Зоркӯл (мамнӯъгоҳ)

Зоркӯл
Таърихи таъсис	2000
Радаи манотиқи ҳифозатшудаи IUCN	IUCN category Ia: Strict Nature Reserve[d]
Кишвар	Тоҷикистон
Воҳиди марзию маъмурӣ	Ноҳияи Мурғоб
Навъи асари бостонӣ	Tentative World Heritage Site[d]
Масоҳат	877 км²
Меъёри баргузидагии ЮНЕСКО	(vii)[d] ва (x)[d]
Парвандаҳо дар Викианбор

«Зоркӯл» — мамнӯъгоҳи табиии давлатӣ.

Таърих

14 марти со­ли 2000 бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (таҳ­ти №120) дар заминаи ғӯруқи «Зоркӯл» дар ҳудуди н-ҳои Мур­ғоб ва Ишкошими ВМКБ ташкил карда шудааст. Баландиаш аз с. б. 3500–6000 м. Масоҳаташ 70 ҳазор га. Аз «Зоркӯл» то ш. Хоруғ – 180 км. Иқлимаш континентӣ, ҳа­ро­ра­ти миё­наи январ – 18, июл – 8,70С. Тобистон гарму хушк, зимис­тон сарду сербориш. Миқдори боришоти солона – 73 –103 мм. Давраи бебориш ба ҳисоби миёна 64, давраи гармо тақр. 180 рӯз давом мекунад. Мақсад аз бун­ёди «Зоркӯл» ҳифзи ҷонварони нодир, табиати беҳамтои Помири Шарқӣ ва ғози кӯҳӣ (ба «Китоби сурхи Ҷумҳурии Тоҷикистон» дохил карда шудааст) мебошад. Дар ҳудуди Зоркӯл ҷойгир буда, аз ҷануб бо ҶИА ҳамсарҳад аст. Олами набототи «Зоркӯл» бинобар дар минтақаи сарди баландкӯҳ ҷой гирифтанаш чандон зиёд нест. Асосан рустаниҳои ксерофитӣ ва сармобардор, аз қабили терескен (Eurotia ceratoides), дар­ма­наи Леман (Artemisi Lemanii), зарпошаи помирӣ (Tana­ce­tum pami­rica), болиштакҳо (Onoprychis echidna) ва ғ. во­ме­хӯранд. Олами ҳайвоноти мамнӯъгоҳ (3 синф, 15 қатор ва 28 оила): бургут (Aquila chrysaetus), ҳумо (Gypaetus barba­tus), каргас (Gyps himalayensis), саҷдаи тибетӣ (Syrr­haptes tibetana), лочини муғулӣ (Falko cherrug milvipes), дар соҳил ва ҷаз-ҳои Зоркӯл ғози кӯҳӣ (Anserindicus), архар, бузи кӯҳӣ, паланг, суғури думдароз, пулакчаболҳо, рост­болҳо, сӯзанакҳо, дуруштболҳо ва ғ. М. Н. Нарзиқулов дар ҳудуди «Зоркӯл» чанд намуди ширинчаро ошкор кардааст. «Зоркӯл» гӯшаи зебоманзари кӯҳис­тони Тоҷикистон буда, барои рушди экосистемаи табиӣ муҳим мебошад. Дар «Зоркӯл» амалӣ намудани фаъолияти хоҷагидорӣ, ки ба табиати он таҳдид мекунад, манъ карда шудааст.

Осмони козиб (Schizopygopsis stoliczkai) дар кӯли Зоркул зиндагӣ мекунад

Чоркули помирӣ (Triplophysa stoliczkai) дар кули Зоркул ёфт шудааст

Адабиёт

• «Зоркӯл» // Замин — Илля. — Д. : СИЭМТ, 2018. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011—2026, ҷ. 7). — ISBN 978-99947-33-89-9.