Зарқо
| Шаҳр | |
Зарқо | |
|---|---|
| الزرقاء / az-Zarqāʾ | |
 | |
| 32°04′ а. ш. 36°05′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Урдун |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | 1902 |
| Масоҳат | 60 км² |
| Баландии марказ | 614 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+3:00 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 635 160 тан (2015) |
| zm.gov.jo/ar(ар.) | |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Зарқо (ба арабӣ: الزرقاء, az-Zarqāʾ — «кабудбандона») — дуюм шаҳри бузурги Урдун пас аз Аммон, воқеъ дар плато-и марказии Урдун, тахминан 22 километр шимолу шарқтар аз Аммон, маркази вилояти Зарқо.[1] Аҳолии шаҳр зиёда аз 635 ҳазор нафар, бо агломератсия зиёда аз 1 миллион. Шаҳр маркази асосии саноати нафту газ ва артиши Урдун ва яке аз марказҳои бузурги ҷамоаи муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун мебошад.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Маҳалли Зарқо аз асрҳои қадим маскун буд. Шаҳри имрӯза дар асри XIX (1902) аз тарафи муҳоҷирони черкессии Қафқози Шимолӣ (баъди ҷанги Россия-Туркия 1877–1878) таъсис ёфтааст; ҳамин черкессҳо дар наздикии Аммон, Ҷараш, Аҷлун ва Зарқо чанд деҳаро бино кардаанд.[1]
Дар Ҷанги ҷаҳонии 1 Зарқо стансияи муҳими роҳи оҳани Ҳиҷоз-и Усмонӣ (1908) буд — стансияи Зарқо ҳамлаҳои Лоуренси Арабистон ва инқилоби арабиро дар хотир дорад. Аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) Зарқо ҳамчун маркази асосии артиши нав-и Артиши Арабӣ-и Урдун — артиши машҳури Бритониё-Урдун, ки дар Ҷанги Шаш-Рӯза (1967) ва Ҷанги Якуми Уқу-кашии Урдун (1970, «Сентябри Сиёҳ») иштирок кард — буд.
Аз 1948 (Ҷанги Истиқлоли Исроил) ва бахусус аз 1967 (Ҷанги Шаш-Рӯза) ва 1970 (Сентябри Сиёҳ — задухурди Артиши Урдун бо ҷунбиши Озодии Фаластин (Арафот) дар Зарқо ва Аммон) Зарқо ба бузургтарин маркази муҳоҷирони филастинӣ дар Урдун табдил ёфт. Қариби 70% аҳолии Зарқо имрӯз — пайвандгари филастинӣ. Дар наздикии шаҳр ду лагери бузурги гурезаҳои филастинӣ — лагери Зарқо (1949) ва лагери Ҳусайн (1968) — воқеъанд.
Дар Зарқо тарористи машҳур Абӯ Мусъаб ал-Зарқавӣ (1966–2006) — асоскунандаи «Тавҳид ва Ҷиҳод» (ки баъдан ба «Ал-Қоида дар Ироқ» ва ИГИЛ табдил ёфт) — дар Зарқо таваллуд ва бузург шуд.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Зарқо дар плато-и марказии Урдун, дар канори дарёчаи Заръо (қабули Урдун-и Шарқӣ), дар баландии 614 метр воқеъ аст; иқлим — нимхушки гарм-сахт.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Зарқо зиёда аз 635 ҳазор нафар (агломератсия зиёда аз 1 миллион) — қариб 70% пайвандгари филастинӣ.[1] Зарқо яке аз шаҳрҳои бо аҳолии аз ҳама камбизоат-тар-и Урдун ва маркази бузурги саноатии Урдун аст.
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Зарқо бар саноати нафту газ («Паловишгоҳи нафти Урдун» (Jordan Petroleum Refinery — ягонаи паловишгоҳи нафти Урдун, аз 1961), саноати фосфат (коркарди фосфат-и Урдун), саноати металлургии сабук, артиши Урдун (бузургтарин маркази артиши Урдун) ва саноати дорусозӣ асос меёбад.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Зарқо стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи ҳарбии Зарқо ва шоҳроҳи асосии Аммон-Ироқ амал мекунанд.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Зарқо стансияи таърихии роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Майдони Соат (маркази таърихии шаҳри черкессии асри XIX), Майдони ёдгории Сипоҳи Арабӣ (барои артиши Урдун) ва Музеи Артиши Урдун воқеъанд. Шаҳр маркази мусиқии шеъри маҳаллӣ-и Урдун-Филастин.
