Даҳана (деҳа, ш. Кӯлоб)

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Деҳа
Даҳана
Кишвар

Тоҷикистон

Вилоят

Хатлон

Ноҳия

Кӯлоб

 Маркази маъмурӣ

Ҷамоати Даҳана

Координатаҳо

38°03′36″ а. шим. 69°51′51″ т. ш.HGЯO

Раис

Сироҷов Меҳридин Давлатхуҷаевич

Номҳои пешина

Даҳана

Деҳа аз

28.07.1954

Забони расмӣ

тоҷикӣ

Аҳолӣ

1493 нафар (2010)

Ҳайати миллӣ

тоҷикон

Ҳайати динӣ

мусулмонони ҳанафимазҳаб

Номи қавмӣ

даҳанагӣ, даҳанагиҳо

Вақти минтақавӣ

UTC+5

Коди телефон

+992 3322

Нишонаи почта

735140

Коди мошин

TJ03

Даҳана дар харитаи
Даҳана
Даҳана

Даҳана аз калимаҳои тоҷикии Даҳана ва форсии قبادیان гирифта шуда, ин ҷо ба маънои "даҳанаи кӯҳ" омадааст. Даҳанадеҳа, маркази маъмурии Ҷамоати Даҳана, Ноҳияи Кӯлоб, Вилояти Хатлон, Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.‎

Ҷойгоҳ[вироиш]

Деҳаи Даҳана бо сарзамине _ км², дар соҳили сойи Даҳана, 221 км ҷанубу шарқтар аз ш.Душанбе, дар доманаи қаторкӯҳҳои Ҳазрати Шоҳ ҷой дорад ва маркази маъмурии Ҷамоати деҳоти Даҳанаи ш.Кӯлоб, дар вилояти Хатлон, Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Дар шимол бо деҳаҳои Мирапоқ, Хӯҷаи Нур, дар ғарб бо деҳаҳои Дамариқ, Сарёзии боло, дар ҷануб бо деҳаи Ҷерқала, дар шарқ бо деҳаҳои Камар ва Пистамазор ҳамсоя мебошад. Аз Даҳана то ш. Кӯлоб 18 км, то ш. Бохтар 172 км ва то ш. Душанбе 221 км роҳ мавҷуд аст.

Бахшбанди[вироиш]

Деҳаи Даҳана аз Даҳанаи боло ва Даҳанаи поён иборат буда, деҳаҳои Гулрез (Олтовул), Чинор, Даҳана ва Ёхсучиёнро дар бар мегирад. Сарвари деҳаи Даҳана, Раиси ҷамоати деҳоти Даҳана мебошад, ки ӯро Ҷамоат бо пешниҳоди Раиси шаҳри Кӯлоб, ба муҳлати 5 сол интихоб менамояд. Ҳоло сарварии Даҳанаро Раиси Ҷамоати деҳоти Даҳана Сироҷов Меҳридин Давлатхуҷаевич ва Раисони маҳаллаҳои Даҳана, Гулрез (Олтовул), Ёхсучиён ва Чинор ба ӯҳда доранд.

Номи мавзеъ[вироиш]

Даҳана - аз калимаи форсии قبادیان‎ ва тоҷикӣ Даҳана гирифта шуда, маънояш "даҳанаи кӯҳ" мебошад. Вобаста ба мавқеъи ҷуғрофиаш, ки дар доманаи қаторкӯҳҳои Ҳазрати Шоҳ ҷой гирифтааст, ба ин деҳа чунин номгузорӣ кардаанд.

Иқлим[вироиш]

Иқлими деҳаи Даҳана хушкӣ (континенталӣ), буда, гармии миёнаи ҳаво дар фасли тобистон аз +25°С то +27°С ва дар зимистон хунукии ҳаво аз -10°С то -15°С мерасад. Бо сабаби дар даҳонаи кӯҳ ҷой доштан, ин ҷо шамол бештар мевазад. Дар зимистон сойи Даҳана ях баста, то андозае ҳавзаи обаш кам мегардад ва дар тобистон хушк мешавад. Баъзан солҳо, бо сабаби боронҳои зиёд дар кӯҳсорон, маҷрои сойи Даҳана сел шуда, ҳатто аз рӯдхонаи Даҳана гузашта ба деҳа равон шуда, ба хоҷагиҳо хисорот мерасонад.

Табиат[вироиш]

Табиати Даҳана дилрабост. Кӯҳҳои сабзу хуррам, ки қад - қади сойи Даҳана воқеъ гаштаанд, бо гулу гиёҳҳои шифобахш ва шамоли форамаш накҳати тоза дорад. Дар кӯҳсори Даҳана: гулҳои наврӯзӣ, лолаи даштӣ, сияҳгӯш, гиёҳҳои шифобахш; чукрӣ, торон, чоқла, субинак, ҷамбилак, шунук, рошак, дарахтони; писта, дӯлона, туғ мерӯянд. Дар баландкӯҳҳо; рӯбоҳ, гурбаи ваҳшӣ, ҷайра, мор ва кабк мавҷуд аст, ки аз сабаби шикори зиёд шумораашон кам шудаанд. Дар ҳамвориҳо бештар пахта, ғалла, помидор, ҷуворимакка, ангур, хурмо, тут ин чунин тамоми зироатҳо ва меваҳое, ки дар Тоҷикистон мерӯянд ин ҷо парвариш карда мешаванд. Заминҳо аз сойи Даҳана ва дарёи Яхсу обёрӣ мешаванд. Даҳана бо таъмини маҳсулотҳои хӯроквории соҳаи кишоварзӣ дар минтақаи Кӯлоб, яке аз фаолон ба ҳисоб меравад.

Таърих[вироиш]

Деҳаи Даҳана ба минтақаи Кӯлоби бостонӣ дохил мешавад. Доир ба ҷуғрофия, таърих, маданияти халқҳои бумӣ, урфу одати онҳо ва мавзеъҳои таърихии ин сарзамин дар асарҳои бостоншиносон ва таърихнигорон Маева Н. А., Матвеева, Покатило Н.Н., Семёнов А.А., Баринский А.А., Варично М.А., Юсуфшо Ёқубов ва О. Нуриддинов омадааст. Сокинони деҳаи Даҳана аз кӯҳистони деҳа ашёҳои сафолиро пайдо карда будаанд, аммо барои омӯзиш ба бостоншиносон пешниҳод накардаанд. Ин ҷо ҳанӯз ҳам тадқиқотҳои аниқи бостоншиносӣ гузаронида нашудааст, бинобар ҳамин таърихи гузаштаи деҳаи Даҳана номаълум мондааст. Дар асри XIX, деҳаи Даҳана дашти қамишзор ва санглох буд. Бо қарори Ҳукумати Шӯравӣ одамонро аз маҳаллаҳои Дашти Ҷум, Балҷувон ва Ховалинг ба Даҳана мекӯчонанд, колхози ба номи Сафар Амиршоев ташкил шуда, оҳиста - оҳиста деҳаи Даҳана обод шуд.

*Дар бораи таъғиротҳо дар сохти маъмурӣ - территориявии РСС Тоҷикистон. Указ аз 04.01.1963 с. (Ведомостҳои Совети Олии РСС Тоҷикистон, № 2). Бо мақсади боз ҳам такмил додани роҳбарӣ ба хоҷагии халқ, беҳтар намудани хизматрасонӣ ба аҳолии шаҳр ва қишлоқ, мувофиқи қарори Пленуми ноябрии соли 1962 КМ КПСС Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон қарор мекунад: Аз ҳайати райони Восеъ, Совети қишлоқи Даҳана ба тобеи Совети депутатҳои меҳнаткашони шаҳри Кӯлоб дохил карда шавад.
*Дар бораи даровардани баъзе тағирот ба тақсимоти маъмурӣ - территориявии РСС Тоҷикистон. Указ аз 06.01.1965, (Ведомостҳои Совети Олии РСС Тоҷикистон, № 2) Дар ҳайати РСС Тоҷикистон райони Кӯлоб ташкил карда шуда, ба ҳайати он Совети қишлоқи Даҳана дохил карда шавад ва Совети қишлоқи Даҳана аз тобеияти райони Восеъ бароварда шавад.
*Дар бораи барҳам додани баъзе Советҳои қишлоқии вилояти Кӯлоб, РСС Тоҷикистон. Укази аз 28.07.1954 (Протоколи № 44, §45) Совети қишлоқи Зиракӣ барҳам дода шавад ва территорияи он ба Совети қишлоқи Даҳана дохил карда шавад.
  • Санаҳои таърихи
  • 28.07.1954 с. Дар вилояти Кӯлоб, территорияи Совети қишлоқи Зиракӣ ба Совети қишлоқи Даҳана дохил карда шуд.
  • 04.01.1963 с. Совети қишлоқи Даҳанаи райони Восеъ, тобеи Совети депутатҳои меҳнаткашони ш. Кӯлоб дохил карда шуд.
  • 06.01.1965 с. Совети қишлоқи Даҳана, аз тобеияти райони Восеъ бароварда шуда ба тобеияти шаҳри Кӯлоб дода шуд.

Мардум[вироиш]

Мардуми деҳаи Даҳана ба яке аз гӯишҳои забони тоҷикӣ, шеваи ҷанубӣ сухан мегӯянд. Дар соли 2018 деҳаи Даҳана _ тан ҷамъият дошт ва зичии аҳолиаш _ кас дар 1 км² буд. Ин ҷо асосан тоҷикон зиндагӣ мекунанд, ки шуғли асосиашон кишоварзӣ, чорводорӣ ва савдогарӣ мебошад. Деҳаи Даҳана зодгоҳи ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон Рустам Дулоев буда, ходими намоёни ҷамъиятӣ, ҳуқуқшинос Ҷиёнхон Ризоев низ то охири умр ин ҷо зиндагӣ карда буданд.

Коргоҳҳо ва хизматрасониҳо[вироиш]

Хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ, Идораи маъмурияти Ҷамоати деҳоти Даҳана, маркази саломатӣ, дорухонаҳо, хонаи фарҳанг, литсейи касбӣ - техникии саноати кишоварзӣ, муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии № 16, 34, 44, боғчаи кӯдакон, филиалҳои Амонатбонк, Агроинвестбонк, бозори фурӯши молҳои ниёзи мардум, бозори фурӯши ҳайвонот, мағозаҳо, ошхонаҳо, осёбҳои обӣ ва барқӣ, нуқтаҳои фурӯши сузишворӣ, коргоҳҳои хурди нонпазӣ, хиштбарорӣ, коркарди чӯб, кафшергарӣ, таъмири техникӣ, масҷиди ҷомеъ ва ғ.

Варзиш[вироиш]

Ин ҷо бештар волейбол ва гӯштини миллӣ маъмул аст. Футбол ва дигар навъҳои варзиш ҳам ҳаводорони зиёд доранд.

Ёдгориҳо[вироиш]

Ҳайкалҳои Қаҳрамони ИҶШС Сафар Амиршоев ва ходими сиёсии Шӯравӣ В.И.Ленин дар саҳни идораи Ҷамоати деҳоти Даҳана қомат афрохтаанд.

Вазъи демографӣ[вироиш]

Мувофиқи баруйхатгирии аҳолӣ, дар соли 2010 деҳаи Даҳана 1493 нафар аҳолӣ дошт. Дар рустоҳои деҳаи Даҳана; Олтовул, Чинор, Ёхсучиён ва Даҳана, ҳамагӣ — 7347 нафар аҳолӣ истиқомат мекарданд. Дар соли 1987 бошад ин нишондод ба 851 нафар баробар буд.

Адабиёт[вироиш]

  • "Кӯлоб — Энсиклопедия" ш.Душанбе, с.2006, саҳифаи 170/Даҳана.
  • Энциклопедияи Советии Тоҷик, ш.Душанбе, с.1980, саҳифаи 245/Даҳана.
  • Фарҳанги тафсири забони тоҷикӣ, зери таҳрири С.Назарзода, А.Сангинов, ш.Душанбе, с.2008, ҷилди якум/Даҳана.
  • Таджикская ССР. Административное деление. Душанбе-1978 г., страница 191-192,к/с Дахана.
  • Энциклопедияи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон, ҷилди якум, ш.Душанбе, с.1989, саҳифаи 259/Даҳана.
  • Фарҳанги забони тоҷикӣ, (аз асри X то ибтидои асри XX) зери таҳрири М.Ш.Шукуров, В.А.Капранов./Даҳана.
  • Дьяконов М.М. Археологические работы в нижнем течении реки Кафирнигана (Кобадиан). Труды Таджикской археологической экспедиции. Т. 2. — М. — Л.
  • Окладников А.П. Исследования памятников каменного века Таджикистана. Труды Таджикской археологической экспедиции. Т. 3. — М.-Л.. 1958.
  • Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон, ш.Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, с.2013, 332 саҳифа.

Ҳаволаҳо[вироиш]

Пайвандҳо[вироиш]

Пайвандҳои беруна[вироиш]