Миёнаи асри XI ба давраи муборизаи байни феодалон ва оғози парокандагии сиёсии Византия рост омад. Дар Византия паси ҳам панҷ император ҳукмронӣ кард. Ин вақт империя аз тарафи шимолу шарқ ба ҳуҷуми қабилаҳои печенегҳо ва туркҳои салҷукӣ гирифтор шуд. Султони салҷуқӣ Алпарслон ҳангоми муҳорибаи назди Монсикарт на танҳо лашкари Византияро шикаст дод, балки император Романи IV Диогенро ҳам ба асирӣ гирифт.

Аз тарафи Ғарб нормандҳо бо сардории Роберт Гюискар заминҳои дар Италия будаи Византияро ишғол намуда, такягоҳи асосии император — шаҳри Бариро забт карданд. Ин вақт хавфи аз байн рафтани Византня пеш омад. Феодалон оқибати парокандагии Византияро пайхас намуда, роҳи муттаҳидшавии худро пеш гирифтанд. Ҳамин тавр, дар атрофи сулолаи Комнин муттаҳидшавии аъёну атрофи Византия шурӯъ шуд. Ба асосгузори ин сулола Алексеи I Комнин муяссар гардид, ки муборизаи дохилии байни феодалонро хомӯш созад.

Дар мулкҳои тобеи Византия — Фракия. Мақдуния ва Булғористон ба муқобили Византия шӯришҳо сар заданд. Нормандҳо бошад ҳар чи бештар ба дохили империя сар дароварда, ба лашкари император пай дар пай зарбаҳои ҳалокатовар мезаданд. Туркҳо низ ба қисматҳои ғарбии Осиёи Хурд сар дароварда, мақсади муҳосира кардани Константинополро доштанд.

Охири Соли 1182 Андроники I Комнин, ки аз хешовандони дури сулолаи Комнин буд, дар шаҳри Константинопол ба шӯришчиён такя карда, ба тахти императории Византия нишаст. Ӯ бо дарназардошти вазъи таназзули мамлакат як қатор фармонҳо интишор кард. Инчунин баҳри рушди тиҷорату ҳунармандӣ дар Византия шароит фароҳам овард.

Ашрофони византияги аз сиёсати Андроник норозӣ шуда, дар Италия паноҳ бурда ва бо ҳамроҳии иттифоқчиёни италнягӣ ба қатл расонданд. Баъди ин воқеа ба сари қудрат сулолаи нав — Ангелҳо омад. Дар асрҳои XIII—XV Византия қудрати пешинаашро аз даст дода, ба султонии Туркҳои Усмонӣ тобеъ мегардад.[1]

Манбаъ[вироиш]

Пайвандҳо[вироиш]