Захираи тилло

Захираи тилло — захирае, ки дар шакли сабика ва тангаҳо дар ихтиёри бонки марказӣ ва вазорати молияи кишвар қарор дорад ва як қисми захираи тило ва асъор мебошад.
Тавсиф
[вироиш | вироиши манбаъ]Асосан бо мақсадҳои эҳтиётӣ, андӯхт, гирдоварӣ ва ё таъйиноти нигоҳдории дороию эътимод ба аломатҳои пулӣ ташкил карда мешавад. Дар замонҳои қадим захираи тилло ҳамчун роҳу василаи нигоҳдории дороии давлатҳо, дар асрҳои миёна ҳамчун воситаи таъминоти қурби устувору эътимодноки пулҳои коғазӣ аз ҷониби бонкҳо ташкил шуда буд. Дар замонҳои пеш захираи тилло бо роҳи гирд овардану нигоҳ доштани сабикаҳои тиллоӣ ва сикка (танга)-ҳо сурат мегирифт. Бонкҳо дар мавриди зарурӣ сабикаву сиккаҳоро барои нигоҳдорӣ аз шаҳрвандону коргоҳҳо қабул мекарданд. Бо ҳамин роҳ эътимоднокии хазинадориву фаъолияти самарноки бонкҳо таъмин карда мешуд.
Захираи тиллои хазинаҳои давлатӣ ва бонкҳо бо мақсадҳои зайл истифода мешуд:
- Ҳамчун захираи эҳтиётии пардохтҳои байнидавлатӣ;
- Захира барои таъминоти гардиши боэътимоди пули дохилӣ;
- Захира барои пардохти амонатҳо ва ивази пулҳои коғазӣ (банкнотҳо).
Дар асри XX зарурати ба ҷои нақдинаҳо мунтазам кор фармудани захираи тилло аз байн рафт, чунки ҳаҷми пули дар муомилот қарордошта зери таъсири афзоиши чашмраси ҳаҷми тиҷорат зарурати истифодаи захираи тиллоро аз байн бурд. Давлатҳо бо мақсади афзун гардонидани захираи тиллои худ ба хориҷа баровардани тиллоро манъ карда, афзоиши онро аз ҳисоби истихроҷ ва хариди он таъмин мекарданд. Бо ин роҳ монометализми тиллоӣ аз байн бардошта шуд. Минбаъд муомилоти пулҳои коғазии қурби тилодошта оғоз меёбад, ки он стандарти тиллоӣ ном гирифт. Стандарти тиллоӣ низоми пулии яккафилиззие мебошад, ки ҳамчун воситаи ченаку андозаи тилло хидмат карда, дар муомилот тангаҳои тиллоӣ истифода мешаванд, ё ин ки аломатҳои пулии амалкунанда бевосита ба тилло бадал карда мешаванд.
Пулҳои тиллоӣ се марҳалаи муомилотро аз сар гузаронидаанд: тиллотанга, тиллосабика, тиллоқурб. Марҳалаи аввал – тиллотанга ҳамон давраест, ки дар муомилот сиккаи тангаҳо мавриди истифода қарор доштанд. Дар давраи муомилоти тиллосабика захираи тилло дар вазнҳои бештар (8–20 кг) ба қолиб рехта шуда, сабика ном дошт. Имрӯз онҳо дар ҳамин шакл ва бо ҳамин ном дар анбори бонкҳо нигоҳ дошта шуда, ҳангоми зарурат мавриди истифода қарор мегиранд. Дар намуди муомилоти тилоқурб ба тилло иваз кардани пулҳои коғазӣ барҳам дода шуда, тиллоро дар мавридҳои додугирифти алоҳидаву ҳаҷман калон дар шакли захиравиаш истифода мебаранд.
Ҳисоботи захираи тиллои давлатҳо
[вироиш | вироиши манбаъ]| № (2021) |
Кишвар | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2010 | 2015 | 2020[1] | 2022[2] | 2025[3] | Доля в % |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Шаблон:Country data США США | 9839,2 | 8221,2 | 8146,2 | 8136,9 | 8133,5 | 8133,5 | 8133,5 | 8133,5 | 8133,5 | 74,9 |
| 2 | 3536,6 | 2960,5 | 2960,5 | 3468,6 | 3401,0 | 3381,0 | 3362,4 | 3359,1 | 3351,2 | 77,1 | |
| 3 | Международный валютный фонд | 3855,9 | 3217,0 | 3217,0 | 3217,3 | 2814,0 | 2814,0 | 2814,0 | 2814,0 | 2814,0 | |
| 4 | 2565,3 | 2073,7 | 2073,7 | 2451,8 | 2451,8 | 2451,8 | 2451,8 | 2451,8 | 2451,8 | 74,1 | |
| 5 | Шаблон:Country data Французская республика Франция | 3138,6 | 2545,8 | 2545,8 | 3024,6 | 2435,4 | 2435,5 | 2436,1 | 2436,4 | 2437,0 | 74,7 |
| 6 | 1374,4 | 581,6 | 484,6 | 384,4 | 788,6 | 1352,2 | 2298,5 | 2295,4 | 2332,7 | 29,5 | |
| 7 | Шаблон:Country data Китай Китай | 398,1 | 395,0 | 395,0 | 1054,1 | 1708,5 | 1948,3 | 1948,3 | 2292,3 | 6,5 | |
| 8 | Шаблон:Country data Швейцария Швейцария | 2427,0 | 2590,3 | 2590,3 | 2419,4 | 1040,1 | 1040,0 | 1040,0 | 1040,0 | 1039,9 | 9,6 |
| 9 | 473,2 | 753,6 | 753,6 | 763,5 | 765,2 | 765,2 | 765,2 | 846,0 | 845,9 | 6,6 | |
| 10 | 216,3 | 267,3 | 332,6 | 357,8 | 557,7 | 557,7 | 670,1 | 711,2 | 879,6 | 13,4 | |
| 11 | 1588,2 | 1366,7 | 1366,7 | 911,8 | 612,5 | 612,5 | 612,5 | 612,5 | 612,4 | 64,9 | |
| 12 | 20px Европейский центральный банк | 747,4 | 501,4 | 504,8 | 504,8 | 504,8 | 506,5 | 33,9 | |||
| 13 | 72,9 | 97,8 | 421,0 | 421,8 | 423,6 | 423,6 | 423,6 | 423,6 | 422,4 | 4,7 | |
| 14 | 112,9 | 117,2 | 127,4 | 116,3 | 116,1 | 504,5 | 567,9 | 411,7 | 623,9 | 43,6 | |
| 15 | 57,2 | 67,3 | 213,5 | 383,3 | 387,4 | 290,5 | 57,8 | ||||
| 16 | 801,5 | 689,6 | 492,4 | 606,7 | 382,5 | 382,5 | 382,6 | 382,6 | 382,6 | 84 | |
| 17 | 315,7 | 366,4 | 367,6 | 77 | |||||||
| 18 | Шаблон:Country data Саудовская Аравия Саудовская Аравия | 105,8 | 142,0 | 143,0 | 143,0 | 322,9 | 322,9 | 323,1 | 323,1 | 323,1 | 4,7 |
| 19 | 1198,1 | 585,9 | 589,1 | 487,5 | 310,3 | 310,3 | 310,3 | 310,3 | 310,2 | 10,7 | |
| 20 | 255,5 | 286,8 | 286,8 | 286,8 | 286,8 | 286,8 | 286,8 | 286,8 | 43,3 | ||
| 21 | 442,6 | 454,3 | 485,6 | 523,4 | 281,6 | 281,6 | 281,6 | 281,6 | 281,5 | 25 | |
| 22 | 634,2 | 656,6 | 634,3 | 377,5 | 280,0 | 280,0 | 280,0 | 280,0 | 279,9 | 68,3 | |
| 23 | 72,8 | 77,4 | 77,0 | 73,6 | 99,5 | 152,4 | 154,0 | 244,2 | 234,5 | 9,5 | |
| 24 | Шаблон:Country data Польша Польша | 23,6 | 14,7 | 102,8 | 102,9 | 102,9 | 228,7 | 229,9 | 509,3 | 22 | |
| 25 | Шаблон:Country data Бельгия Бельгия | 1306,6 | 1063,1 | 940,3 | 258,1 | 227,5 | 227,4 | 227,4 | 227,7 | 227,4 | 49,9 |
| 26 | Шаблон:Country data Алжир Алжир | 170,1 | 173,6 | 159,9 | 173,6 | 173,6 | 173,6 | 173,6 | 173,6 | 173,5 | 21,2 |
| 27 | 341,2 | 356,4 | 356,4 | 318,5 | 365,8 | 361,0 | 161,2 | 161,2 | 161,2 | 83 | |
| 28 | Шаблон:Country data Филиппины Филиппины | 49,8 | 59,7 | 89,8 | 224,8 | 154,1 | 195,6 | 191,1 | 156,1 | 159,1 | 10,2 |
| 29 | 40,2 | 58,3 | 142,1 | 65,9 | 33,6 | 67,2 | 67,4 | 129,7 | 129,6 | 3,8 | |
| 30 | 127,4 | 127,4 | 127,4 | 127,4 | 127,4 | 215,1 | 5,4 | ||||
| 31 | Шаблон:Country data Швеция Швеция | 177,8 | 188,8 | 188,8 | 185,4 | 125,7 | 125,7 | 125,7 | 125,7 | 125,7 | 19 |
| 32 | Шаблон:Country data ЮАР Южная Африка | 591,9 | 377,9 | 127,2 | 183,5 | 124,9 | 125,2 | 125,3 | 125,3 | 125,4 | 16 |
| 33 | 156,4 | 64,1 | 28,6 | 7,8 | 7,1 | 121,8 | 120,0 | 120,0 | 120,3 | 4,8 | |
| 34 | 75,8 | 95,7 | 112,0 | 143,8 | 143,8 | 116,6 | 116,6 | 116,6 | 146,6 | 15,3 | |
| 35 | Шаблон:Country data Греция Греция | 103,5 | 119,3 | 105,8 | 132,6 | 112,2 | 112,6 | 113,9 | 114,0 | 114,6 | 67,4 |
| 36 | Шаблон:Country data Корея Корея | 3,0 | 9,3 | 10,0 | 13,7 | 14,4 | 104,4 | 104,4 | 104,4 | 104,4 | 2,1 |
| 37 | Шаблон:Country data Румыния Румыния | 115,5 | 68,7 | 104,9 | 103,7 | 103,7 | 103,6 | 103,6 | 103,6 | 13,4 | |
| 38 | 20px Банк международных расчётов | 250,6 | 234,6 | 242,6 | 199,2 | 120,0 | 108,0 | 102,0 | 102,0 | 102,0 | |
| 39 | Шаблон:Country data Ирак Ирак | 127,5 | 5,9 | 89,8 | 96,3 | 96,3 | 8,9 | ||||
| 40 | 64,4 | 9,3 | 3,1 | 3,1 | 3,1 | 31,5 | 94,5 | 110,0 | 22,3 | ||
| 41 | Шаблон:Country data Египет Египет | 75,7 | 75,6 | 75,6 | 75,6 | 75,6 | 75,6 | 79,9 | 80,6 | 128,2 | 28 |
| 42 | 212,4 | 246,7 | 246,7 | 79,7 | 79,9 | 79,9 | 79,9 | 79,9 | 79,8 | 12,4 | |
| 43 | Шаблон:Country data Кувейт Кувейт | 76,6 | 79,0 | 79,0 | 79,0 | 79,0 | 79,0 | 79,0 | 79,0 | 79,0 | 10 |
| 44 | 3,5 | 74,5 | 96,8 | 96,5 | 73,1 | 78,1 | 78,6 | 78,6 | 78,6 | 3,6 | |
| 45 | 57,4 | 50,7 | 51,3 | 66,6 | 66,5 | 66,5 | 66,5 | 66,5 | 66,5 | 4,1 | |
| 46 | 48,5 | 56,6 | 60,6 | 65,0 | 64,4 | 64,5 | 64,6 | 64,6 | 64,7 | 35,2 | |
| 47 | 124,2 | 136,0 | 131,7 | 54,7 | 61,7 | 61,7 | 61,7 | 61,7 | 24,6 | ||
| 48 | Шаблон:Country data Катар Катар | 5,8 | 14,8 | 25,9 | 12,4 | 12,4 | 53,6 | 57,7 | 113,6 | 20,9 | |
| 49 | Шаблон:Country data ОАЭ Объедин. Арабские Эмираты | 46,4 | 55,3 | 74,5 | 2,6 | ||||||
| 50 | Шаблон:Country data Камбоджа Камбоджа | 12,4 | 12,4 | 40,5 | 50,4 | 14,6 | |||||
| 51 | 1,2 | 35,3 | 44,2 | 49,4 | 50,1 | 53,8 | 50,7 | ||||
| 52 | 25,7 | 30,7 | 62,3 | 49,0 | 49,1 | 49,1 | 49,1 | 49,1 | 43,7 | 22,4 | |
| 53 | 24,8 | 31,8 | 23,4 | 12,5 | 12,8 | 43,5 | 43,5 | 43,5 | 72,2 | 31,1 | |
| 54 | 11,3 | 23,6 | 27,8 | 29,2 | 28,3 | 42,5 | 42,5 | 42,5 | 53,2 | ||
| 55 | Шаблон:Country data Болгария Болгария | 39,9 | 39,9 | 39,9 | 40,8 | 40,8 | 40,8 | 9,6 | |||
| 56 | 42,6 | 72,2 | 73,1 | 36,4 | 36,4 | 37,9 | 38,9 | 38,9 | 2,1 | ||
| 57 | 36,5 | 36,5 | 8,9 | ||||||||
| 58 | 14,2 | 13,1 | 17,9 | 32,1 | 36,4 | 50,1 | 15,9 | ||||
| 59 | 40,1 | 31,8 | 31,7 | 31,7 | 31,7 | 20,2 | |||||
| 60 | 14,1 | 27,5 | 25,5 | 26,4 | 5,4 | ||||||
| 61 | Шаблон:Country data ЕгипетШаблон:Country data Сирия Сирия | 24,9 | 25,9 | 25,9 | 25,9 | 25,8 | 25,8 | 25,8 | 25,8 | 8,3 | |
| 62 | Шаблон:Country data Марокко Марокко | 18,7 | 21,9 | 21,9 | 22,0 | 22,0 | 22,1 | 22,1 | 3,8 | ||
| 63 | 17,0 | 12,9 | 13,8 | 26,3 | 26,3 | 21,9 | 21,9 | 23,1 | |||
| 64 | Шаблон:Country data АфганистанШаблон:Country data Афганистан Афганистан | 21,9 | 21,9 | 21,9 | 13,4 | ||||||
| 65 | 21,5 | 21,5 | 3,3 | ||||||||
| 66 | Шаблон:Country data Киргизия Киргизия | 2,6 | 2,6 | 16,8 | 16,1 | 34,4 | |||||
| 67 | Шаблон:Country data Монголия Монголия | 12,9 | 14,3 | 18,3 | |||||||
| 68 | 1,7 | 2,5 | 3,4 | 13,5 | 14,0 | 14,0 | 1,8 | ||||
| 69 | 13,3 | 14,3 | 14,3 | 14,4 | 13,9 | 13,9 | 13,9 | 68,7 | |||
| 70 | Шаблон:Country data Кюрасао Шаблон:Country data Синт-Мартен Кюрасао и Синт-Мартен | 13,1 | 13,1 | 31,3 | |||||||
| 71 | 1,2 | 1,9 | 1,9 | 3,9 | 12,4 | 12,4 | 10,1 | ||||
| 72 | 13,9 | 12,7 | 8,9 | 9,9 | 56,2 | 3,6 | |||||
| 73 | 5,0 | 7,9 | 7,3 | 8,7 | 8,7 | 8,7 | 8,7 | 5,1 | |||
| 74 | 1,1 | 0,7 | 8,2 | 8,2 | 4,8 | ||||||
| 75 | Шаблон:Country data Таджикистан Таджикистан | 0,2 | 2,6 | 8,0 | 8,0 | 25,1 | |||||
| 76 | Шаблон:Country data Мьянма Мьянма | 15,5 | 16,2 | 6,4 | 6,7 | 6,9 | 7,3 | 7,3 | 5,2 | ||
| 77 | 55,7 | 7,8 | 7,8 | 7,2 | 7,2 | 6,9 | 6,9 | 2,1 | |||
| 78 | Шаблон:Country data Северная Македония Северная Македония | 3,5 | 6,8 | 6,9 | 6,9 | 9,6 | |||||
| 79 | 3,9 | 5,8 | 5,8 | 6,8 | 6,8 | 6,8 | 6,8 | 4,6 | |||
| 80 | 2,0 | 1,9 | 10,5 | 17,2 | 6,7 | 6,7 | 8,1 | ||||
| 81 | 7,7 | 7,7 | 6,7 | 6,7 | 7,4 | ||||||
| 82 | 6,4 | 6,4 | 3,5 | ||||||||
| 83 | 14,2 | 11,1 | 11,2 | 5,5 | 6,0 | 6,0 | 6,0 | 4,4 | |||
| 84 | 5,8 | 5,8 | 5,8 | 5,8 | 6,3 | ||||||
| 85 | 15,1 | 86,7 | 19,5 | 10,2 | 6,9 | 4,1 | 4,7 | 0,5 | |||
| 86 | 4,7 | 4,7 | 4,7 | 6,7 | |||||||
| 87 | 4,5 | 4,6 | 7,4 | ||||||||
| 88 | 3,9 | 4,2 | 15,4 | ||||||||
| 89 | 2,2 | 2,3 | 3,9 | 3,9 | 6,0 | ||||||
| 90 | 0,0 | 3,2 | 3,2 | 3,2 | 13,8 | ||||||
| 91 | 3,1 | 3,1 | 3,1 | 3,1 | 3,1 | 14,2 | |||||
| 92 | 1,0 | 3,0 | 3,0 | 2,0 | |||||||
| 93 | 3,5 | 1,6 | 2,8 | 2,8 | 3,5 | ||||||
| 94 | 13,7 | 14,2 | 10,7 | 2,4 | 2,2 | 2,3 | 2,2 | 11,4 | |||
| 95 | Шаблон:Country data Гонконг Гонконг | 7,1 | 2,1 | 2,1 | 2,1 | 2,1 | |||||
| 96 | 0,9 | 1,5 | 1,5 | 1,8 | 2,0 | 2,0 | 2,0 | 1,7 | |||
| 97 | 1,7 | 1,7 | 1,9 | 1,9 | 1,9 | 1,9 | 1,7 | ||||
| 98 | 1,8 | 1,8 | 4,4 | ||||||||
| 99 | Шаблон:Country data Йемен Йемен | 1,6 | 1,8 | ||||||||
| 100 | 1,5 | 13,2 |
Эзоҳ
[вироиш | вироиши манбаъ]- ↑ World Official Gold Holdings: December 2020(англ.). World Official Gold Holdings (12.2020).
- ↑ World Official Gold Holdings: April 2022(англ.). World Official Gold Holdings (20 April 2022).
- ↑ https://www.gold.org/goldhub/data/gold-reserves-by-country Золотые запасы по странам. Данные на 1 квартал 2025 года
Адабиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]- Захираи тилло / Б. Исомат. // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2023, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.