Зарбофт

Зарбофт (порчаи заррин, парчаи заррин, зарбофта, зарбафт, матоъи симгун) — як навъ матоъи абрешимӣ ё пахтагӣ, ки дар омезиш бо торҳои бо ранг, оби тило ё нуқра рангкардашуда ё торҳои борики симин бофта шудааст.

Маҳз ба хотири бо риштаҳои зарин ё торҳои симин бофта шуданаш ин матоъро, ки чандиру ҷилодор мешавад, зарбофт мегӯянд. Дар гузашта зарбофт арзиши баланд дошт ва аз он танҳо мансабдорон ва сарватмандон барои худ либос ва ҷиҳози хона медӯхтанд. Барои амирону вазирон зарбофтро аз торҳои тилоӣ мебофтанд. Аз зарбофт саропардаҳо низ тайёр мекарданд. Зарбофтро ҳунармандони махсус мебофтанд, ки онҳоро «зарбоф»(т) мегуфтанд. Бофтани зарбофт нисбат ба матоъҳои дигар заҳмати зиёдтарро талаб мекард, аз ин рӯ теъдоди зарбофон кам буд. Онҳо, маъмулан, дар маркази шаҳрҳои бузург фаъолият доштанд. Барои бофтани зарбофт аз дастгоҳи махсус, ки онро «зарбафт» ё «қумоши зардӯзӣ» мегуфтанд, истифода мешуд. Истеҳсоли зарбофт ҳамчун матои тиҷоратӣ низ маъмул буд. Дар давраи Сомониён барои дӯхтани либоси шоҳону ашроф аз зарбофт истифода мешуд. Ҷомаи зарбофт аз ҳадяҳои арзишмандтарини дарбор буд. Зарбофт дар назми классикӣ низ фаровон истифода шудааст:

Зи дебои зарбафт кардаш кафан,
Хурӯшон бар он шаҳрёр анҷуман.

Абулқосим Фирдавсӣ

Ҳазор аз дирам ор, сад гӯсфанд,
Зи зарбафт панҷоҳу атлас дучанд.

Соиб

Ҳоло истеҳсоли зарбофт тавассути дастгоҳҳои муосири бофандагӣ ба роҳ монда шуда, аз он асосан ҷиҳози арӯсӣ тайёр мекунанд.

Адабиёт

• Зарбофт / Р. Раҳмонӣ // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.

• Клейн В. Иноземные ткани, бытовавшие в России до XVIII в. и их терминология. М., 1925;
• Ҳудуду-л-олам. Д., 1983