Заминларза

Заминҷунбӣ, заминларза — таконҳои зеризаминӣ ва ларзиши сатҳи заминӣ, тағйирёбандаи плитаҳои тектоникӣ. Тибқи ақидаҳои муосир, заминҷунбӣ раванди тағирёбии геологии сайёраро инъикос мекунад. Гумон меравад, ки қувваҳои заминшиносӣ ва тектоникии ҷаҳонӣ сабаби аслии заминларзаҳо мебошанд, аммо табиати онҳо дар айни замон пурра омӯхта нашудааст. Пайдоиши ин қувваҳо бо тағирёбии ҳарорат дар таги Замин алоқаманд аст. Аксари заминҷунбӣ дар канори плитаҳои тектоникӣ рух медиҳанд.

Бо дастгоҳҳои махсуси заминсанҷӣ ҳар сол зиёда аз як миллион зилзила қайд карда мешавад.

Паҳншавии мавҷҳои сунамӣ дар уқёнуси Ором, заминларзаи Ҷопон (2011)

Зилзилаҳои вулканӣ

Зилзилаҳое, ки дар вулкан ё наздикии он ба вуҷуд омада, ба равандҳои вулканӣ вобастагӣ доранд. Зилзилаҳои вулканӣ дар натиҷаи ҷунбишҳои гуногуни геотектоникӣ бо як қонунмандии муайян дар қаъри Замин ва сатҳи он ба амал меоянд. Ҳамчун дигар зилзилаҳои тектоникӣ манбаи зилзилаҳои вулканӣ дар ҷойҳое, ки тасмаҳои геологии ҷаҳонӣ – тасмаҳои уқиёнуси Ором ва Атлантикаю Ҳимолой воқеанд, ба вуҷуд меояд. Манбаъҳои зилзилаҳои вулканӣ дар атрофи вулканҳои мувофиқ дар ҳудуди нимқутри даҳҳо км дар умқи 1–10 км аз рӯи тартиби бузургӣ ҷойгиршуда, маъмулан дар вақти фаъол будани фазаи ихроҷи вулканҳо дар натиҷаи ба рӯи Замин ихроҷ гардидани тафта (магма) ва таркиши газҳои дохили он ба амал меоянд.

Сабабҳои зилзилаҳои вулканӣ

Зилзилаҳои вулканӣ бинобар зиёд будани ҳодисаҳои зилзиланокие, ки энергияашон тақрибан баробар ва мавқеашон яксон мебошад, аксар гурӯҳ-гурӯҳ дар сатҳи замин пайдо мешаванд. Манбаъҳои онҳо дар атрофи каналҳои тафтаи ҳаракаткунанда ё камераи вулканӣ воқеъ гардида, инчунин дар натиҷаи таркишҳое, ки ихроҷи газҳо ба вуҷуд меоранд, пайдошавии тарқишҳо дар ҷинсҳои кӯҳии атроф ё ҷунбиши тарқишҳои тектоникӣ пайдо мешаванд. Зилзилаҳои вулканӣ ҳангоми оташфишонӣ ё дар марҳалаи омодагӣ ба оташфишонӣ, ё ҳангоми оромиши вулкан ба амал омада, аз якчанд рӯз то якчанд моҳ ё сол гоҳе фаъол ва гоҳе суст давом мекунанд. Энергияи бузургтарини зилзилаҳои вулканӣ назар ба энергияи бузургтарини зилзилаҳои тектоникӣ хурдтар мебошад. Нишонаҳои зилзилаҳои вулканӣ дар шакли гудозаҳои шахшудаи вулканҳои замоне хеле фаъол дар таърихи қадими геологӣ (аз 3–4 млрд то 100 млн сол) дар аксар гӯшаҳои замин вомехӯранд. Дар ҳудуди Тоҷикистон охирин ихроҷҳои вулканӣ 70 млн сол қабл ба вуҷуд омадаанд. Чашмаҳои гарм ва обҳои маъданӣ аломатҳои вулканизми қадим ҳастанд. Масъалаи пешгӯии зилзилаҳои вулканӣ ҳамчун пешгӯии зилзила то ҳол ҳалли комили худро наёфтааст. Азбаски ҷои вулканҳо ба ҳама маълуманд, барои пешгӯии зилзила дар атрофи онҳо шабакаҳои мушоҳадаҳои зилзилашиносӣ ва геофизикӣ ташкил карда мешаванд. Ин шабакаҳо барои муайян кардани аломатҳои зилзилаҳои вулканӣ – сигналҳои суст ва пурзӯри зилзилавӣ, тамоюл ва деформатсияи сатҳи замин, тағйирёбии таркиби кимиёии атмосфера, обҳои зеризаминӣ, майдони ҷозибавӣ, магнитӣ, электрӣ, электромагнитӣ ва ҳароратӣ имкон медиҳанд.

Ҳамчунин нигаред

Заминларзаи калон
Моҳҷунбӣ
Феҳристи заминларзаҳо

Эзоҳ

Адабиёт

Зилзилаҳои вулканӣ / Ф. Каримов. // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.

Баньковский Л. В. 1 // Опасные ситуации природного характера: Учебно-методическое пособие. — 2-е. — Соликамск: РИО ГОУ ВПО «СГПИ», 2008. — С. 49—55. — 230 с. — ISBN 5-89469-002-1. Бойгонӣ шудааст 26 апрели 2025 сол.
Болт Б. А. Землетрясения. М.: Мир, 1981. 256 с.
Гир Дж., Шах Х. Зыбкая твердь: Что такое землетрясение и как к нему подготовиться = Terra Non Firma. Understanding and Preparing for Earthquakes / Пер. с англ. д-ра физ.-мат. наук Н. В. Шебалина. — М.: Мир, 1988. — 220 с. — 63 000 экз.
Завьялов А. Д. Среднесрочный прогноз землетрясений: основы, методика, реализация. // М.: Наука, 2006, 254 с.
Землетрясения // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Землетрясения в СССР. М.: Наука, 1990. 323 с.
Зубков С. И. Предвестники землетрясений. // М.: ОИФЗ РАН. 2002, 140 с.
Каррыев Б. С. Катастрофы в природе: Землетрясения. RIDERO. 2016
Каррыев Б. С. Вот пришло землетрясение. SIBIS. 2009
Ошибка: не задан параметр |заглавие= в шаблоне {{публикация}}.
Мячкин В. И. Процессы подготовки землетрясения. М.: Наука, 1978. 232 с.
Моги К. Предсказание землетрясений. М.: Мир, 1988. 382 с.
Мушкетов И. В. Каталог землетрясений в Российской империи. 1867—1916 Бойгонӣ шудааст 20 октябри 2021 сол. — СПб.
Огаджанов В. А. О проявлениях сейсмичности в Поволжье после сильных землетрясений в бассейне Каспийского моря. Физика Земли. 2002. № 4
Рихтер Ч. Ф. Элементарная сейсмология. М., 1963* Рихтер Ч. Ф. Элементарная сейсмология. М., 1963
Рикитаке Т. Предсказание землетрясений. М., 1975.
Соболев Г. А. Основы прогноза землетрясений. М.: Наука, 1993. 312 с.
Эйби Дж. А. Землетрясения = Earthquakes. — М.: Недра, 1982. — 50 000 экз.
Юнга С. Л. Методы и результаты изучения сейсмотектонических деформаций. М.: Наука, 1990. 191 с.

Пайвандҳо

Бюллетени Маркази байналхалкии сейсмологй(англ.) - маълумот дар бораи заминҷунбӣ аз соли 1900 онлайн пешниҳод карда мешавад
Каталоги заминҷунбӣ(англ.) аз Идораи геологии ИМА
Маркази сейсмологии бахри Миёназамин(англ.)
Вебсайти расмии Институти байналмилалии назарияи пешгӯии заминларза ва геофизикаи математикии РАИ
Харитаи фаъолияти сейсмикӣ
Хадамоти ҷамъоварии маълумоти макросейсмикӣ аз аҳолӣ http://mseism.gsras.ru/DyfitWeb/