Ирбид
| Шаҳр | |
Ирбид | |
|---|---|
| إربد / Irbid | |
 | |
| 32°33′ а. ш. 35°51′ т. ш.HGЯO | |
| Кишвар | Урдун |
| Роҳбар | Hussein Bani Hani[d] |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | ҳазораи IV то милод |
| Масоҳат | 29 км² |
| Баландии марказ | 590 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC+3:00 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 569 068 тан (2015) |
| irbid.gov.jo | |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Ирбид (ба арабӣ: إربد, Irbid) — сеюм шаҳри бузурги Урдун дар шимолтари кишвар, маркази вилояти Ирбид, тахминан 70 километр шимолтар аз Аммон ва наздик ба сарҳади Сурия.[1] Аҳолии шаҳр зиёда аз 569 ҳазор нафар (бо агломератсия ~2 миллион). Шаҳр маркази муҳими маъмурии шимоли Урдун ва яке аз марказҳои асосии таҳсилоти Урдун — Донишгоҳи Ярмук (1976) ва Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун (1986) ин ҷо воқеъанд.[1]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Маҳалли Ирбид яке аз қадимтарин шаҳрҳои Урдун аст; шаҳр дар матнҳои қадимӣ ҳамчун «Арбела» ё «Арбила» — яке аз 10 шаҳри Декаполиси юнонӣ-римӣ — зикр шудааст. Маҳалли Тал Ирбид (Тал-и шаҳри Ирбид) ёдкорҳои асрҳои IV то милодиро дорад.[1]
20 августи 636 мелодӣ — Ҷанги Йармук — яке аз ҷангҳои сарнавиштсози таърих — дар канори дарёи Ярмук дар шимолтари Ирбид рӯй дод. Лашкари мусулмонон зери раҳбарии Холид ибн Валид (тахм. 24 ҳазор нафар) лашкари 100-ҳазорнафар-аи Византияро зери раҳбарии Феодор-и Сакелларӣ ба пуррагӣ шикаст дод — Византия имрӯзаи Сурия ва Фаластини худро аз даст дод ва ислом дар Шомӣ муқаррар шуд. Дар асрҳои миёна шаҳр заиф шуд.
Дар асри XIX Ирбид ҳамчун шаҳраки хурди черкессӣ-арабӣ маскун буд. Пас аз 1921 (таъсиси Эмирати Шарқи Урдун) шаҳр маркази вилояти шимолии Урдун гардид. Соли 1976 бо ташаббуси подшоҳ Ҳусайн Донишгоҳи Ярмук дар Ирбид таъсис ёфт — пас аз Донишгоҳи Урдун (Аммон, 1962) дуюмин донишгоҳи Урдун — ва шаҳр зуд ба «пойтахти таҳсилоти Урдун» табдил ёфт. 1986 Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун таъсис ёфт. Имрӯз дар Ирбид зиёда аз 100 ҳазор донишҷӯ таҳсил мекунад — шаҳри ҷавонтарини Урдун.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Ирбид дар плато-и шимолу ғарбии Урдун, дар баландии 590 метр воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадили намӣ. Кӯҳҳои Аҷлун дар ҷанубтар, водии дарёи Урдун дар ғарб.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Ирбид зиёда аз 569 ҳазор нафар (агломератсия ~2 миллион).[1] Аҳолӣ омезиш аз арабҳои сунниӣ-урдунӣ, муҳоҷирони филастинӣ ва имрӯз муҳоҷирони сурияӣ (зиёда аз 100 ҳазор сурияӣ дар Ирбид ва атрофи он баъди ҷанги шаҳрвандии Сурия маскун шудаанд).
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Иқтисоди Ирбид бар таҳсилоти олӣ (Донишгоҳи Ярмук, Донишгоҳи илм ва технологияи Урдун), саноати сабук (мансоҷӣ, хӯрокворӣ — «Минтақаи озоди иқтисодии Ирбид» аз соли 1996), кишоварзии серҳосили шимол (зайтун, мевагӣ) ва савдо бо Сурия (Сурия дар 7 километр аз сарҳади Ирбид) асос меёбад.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Ирбид Стансияи кӯҳнаи роҳи оҳани Ҳиҷоз (1908), Фурудгоҳи маҳаллӣ ва шоҳроҳҳои Аммон-Ирбид-Сурия амал мекунанд.
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар Ирбид Тал-и Ирбид (макони бостоншиносии қадимӣ, аз ҳазораи IV то милод), Музеи Бостонии Ирбид (бо коллексияи Декаполисии Гадара ва Пелла-и наздик), Калисои Кӯҳнаи Сирғис ва Бахус (асри VI, маркази насронии Декаполис), Майдони Дабахот ва Кӯчаи Донишгоҳи Ярмук воқеъанд. Дар наздикии Ирбид харобаҳои Декаполис-и Гадара (Умм Қайс, ҷое ки Исо мӯъҷизаи 2000 хук-и ҷинзада-ро намоиш дод тибқи Аҳдномаи Нав) ва Пелла (Тал Тахилот ал-Фаҳл) воқеъанд.
