Забоншиносии иҷтимоӣ
Забоншиносии иҷтимоӣ як соҳаи забоншиносӣ аст, ки робитаи байни забон ва шароити иҷтимоиеро, ки дар он ин забон вуҷуд дорад, меомӯзад. Забоншиносии иҷтимоӣ бо фанҳои ба монанди забоншиносии равонӣ ва забоншиносии миллӣ (психо- ва этнозабоншиносӣ) робитаи зич дорад. Дар чорроҳаи забоншиносии иҷтимоӣ ва назарияи иқтисодӣ, соҳаи тадқиқотие бо номи иқтисоди забон рушд мекунад.
Забоншиносии иҷтмоӣ дар солҳои 1920 (Афанасий Селишев) пайдо шуда, дар солҳои 1950-1970 (Уриэл Вайнрайх, Вилям Лабов) инкишоф ёфт.
Мавзӯи забоншиносии иҷтимоӣ доираи васеи масъалаҳо мебошад: забон ва миллат, забонҳои миллӣ ҳамчун як бахши таърихӣ, фарқиятҳои иҷтимоии забон, робитаи байни сохторҳои забон ва иҷтимоъ, табақабандии вазъиятҳои забонӣ, ки аз ҷониби омилҳои иҷтимоӣ муайян карда мешаванд, ҷанбаҳои иҷтимоии бисёрзабонӣ ва ғайра.
Усули забоншиносии иҷтимоӣ синтези усулҳои истифодашаванда дар забоншиносӣ ва ҷомеашиносӣ мебошад, ба монанди сабт ва таҳлили амалҳои нутқии аз ҷиҳати иҷтимоӣ муайяншуда, моделсозии фаъолияти нутқии аз ҷиҳати иҷтимоӣ муайяншуда бо истифода аз қоидаҳои забоншиносии иҷтимоӣ, пурсишномаҳо, мусоҳибаҳо, таҷрибаҳои ҷомеавӣ ва коркарди натиҷаҳои онҳо бо истифода аз дастгоҳи омори математикӣ ва ғайра.
Таърихшинос Т. В. Кудрявсева (2008) қайд кардааст, ки дар даҳсолаҳои охир усулҳои назарраси таҳлил аз ҷониби забоншиносии иҷтимоӣ, ки «фаъолияти нутқро меомӯзад (таҳқиқоти иҷро)», таҳия шудаанд. Намояндагони барҷастаи ин соҳаи нисбатан ҷавон ва умедбахши илмӣ, ба монанди Ҷ. Остин, Ҷ. Серл, С. Петрей, аз он бармеоянд, ки дар шароити муайян «корҳоро бо калимаҳо анҷом додан» имконпазир аст, зеро нутқ на танҳо тавсифӣ, балки иҷроӣ низ аст ва дар муҳити муносиби иҷтимоӣ, ки мувофиқи қоидаҳои муайян сохта шудааст, калимаҳо на танҳо ба воқеияти пеш аз онҳо ишора мекунанд, балки онҳо маҳз ҳамин воқеиятро (назарияи амали нутқ) тағйир медиҳанд» .
Эзоҳ
[вироиш | вироиши манбаъ]Адабиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]- Беликов В. И., Крысин Л. П. Социолингвистика: Учебник для вузов. — М.: Рос. гос. гуманит. ун-т, 2001. — 316 с.
- Ervin-Tripp, S. M.[англ.], (May, 1969). Communicative competence. Items, 22-26. New York: Social Science Research Council.
- Ervin-Tripp, S. M., (1974). Two decades of Council activity in the rapprochement of linguistics and social science. Items, 28, no. 11-4. New York: Social Science Research Council.
Пайвандҳо
[вироиш | вироиши манбаъ]- Мечковская Н. Б. Социальная лингвистика 2000
- Швейцер А. Д. Социолингвистика. Бойгонӣ шудааст 27 сентябри 2007 сол.