Диетология

Диетоло́гия (аз юн. δίαιτα — тарзи ҳаёт ва ғизо, ва λόγος — таълимот) — соҳаи тиб, ки масъалаҳои ғизои табобатӣ (диетотерапия) ва профилактикӣ (диетопрофилактика)-и инсон ва ҳайвонот, аз ҷумла беморонро меомӯзад, инчунин фанни амалӣ оид ба ташкили ғизо дар муассисаҳои табобатӣ мебошад. Номи дигари диетология — ғизои клиникӣ мебошад^[1]

Беҳдошти ғизо — соҳаи Беҳдошт, ки мушкилоти ғизоии комил ва ғизогирии оқилонаи инсони солимро меомӯзад^[2].

Трофоло́гия (аз юн.-қад. τροφή — ғизо, λόγος — илм) — самте, ки аз ҷониби А. М. Уголев ҳамчун «илм дар бораи механизмҳо ва қонуниятҳои ассимилятсияи моддаҳои ғизоӣ дар сатҳҳои гуногуни ташкили ҳаёт аз ҳуҷайравӣ то биосферӣ» муайян шудааст^[3]^[1]. Ин истилоҳ соли 1934 аз ҷониби академик С. А. Зернов пешниҳод шуда буд^[4]^[5]. Трофология инчунин самти экология номида мешавад, ки масъалаҳои экологияи ғизои ҳайвонотро баррасӣ мекунад^[4].

Мутахассиси соҳаи диетология парҳезшинос (диетолог) номида мешавад.

Мулоҳизаҳои умумӣ

Омода кардани ғизо барои бемор — мавзӯи таваҷҷуҳи махсус, вазифаест, ки ихтироъкорӣ ва ҳамзамон вазнинфаҳмиро дар муносибат ба кор талаб мекунад. Дар партави диетологияи муосир маҳсулот барои ғизои парҳезӣ ба 2 гурӯҳ тақсим мешаванд:

онҳое, ки узви беморро аз ҷиҳати химиявӣ ва механикӣ эҳтиёт мекунанд.
онҳое, ки вайроншавии мубодилаи моддаҳоро танзим мекунанд.

Қариб ҳамаи маҳсулоти ғизоӣ ин ё он ангезандаҳо — нахи растанӣ, унсурҳои ҳазмнашавандаи деворҳои ҳуҷайра, моддаҳое, ки дар шароити сахти коркарди ҳароратӣ ба вуҷуд меоянд ва ғайраро доранд.

Ҳадафҳои диетология аз нормализатсияи мубодилаи моддаҳо, солимгардонии организм, барқарорсозии зудтари беморон пас аз бемориҳои аз сар гузаронидашуда, инчунин ислоҳи вазн иборат мебошанд.

Духтурони диетолог дар асоси маълумоти инфиродии беморон, бо назардошти тарзи ҳаёт, ҳолати саломатӣ, одатҳо, омилҳои ирсӣ, барномаҳои инфиродии ғизогириро тартиб медиҳанд. Ғизои парҳезӣ дар бисёр ҳолатҳо як намуди алтернатива ба маводи доруворӣ ва чорабиниҳои табобатӣ мебошад.

Диетология ҳамчун илм махсусан актуалӣ шудааст, зеро тарзи ҳаёти камҳаракат, омилҳои экологӣ, ғизои нодуруст, кам шудани маҳсулоти табиӣ дар ратсион ба фонди генетикӣ-и кишвар таъсири ниҳоят номатлуб мерасонанд. Шумораи одамони фарбеҳи синну соли гуногун бо рӯйхати пурраи бемориҳои музмин торафт зиёд мешавад. Ин ба мушкили тамоми миллат табдил меёбад. Дар тӯли таърихи инсоният усулҳои зиёди нормализатсияи вазн пешниҳод шудаанд^[6], вале то имрӯз, сарфи назар аз бисёр парҳезҳои таҳияшуда, мушкилот ба таври қатъӣ ҳал нашудааст.

Тартиб додани парҳезро танҳо духтури дорои таҳсилоти тахассусӣ ҳуқуқ дорад, дар ҳоле ки нутритсиолог ё мураббии фитнес ба ин иҷозат надоранд, зеро онҳо дорои ҳаҷми лозимии дониш нестанд ва метавонанд бо ба назар нагирифтани як қатор омилҳои муҳим зарар расонанд.

Хусусиятҳои метаболизм ва парҳез

Зарурати парҳез метавонад ҳангоми баъзе бемориҳои ирсиятӣ (ферментопатияҳо) ба вуҷуд ояд.

Инчунин зарурати парҳези махсус ҳангоми диабет умумиэътироф шудааст.

Унсурҳои диетология дар ҳаёти рӯзмарра

Парҳез ҳангоми истеъмоли аз ҳад зиёди ғизои чарбдор, тунд ва аз ҷумла ҳангоми сӯиистифода аз нӯшокиҳои спиртӣ, масалан пас аз идҳо тавсия дода мешавад. Ақидае мавҷуд аст, ки ташкили «рӯзҳои сабуккунанда» ё умуман «гуруснанишинии табобатӣ» муфид аст, аммо чунин «тавсияҳои оддӣ барои ҳаёти рӯзмарра» бо диетология ҳеҷ чизи умумие надоранд.

Ҳамчунин нигаред

Эзоҳ

↑ ^1.0 ^1.1 Барановский Андрей Юрьевич. Диетология. 5-е изд.. — 5-е изд..
↑ Гигиена питания / Петровский К. С. // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
↑ Ткаченко Е. И., Ситкин С. И., Орешко Л. С., Медведева О. И. [[1](https://www.elibrary.ru/item.asp?id=25925851) Трофологические аспекты ноосферогенеза. к 90-летию со дня рождения А. М. Уголева] // Экспериментальная и клиническая гастроэнтерология. — 2016. — № 2 (126). — С. 4—13..
↑ ^4.0 ^4.1 Ивлев В.С. [[2](https://priroda.ras.ru/djvu/1948-08.djvu) Трофология как наука] // Природа. — 1948. — № 8.. — С. 27—28.(пайванди дастнорас)
↑ Смирнов Н.Н. Очерк истории изучения питания водных животных // Трофология водных животных. Итоги и задачи / отв. ред. Г. В. Никольский, П. Л.Пирожков. — М.: Наука, 1973. — С. 64. — 383 с.
↑ [[3](http://www.minusfunt.ru/history.htm) История нормализации массы тела человека].(пайванди дастнорас)

Адабиёт

Эвенштейн З. М. Популярная диетология. — М: Экономика, 1990. — 319 с. — ISBN 5-282-00766-5.
[[4](https://books.google.ru/books?id=Dy6KDgAAQBAJ) Диетология] : руководство / Под ред. А.Ю. Барановского. — 5-е изд., перераб. и доп. — СПб. : Питер, 2017. — 1104 с. — ББК 51.23. — Шаблон:УДК. — ISBN 978-5-496-02276-7.
Тель, Л. З. Нутрициология : Учебн. для ВУЗов / Л. З. Тель, И. Э. Коман, А. А. Абдулдаева … [и др.]. — ЛигТерра, 2017. — 544 с. — (Спутник врача). — ISBN 978-5-4235-0255-3.

[:1-1] 1.0 ^1.1 Барановский Андрей Юрьевич. Диетология. 5-е изд.. — 5-е изд..

[2] Гигиена питания / Петровский К. С. // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

[:2-3] Ткаченко Е. И., Ситкин С. И., Орешко Л. С., Медведева О. И. [[1](https://www.elibrary.ru/item.asp?id=25925851) Трофологические аспекты ноосферогенеза. к 90-летию со дня рождения А. М. Уголева] // Экспериментальная и клиническая гастроэнтерология. — 2016. — № 2 (126). — С. 4—13..

[:0-4] 4.0 ^4.1 Ивлев В.С. [[2](https://priroda.ras.ru/djvu/1948-08.djvu) Трофология как наука] // Природа. — 1948. — № 8.. — С. 27—28.(пайванди дастнорас)

[5] Смирнов Н.Н. Очерк истории изучения питания водных животных // Трофология водных животных. Итоги и задачи / отв. ред. Г. В. Никольский, П. Л.Пирожков. — М.: Наука, 1973. — С. 64. — 383 с.

[6] [[3](http://www.minusfunt.ru/history.htm) История нормализации массы тела человека].(пайванди дастнорас)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

Фарҳангҳо ва донишномаҳо	Канадская Britannica (11-th)
Дар феҳристҳои китобшинохтӣ	BNF: 11937798n J9U: 987007563305805171 LCCN: sh86005508 LNB: 000081022 NKC: ph119435, ph305891