Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Захираи тилло

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод

Захираи тилло — захирае, ки дар шакли сабика ва тангаҳо дар ихтиёри бонки марказӣ ва вазорати молияи кишвар қарор дорад ва як қисми захираи тило ва асъор мебошад.

Асосан бо мақсадҳои эҳтиётӣ, андӯхт, гирдоварӣ ва ё таъйиноти нигоҳдории дороию эътимод ба аломатҳои пулӣ ташкил карда мешавад. Дар замонҳои қадим захираи тилло ҳамчун роҳу василаи нигоҳдории дороии давлатҳо, дар асрҳои миёна ҳамчун воситаи таъминоти қурби устувору эътимодноки пулҳои коғазӣ аз ҷониби бонкҳо ташкил шуда буд. Дар замонҳои пеш захираи тилло бо роҳи гирд овардану нигоҳ доштани сабикаҳои тиллоӣ ва сикка (танга)-ҳо сурат мегирифт. Бонкҳо дар мавриди зарурӣ сабикаву сиккаҳоро барои нигоҳдорӣ аз шаҳрвандону коргоҳҳо қабул мекарданд. Бо ҳамин роҳ эътимоднокии хазинадориву фаъолияти самарноки бонкҳо таъмин карда мешуд.

Захираи тиллои хазинаҳои давлатӣ ва бонкҳо бо мақсадҳои зайл истифода мешуд:

  • Ҳамчун захираи эҳтиётии пардохтҳои байнидавлатӣ;
  • Захира барои таъминоти гардиши боэътимоди пули дохилӣ;
  • Захира барои пардохти амонатҳо ва ивази пулҳои коғазӣ (банкнотҳо).

Дар асри XX зарурати ба ҷои нақдинаҳо мунтазам кор фармудани захираи тилло аз байн рафт, чунки ҳаҷми пули дар муомилот қарордошта зери таъсири афзоиши чашмраси ҳаҷми тиҷорат зарурати истифодаи захираи тиллоро аз байн бурд. Давлатҳо бо мақсади афзун гардонидани захираи тиллои худ ба хориҷа баровардани тиллоро манъ карда, афзоиши онро аз ҳисоби истихроҷ ва хариди он таъмин мекарданд. Бо ин роҳ монометализми тиллоӣ аз байн бардошта шуд. Минбаъд муомилоти пулҳои коғазии қурби тилодошта оғоз меёбад, ки он стандарти тиллоӣ ном гирифт. Стандарти тиллоӣ низоми пулии яккафилиззие мебошад, ки ҳамчун воситаи ченаку андозаи тилло хидмат карда, дар муомилот тангаҳои тиллоӣ истифода мешаванд, ё ин ки аломатҳои пулии амалкунанда бевосита ба тилло бадал карда мешаванд.

Пулҳои тиллоӣ се марҳалаи муомилотро аз сар гузаронидаанд: тиллотанга, тиллосабика, тиллоқурб. Марҳалаи аввал – тиллотанга ҳамон давраест, ки дар муомилот сиккаи тангаҳо мавриди истифода қарор доштанд. Дар давраи муомилоти тиллосабика захираи тилло дар вазнҳои бештар (8–20 кг) ба қолиб рехта шуда, сабика ном дошт. Имрӯз онҳо дар ҳамин шакл ва бо ҳамин ном дар анбори бонкҳо нигоҳ дошта шуда, ҳангоми зарурат мавриди истифода қарор мегиранд. Дар намуди муомилоти тилоқурб ба тилло иваз кардани пулҳои коғазӣ барҳам дода шуда, тиллоро дар мавридҳои додугирифти алоҳидаву ҳаҷман калон дар шакли захиравиаш истифода мебаранд.

Ҳисоботи захираи тиллои давлатҳо

[вироиш | вироиши манбаъ]
Захираи тиллои кишварҳо бо тонна ва ҳиссаи онҳо дар ҳаҷми умумии захираҳои миллӣ бо фоиз

(2021)
Кишвар 1970 1980 1990 2000 2010 2015 2020[1] 2022[2] 2025[3] Доля
в %
1 Шаблон:Country data США США 9839,2 8221,2 8146,2 8136,9 8133,5 8133,5 8133,5 8133,5 8133,5 74,9
2  Олмон Германия 3536,6 2960,5 2960,5 3468,6 3401,0 3381,0 3362,4 3359,1 3351,2 77,1
3 Международный валютный фонд 3855,9 3217,0 3217,0 3217,3 2814,0 2814,0 2814,0 2814,0 2814,0
4  Итолиё Италия 2565,3 2073,7 2073,7 2451,8 2451,8 2451,8 2451,8 2451,8 2451,8 74,1
5 Шаблон:Country data Французская республика Франция 3138,6 2545,8 2545,8 3024,6 2435,4 2435,5 2436,1 2436,4 2437,0 74,7
6  Русия Россия (до 1991 г. —  Иттиҳоди Шӯравӣ СССР) 1374,4 581,6 484,6 384,4 788,6 1352,2 2298,5 2295,4 2332,7 29,5
7 Шаблон:Country data Китай Китай 398,1 395,0 395,0 1054,1 1708,5 1948,3 1948,3 2292,3 6,5
8 Шаблон:Country data Швейцария Швейцария 2427,0 2590,3 2590,3 2419,4 1040,1 1040,0 1040,0 1040,0 1039,9 9,6
9  Ҷопон Япония 473,2 753,6 753,6 763,5 765,2 765,2 765,2 846,0 845,9 6,6
10  Ҳиндустон Индия 216,3 267,3 332,6 357,8 557,7 557,7 670,1 711,2 879,6 13,4
11  Нидерланд Нидерланды 1588,2 1366,7 1366,7 911,8 612,5 612,5 612,5 612,5 612,4 64,9
12 20px Европейский центральный банк 747,4 501,4 504,8 504,8 504,8 506,5 33,9
13  Тайван Тайвань 72,9 97,8 421,0 421,8 423,6 423,6 423,6 423,6 422,4 4,7
14  Туркия Турция 112,9 117,2 127,4 116,3 116,1 504,5 567,9 411,7 623,9 43,6
15  Қазоқистон Казахстан 57,2 67,3 213,5 383,3 387,4 290,5 57,8
16  Португалия Португалия 801,5 689,6 492,4 606,7 382,5 382,5 382,6 382,6 382,6 84
17  Ӯзбекистон Узбекистан 315,7 366,4 367,6 77
18 Шаблон:Country data Саудовская Аравия Саудовская Аравия 105,8 142,0 143,0 143,0 322,9 322,9 323,1 323,1 323,1 4,7
19  Британияи Кабир Великобритания 1198,1 585,9 589,1 487,5 310,3 310,3 310,3 310,3 310,2 10,7
20  Лубнон Ливан 255,5 286,8 286,8 286,8 286,8 286,8 286,8 286,8 43,3
21  Испания Испания 442,6 454,3 485,6 523,4 281,6 281,6 281,6 281,6 281,5 25
22  Австрия Австрия 634,2 656,6 634,3 377,5 280,0 280,0 280,0 280,0 279,9 68,3
23  Таиланд Таиланд 72,8 77,4 77,0 73,6 99,5 152,4 154,0 244,2 234,5 9,5
24 Шаблон:Country data Польша Польша 23,6 14,7 102,8 102,9 102,9 228,7 229,9 509,3 22
25 Шаблон:Country data Бельгия Бельгия 1306,6 1063,1 940,3 258,1 227,5 227,4 227,4 227,7 227,4 49,9
26 Шаблон:Country data Алжир Алжир 170,1 173,6 159,9 173,6 173,6 173,6 173,6 173,6 173,5 21,2
27  Венесуэла Венесуэла 341,2 356,4 356,4 318,5 365,8 361,0 161,2 161,2 161,2 83
28 Шаблон:Country data Филиппины Филиппины 49,8 59,7 89,8 224,8 154,1 195,6 191,1 156,1 159,1 10,2
29  Бразилия Бразилия 40,2 58,3 142,1 65,9 33,6 67,2 67,4 129,7 129,6 3,8
30  Сингапур Сингапур 127,4 127,4 127,4 127,4 127,4 215,1 5,4
31 Шаблон:Country data Швеция Швеция 177,8 188,8 188,8 185,4 125,7 125,7 125,7 125,7 125,7 19
32 Шаблон:Country data ЮАР Южная Африка 591,9 377,9 127,2 183,5 124,9 125,2 125,3 125,3 125,4 16
33  Мексика Мексика 156,4 64,1 28,6 7,8 7,1 121,8 120,0 120,0 120,3 4,8
34  Либия Либия Ливия 75,8 95,7 112,0 143,8 143,8 116,6 116,6 116,6 146,6 15,3
35 Шаблон:Country data Греция Греция 103,5 119,3 105,8 132,6 112,2 112,6 113,9 114,0 114,6 67,4
36 Шаблон:Country data Корея Корея 3,0 9,3 10,0 13,7 14,4 104,4 104,4 104,4 104,4 2,1
37 Шаблон:Country data Румыния Румыния 115,5 68,7 104,9 103,7 103,7 103,6 103,6 103,6 13,4
38 20px Банк международных расчётов 250,6 234,6 242,6 199,2 120,0 108,0 102,0 102,0 102,0
39 Шаблон:Country data Ирак Ирак 127,5 5,9 89,8 96,3 96,3 8,9
40  Маҷористон Венгрия 64,4 9,3 3,1 3,1 3,1 31,5 94,5 110,0 22,3
41 Шаблон:Country data Египет Египет 75,7 75,6 75,6 75,6 75,6 75,6 79,9 80,6 128,2 28
42  Австралия Австралия 212,4 246,7 246,7 79,7 79,9 79,9 79,9 79,9 79,8 12,4
43 Шаблон:Country data Кувейт Кувейт 76,6 79,0 79,0 79,0 79,0 79,0 79,0 79,0 79,0 10
44  Индонезия Индонезия 3,5 74,5 96,8 96,5 73,1 78,1 78,6 78,6 78,6 3,6
45  Дания Дания 57,4 50,7 51,3 66,6 66,5 66,5 66,5 66,5 66,5 4,1
46  Покистон Пакистан 48,5 56,6 60,6 65,0 64,4 64,5 64,6 64,6 64,7 35,2
47  Аргентина Аргентина 124,2 136,0 131,7 54,7 61,7 61,7 61,7 61,7 24,6
48 Шаблон:Country data Катар Катар 5,8 14,8 25,9 12,4 12,4 53,6 57,7 113,6 20,9
49 Шаблон:Country data ОАЭ Объедин. Арабские Эмираты 46,4 55,3 74,5 2,6
50 Шаблон:Country data Камбоджа Камбоджа 12,4 12,4 40,5 50,4 14,6
51  Беларус Беларусь 1,2 35,3 44,2 49,4 50,1 53,8 50,7
52  Финляндия Финляндия 25,7 30,7 62,3 49,0 49,1 49,1 49,1 49,1 43,7 22,4
53  Урдун Иордания 24,8 31,8 23,4 12,5 12,8 43,5 43,5 43,5 72,2 31,1
54  Боливия Боливия 11,3 23,6 27,8 29,2 28,3 42,5 42,5 42,5 53,2
55 Шаблон:Country data Болгария Болгария 39,9 39,9 39,9 40,8 40,8 40,8 9,6
56  Малайзия Малайзия 42,6 72,2 73,1 36,4 36,4 37,9 38,9 38,9 2,1
57 ЭКОВАС 36,5 36,5 8,9
58  Сербия Сербия 14,2 13,1 17,9 32,1 36,4 50,1 15,9
59  Словакия Словакия 40,1 31,8 31,7 31,7 31,7 20,2
60  Украина Украина 14,1 27,5 25,5 26,4 5,4
61 Шаблон:Country data ЕгипетШаблон:Country data Сирия Сирия 24,9 25,9 25,9 25,9 25,8 25,8 25,8 25,8 8,3
62 Шаблон:Country data Марокко Марокко 18,7 21,9 21,9 22,0 22,0 22,1 22,1 3,8
63  Эквадор Эквадор 17,0 12,9 13,8 26,3 26,3 21,9 21,9 23,1
64 Шаблон:Country data АфганистанШаблон:Country data Афганистан Афганистан 21,9 21,9 21,9 13,4
65  Нигерия Нигерия 21,5 21,5 3,3
66 Шаблон:Country data Киргизия Киргизия 2,6 2,6 16,8 16,1 34,4
67 Шаблон:Country data Монголия Монголия 12,9 14,3 18,3
68  Банглодеш Бангладеш 1,7 2,5 3,4 13,5 14,0 14,0 1,8
69  Қибрис Кипр 13,3 14,3 14,3 14,4 13,9 13,9 13,9 68,7
70 Шаблон:Country data Кюрасао Шаблон:Country data Синт-Мартен Кюрасао и Синт-Мартен 13,1 13,1 31,3
71  Маврики Маврикий 1,2 1,9 1,9 3,9 12,4 12,4 10,1
72  Чехия Чехия 13,9 12,7 8,9 9,9 56,2 3,6
73  Гана Гана 5,0 7,9 7,3 8,7 8,7 8,7 8,7 5,1
74  Парагвай Парагвай 1,1 0,7 8,2 8,2 4,8
75 Шаблон:Country data Таджикистан Таджикистан 0,2 2,6 8,0 8,0 25,1
76 Шаблон:Country data Мьянма Мьянма 15,5 16,2 6,4 6,7 6,9 7,3 7,3 5,2
77  Гватемала Гватемала 55,7 7,8 7,8 7,2 7,2 6,9 6,9 2,1
78 Шаблон:Country data Северная Македония Северная Македония 3,5 6,8 6,9 6,9 9,6
79  Тунис Тунис 3,9 5,8 5,8 6,8 6,8 6,8 6,8 4,6
80  Шри Ланка Шри-Ланка 2,0 1,9 10,5 17,2 6,7 6,7 8,1
81  Латвия Латвия 7,7 7,7 6,7 6,7 7,4
82  Непал Непал 6,4 6,4 3,5
83  Ирландия Ирландия 14,2 11,1 11,2 5,5 6,0 6,0 6,0 4,4
84  Литва Литва 5,8 5,8 5,8 5,8 6,3
85  Колумбия Колумбия 15,1 86,7 19,5 10,2 6,9 4,1 4,7 0,5
86  Баҳрайн Бахрейн 4,7 4,7 4,7 6,7
87  Бруней Бруней 4,5 4,6 7,4
88  Гвинея Гвинея 3,9 4,2 15,4
89  Мозамбик Мозамбик 2,2 2,3 3,9 3,9 6,0
90  Словения Словения 0,0 3,2 3,2 3,2 13,8
91  Аруба Аруба 3,1 3,1 3,1 3,1 3,1 14,2
92  Босния ва Ҳерсеговина Босния и Герцеговина 1,0 3,0 3,0 2,0
93  Албания Албания 3,5 1,6 2,8 2,8 3,5
94  Люксембург Люксембург 13,7 14,2 10,7 2,4 2,2 2,3 2,2 11,4
95 Шаблон:Country data Гонконг Гонконг 7,1 2,1 2,1 2,1 2,1
96  Исландия Исландия 0,9 1,5 1,5 1,8 2,0 2,0 2,0 1,7
97  Тринидад ва Тобаго Тринидад и Тобаго 1,7 1,7 1,9 1,9 1,9 1,9 1,7
98  Ҳаити Гаити 1,8 1,8 4,4
99 Шаблон:Country data Йемен Йемен 1,6 1,8
100  Суринам Суринам 1,5 13,2
  1. World Official Gold Holdings: December 2020(англ.). World Official Gold Holdings (12.2020).
  2. World Official Gold Holdings: April 2022(англ.). World Official Gold Holdings (20 April 2022).
  3. https://www.gold.org/goldhub/data/gold-reserves-by-country Золотые запасы по странам. Данные на 1 квартал 2025 года