Забони усмонӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Забони усмонӣ
Кишварҳо
Таснифот
забонҳои ностратикӣ[d]
забонҳои олтойӣ[d]
Забонҳои туркӣ
Common Turkic[d]
забонҳои оғузӣ
Western Oghuz[d]
туркӣ
забони туркии усмонӣ
Хат Ottoman Turkish alphabet[d]
Коди забонӣ
ISO 639-1
ISO 639-2 ota
ISO 639-3 ota
IETF ota
Glottolog otto1234
Ниг. низ: Лоиҳа:Забоншиносӣ

Забони усмонӣ (усм.: لسان عثمانی lisân-ı Osmânî, тур. Osmanlıca, Osmanlı Türkçesi ), ки онро инчунин забони анатолӣ-туркии қадим, усмонии қадим ё усмонии Туркӣ меноманд, забони давлатии Империяи Усмонӣ буд, ки ба зергурӯҳи Оғуз забонҳои туркӣ мансуб аст. Сарфи назар аз он, ки забони усмонӣ аз ҷиҳати худ туркист, луғати он дар баъзе асарҳо ба 80-90% калимаҳои арабӣ ва форсӣ расидааст. Ғайр аз ин, сохтҳои алоҳидаи грамматикии арабӣ ва форсӣ истифода шуданд (масалан, изофа). Аз ин рӯ, дар миёнаи асри 19, забони усмонӣ аз лаҳҷаҳои гуфтугӯии туркӣ ба куллӣ фарқ мекард (гарчанде ки, аз тарафи дигар, ба онҳо таъсире мкрасонд). Алифбои арабӣ бо баъзе тағиротҳо (дар умумият бо хатти форсӣ, ба истиснои ҳарфи каф бо се нуқта дар боло) барои навиштани забон истифода мешуд.

Даврбандӣӣ[вироиш]

I. Анатолии туркии қадим (асри 13 — охири асрҳои 15) : дар вазъияти душвори қавмӣ дар Осиёи Хурд, ки пас аз ба Анатолия кӯчонида шудани селчукҳо ба вуҷуд омадааст, ташаккул ёфтааст, ки асли онҳоро қабилаҳои огуз ташкил медоданд, қабилаҳои қипчок ва карлук низ дар истилоҳо иштирок мекарданд. Одатан, анатолиӣ-туркии қадим ҳамчун забони алоҳида ҷудо карда мешавад.

II. Худи Усмонӣ:

1. Аввалтуркӣ ё аввалусмонӣ (нимаи дуюми асрҳои 15-16).
2. Туркии миёна ё усмонии миёна (XVII — нимаи аввали асрҳои XVIII) — «асри тиллоӣ»-и адабиёти усмонӣ, ҳадди аксари ҷудошавии забони хаттӣ-адабӣ аз забони халқӣ-гуфтугӯӣ.
3 туркии нав ё усмонии нав (нимаи аввали 19 — чоряки якуми асри 20).

III. Аслан туркӣ (аз солҳои 30-юм. Асри ХХ).

Аз миёнаҳои асри 19 (пас аз танзимот ) ба ном забони ба истилоҳ Усмонии нав шакл гирифт, ки ба нутқи гуфтугӯӣ наздиктар аст ва қарзҳои зиёде аз забонҳои Аврупои Ғарбӣ дорад. Пас аз ташкили Ҷумҳурии Туркия (1924), забони адабии муосири туркӣ бо рамз дар асоси алифбои лотинӣ ( 1928) рамзгузорӣ карда шуд ва забони усмонӣ аз истифода баромад.

Забони муосири туркӣ дар ибтидои асри 20 тавассути рамзгузории лаҳҷаҳои мардумии Туркия сохта шудааст ва идомаи мустақими забони усмонӣ нест. Бо вуҷуди ин, дар тӯли якчанд асрҳои истифода анъанаи хаттии усмонӣ ба ин лаҳҷаҳо таъсири шадид гузоштааст. Яке аз фарқиятҳои асосии забони муосири туркӣ ва усмонӣ истифодаи васеътари неологизмҳои туркӣ ба ҷои иқтибосоти арабӣ-форсӣ мебошад (ҳиссаи он дар забони туркӣ тақрибан 30% ва 80% дар усмонӣ мебошад), инчунин шумораи камтари калимаҳои мураккаб.

Дар аввали асри XXI Ҷиҳодиёни чечен забони усмониро (дар баробари арабӣ) ҳамчун як забони эҳтимолии ватанӣ барои " Аморати Қафқоз " мешумурданд, аммо нуқтаи назари ҷонибдорони забони арабӣ бартарӣ дошт [1].

Эзоҳ[вироиш]

Адабиёт[вироиш]

Ба забони русӣ[вироиш]

  • Гузев В. Г. Староанатолийско-тюркский язык // Языки мира: Тюркские языки. — М.: Институт языкознания РАН, 1996. — С. 116—126. — (Языки Евразии). — ISBN 5-655-01214-6.
  • Гузев В. Г. Староосманский язык. — М.: «Наука», Главная редакция восточной литературы, 1979.
  • Кононов А. Н. Турецкий язык // Языки мира: Тюркские языки. — М.: Институт языкознания РАН, 1996. — С. 394—412. — (Языки Евразии). — ISBN 5-655-01214-6.

Бо инглисӣ[вироиш]

Олмонӣ[вироиш]

Ба фаронсавӣ[вироиш]

Пайвандҳо[вироиш]