Гассенди, Пйер

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Гассенди, Пйер
фр. Pierre Gassendi
Portrait of Pierre Gassendi by Claude Mellan.png
Санаи таваллуд:

22 январ 1592(1592-01-22)[1][2][…]

Зодгоҳ:
Санаи марг:

24 октябр 1655(1655-10-24)[4][1][…] (63 сол)

Маҳалли марг:
Мамлакат:
Фазои илмӣ:

фалсафа

Ҷойҳои кор:
Шогирдони маъруф:

Jean Picard[d] ва François Bernier[d]

Commons-logo.svg Гассенди, Пйер дар Викианбор

Гассенди, ё Гассенд (фр. Pierre Gassendi, 22 январи 1592, Шантерсйе близ Диня дар Прованс — 24 октябри 1655, Порис) — файласуф, риёзидон ва ахтаршиноси фаронсавӣ.

Зиндагинома[вироиш]

Дар коллеҷи ш. Дин, сипас дар Ун-ти Экс-ан-Прованс таҳсил кардааст. Проф. соҳаи илоҳиёт дар Дина (аз 1613), фалсафа дар Экс (аз 1616) ва математика дар Порис (аз соли 1645). Ҷонибдори ақидаи атомистии Эпикур буд. Доктори илоҳиёт (аз 1617). Дар Донишгоҳҳои Экса (Прованс аз соли 1616) аз фалсафа ва дар Омӯзишгоҳи подшоҳии Порис (аз соли 1645) аз математика дарс додааст. Таҳқиқоти асосии Пйер Гассенди «Маҷмӯаи фалсафа» («Syntagma philosophicum» 1658), ба физика ва мантиқ (муқарраркунандаи нишонаҳои ҳақиқат ва роҳҳои маърифати он), физика ва этика бахшида шуда буд. Мувофиқи таълимоти Пйер Гассенди (баъди Эпикур), тамоми мавҷудоту Коинот аз атом ва фазои холӣ (халоъ) иборат буда, тамоми ҳодисаҳо дар табиат дар фазову вақт (макону замон) рӯй медиҳанд, танҳо ҷисм андозагирӣ шуда, фазо бо ҳаҷм, вақт бо ҳаракат чен карда мешаванд. Ҷисмҳо аз атомҳои зиёди майдатарин иборатанд. Атомҳо аз рӯйи хосиятҳо, бузургӣ, шакл ва вазнашон фарқ мекунанд. Маҳз атомҳо нахустсабаби асосии ҳамаи сифатҳои ҷисмҳо ва ҳаракати онҳо мебошанд. Азбаски атомҳо тавлид ва ё гум намешаванд, миқдори ҳаракати онҳо дар олам бетағйир мемонад. Таъсир ба масофа мавҷуд нест. Дониши инсон дар бораи олами берунӣ дар асоси ҳиссиёт ба вуҷуд меояд: дарки эҳсосотӣ ҳеҷ гоҳ дурӯғ нест. Хушбахтиро Пйер Гассенди чун қаноатмандии ба саломатии ҷисмонӣ ва оромии ақл вобаста мефаҳмид ва хайрхоҳию эҳсонкориро чун воситаи хушбахт шудан баррасӣ мекард. Бар хилофи Эпикур, Пйер Гассенди беохир будани оламҳоро инкор ва мавҷудияти Худои беҷисму абадияти рӯҳро эътироф мекард. Ба ақидаи ӯ атомҳо офаридаи Худо буданд. Шумораи атомҳо бо вуҷуди зиёд буданашон маҳдуд аст. Пйер Гассенди, асосан дар соҳаи физика дар бораи атомистика, гармо, акустика, оптика ва механика таҳқиқот кардааст. Пйер Гассенди тарғиботи оптикии атомистикаи мавҷудотро ба роҳ монда, фазои беинтиҳоии ҳаракати дохилии атомҳоро мушоҳида кард. Асосгузори назарияи рӯшноии корпускулавӣ буд. Пйер Гассенди нахустин шахсест, ки суръати садоро дар ҳаво муайян кард. Пйер Гассенди соли 1641 таҷрибаи нисбияти Галилейро исбот намуд. Пйер Гассенди муаллифи ҳолномаи Эпикур, Н. Коперник, Г. Браге, Пурбах, Региомонтан ва дигарон буд. Ақидаҳои Пйер Гассенди ба ҷаҳонбинии Р. Бойл, Малйер, Сирано де Бержерак таъсир гузоштаанд. Ба ифтихори Пйер Гассенди танӯрае дар тарафи намоёни Моҳ номгузорӣ шудааст.

Эзоҳ[вироиш]

  1. 1.0 1.1 Архив по истории математики Мактьютор
  2. 2.0 2.1 Encyclopædia Britannica
  3. Indiana Philosophy Ontology Project
  4. Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF: платформа открытых данных — 2011.
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Гассенди Пьер // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  6. 6.0 6.1 LIBRIS — 2012.
  7. 7.0 7.1 Список профессоров Коллеж де Франс

Адабиёт[вироиш]

  • Быховский Б. Э. Гассенди. М., 1974
  • Зубов В. П. Пйер Гассенди Вопросы истории естествознания и техники. М., 1956.


Сарчашма[вироиш]

.