Забонҳои оғузӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search
Забонҳои оғузӣ
Таснифот
забонҳои ностратикӣ[d]
забонҳои олтойӣ[d]
Забонҳои туркӣ
Common Turkic[d]
забонҳои оғузӣ
Glottolog oghu1243
Ниг. низ: Лоиҳа:Забоншиносӣ
Oghuz languages.PNG

Забонҳои оғузӣ (ӯғузӣ) ё ҷанубу ғарбии туркӣ яке аз шаш шохаи забонҳои туркист. Асосан дар Осиёи Ғарбӣ ва Марказӣ ва инчунин дар Аврупои Шарқӣ паҳн шудаанд.

Пайдоиш[вироиш | вироиши манбаъ]

Забонҳои муосири оғузӣ аз оилаи забонҳои олтойӣ, аз забони қадимаи оғузӣ пайдо шудаанд.

Таркиб[вироиш | вироиши манбаъ]

Мувофиқи энсиклопедияи Эроник, забонҳои Оғуз шомили инҳоянд: туркӣ, озарбойҷонӣ, хуросонӣ-туркӣ, туркманӣ ва лаҳҷаҳои афшарӣ.

Забонҳои оғузӣ, тибқи энсиклопедияи Британника, одатан ба се гурӯҳ тақсим мешаванд: ғарбӣ, шарқӣ ва ҷанубӣ. Гурӯҳи ғарбӣ туркиро дар бар мегирад (бо он дар Туркия, Кипри Шимолӣ, Балкан ва ғ. гуфтугӯ мекунанд) , озарбойҷонӣ (дар Озарбойҷон, Эрон ва ғайра) ва гагаузӣ (дар Молдова, Булғористон, вилояти Одессаи Украина ва ғайра). Ба гурӯҳи шарқӣ туркманӣ (дар Туркманистон ва кишварҳои ҳамсоя сухан меронанд) ва хуросонӣ-туркӣ (шимолу шарқи Эрон) дохил мешаванд. Гурӯҳи ҷанубӣ забони афшарӣ ва лаҳҷаҳои марбутро дар бар мегирад (дар Эрону Афғонистон суҳбат мекунанд).

Таснифи дохилӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Гурӯҳбандии дохилии забонҳои ба гурӯҳи оғузӣ дохилшуда душвор аст. Муқобилияти забони саларӣ нисбат ба дигар забонҳои оғузӣ ба миён меояд (зиёд ба лаҳҷаи салирии забони туркманӣ, ки як вақт як буданд, наздик аст). Қисми боқимондаи забонҳои оғузӣ дар асл, як контексти диалектиро ташкил медиҳанд, дар байни туркманӣ ва озарӣ, озарӣ ва туркӣ лаҳҷаҳои гузариш мавҷуданд. Забони гагаузӣ ба тариқи расмӣ ҳамчун шакли муосири забони печенеҷӣ тафсир мешавад ва забони озарбойҷонӣ ба забони туркӣ наздиктарин дониста мешавад. Тибқи таҳқиқоти охирин, тақсимоти забонҳои туркӣ ва гагаузӣ дар ибтидои асри XVII сурат гирифтааст ва минтақаи ҷудошавии лаҳҷаи озарбойҷонӣ асосан бо асри XVI нишон дида мешавад [1] (аммо аз садаи XIII ҷудо шудан гирифт).

Эзоҳ[вироиш | вироиши манбаъ]

  1. История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века. М., 2002.: "В XIV—XV вв. с началом формирования азербайджанского тюрко-язычного этноса возникает и его культура […] Даже этническая граница между турками и азербайджанцами установилась только в XVI в., да и тогда она ещё окончательно не определилась. "

Адабиёт[вироиш | вироиши манбаъ]

  • Баскаков Н. Забонҳои туркӣ. М., 1962 (дубора нашр шудааст, М., 2006);
  • Э.Р.Тенишев (таҳрир). Грамматикаи муқоисавӣ-таърихии забонҳои туркӣ. Таҷдиди минтақавӣ. М., 2002;
  • Забонҳои ҷаҳон. Забонҳои туркӣ. М., 1997, Бишкек, 1997.