Давлати федеролӣ
Давлати федеролӣ (инчунин иёлат, вилоят, минтақа, кантон, замини федеролӣ, фармондорӣ, ҳавзаи федералӣ, аморат ё кишвар ) — ҷомеъаи ҳудудӣ ва конститутсионӣ, ки қисми федератсия аст. [1]
Давлати федеролӣ — давлати мураккаби иттифоқӣ мебошад, ки қисмҳои (унсурҳои) он (иёлотҳо - штатҳо, кантонҳо ва ғайра) дорои ҳуқуқи соҳибихтиёранд. Давлати федеративӣ дар таркибаш якчанд давлатҳо ё воҳидҳои давлатӣ дорад. Чунончи, Австралия аз 6 иёлот ва 2 ҳудуд (Шимолӣ ва Марказӣ), Канада аз 10 провинсия ва 2 ҳудуд, Олмони Федералӣ аз 16 замин, ИМА аз 50 иёлот (штат) ва Ҳавзаи федералии Колумбия иборат аст.[2]
Давлати федеролӣ соҳибихтиёрӣ надорад, зеро ваколатҳо байни дигар субъектҳои федеролӣ тақсим карда мешаванд. Давлатҳои федеролӣ аз давлатҳои соҳибихтиёр фарқ мекунанд.
Қайд кардан муҳим аст, ки давлатҳои федеролӣ ҳамчун субъектҳои ҳуқуқи байналмилалӣ шахси ҳуқуқӣ надоранд. Баръакс, давлати соҳибихтиёр барои мақсадҳои ҳуқуқи байналмилалӣ иттиҳоди федеролӣ дар маҷмӯъ мебошад. Вобаста ба сохтори конститутсионии федератсияи мушаххас, давлати федеролӣ метавонад дараҷаҳои гуногуни салоҳияти қонунгузорӣ, судӣ ва маъмурӣ дар минтақаи муайяни ҷуғрофӣ дошта бошад ва шакли ҳукумати минтақавӣ мебошад.
Дар баъзе мавридҳо, федератсия бо роҳи муттаҳид кардани субъектҳои сиёсие, ки қаламравҳои мустақил ё тобеи давлати дигари соҳибихтиёр (аксар вақт давлати мустамликадор ) мебошанд, таъсис дода мешавад. [ A ] Дар ҳолатҳои дигар, давлатҳои федеролӣ аз тақсимоти марзию маъмурии собиқ давлатҳои воҳид таъсис дода шудаанд. [ B ] Пас аз ташаккули конститутсияи федеролӣ, қоидаҳое, ки муносибатҳои байни мақомоти федеролӣ ва минтақавиро танзим мекунанд, ба ҷои ҳуқуқи байналмилалӣ, қисми қонуни конститутсионии кишвар мегарданд.
Дар кишварҳое, ки низоми сиёсии федеролӣ доранд, тақсимоти қудрат байни ҳукумати марказӣ ва қисмҳои таркибии давлат вуҷуд дорад. Ин ниҳодҳо — иёлотҳо, вилоятҳо, шаҳристонҳо, кантонҳо, заминҳо ва ғайра. — қисман худидоракунанда мебошанд ва аз дараҷаи муайяни худмухтории кафолатдодашудаи конститутсионӣ бархӯрдоранд, ки аз кишвар ба кишвар ба таври назаррас фарқ мекунад. [ C ] Вобаста ба шакли ғайримарказикунонии ҳокимият, ваколатҳои қонунгузории субъектҳои федератсия метавонанд аз ҷониби ҳукумати федеролӣ бекор карда шаванд ё вето карда шаванд . Ҳуқуқҳое, ки муносибатҳои байни мақомоти федеролӣ ва минтақавиро танзим мекунанд, метавонанд тавассути конститутсияи миллӣ ё федеролӣ, агар он вуҷуд дошта бошад, ё конститутсияҳои иёлотӣ тағйир дода шаванд.
Аз нигоҳи сиёсати дохилӣ, иёлатҳои федеролӣ метавонанд шаклҳои ҷумҳуриявӣ ё подшохӣ дошта бошанд. Иёлатҳое, ки шакли ҷумҳуриявии идоракуниро доранд, одатан иёлатҳо (ба монанди иёлатҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ) ё ҷумҳуриҳо (ба монанди ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС ) номида мешаванд.
Рӯихати субъектҳои федеролӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Субъектҳои федеролӣ, ки дар ҷадвали зер номбар шудаанд, дорои ваколатҳои хоси низоми конститутсионии федеролӣ мебошанд, дар ҳоле ки "субъектҳои дигар" ваколатҳоро аз ҳукумати федеролӣ вогузор кардаанд ё мустақиман аз ҷониби он идора карда мешаванд.
Нигаред низ
[вироиш | вироиши манбаъ]Инчунин нигаред
[вироиш | вироиши манбаъ]- Ҳолати марбут
- Ҳавзаи федералӣ
- Қаламрави федеролӣ
- Федератсия
- Рӯихати кишварҳо аз рӯи низоми федеролӣ
- Рӯихати тақсимоти маъмурӣ аз рӯи кишварҳо
- Рӯихати минтақаҳои мухтор аз рӯи кишварҳо
- Феҳристи давлатҳои соҳибихтиёр
- Иттиҳодияи фаромиллӣ
Эзоҳ
[вироиш | вироиши манбаъ]- ↑ The Australian National Dictionary: Fourth Edition, pg 1395. (2004) Canberra. ISBN 978-0-19-551771-2.
- ↑ Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009. - с. 139
 | ||||
|---|---|---|---|---|
| ||||
