Шоҳигарии Иттиҳод

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
(Тағйири масир аз Иттиҳоди Шоҳигариҳо)
Шоҳигариҳои Иттиҳод бо ранги кабуд нишон дода шудаанд; Собиқ Шоҳигарии узви Иттиҳод бо ранги сурх қайд карда шудаанд

Шоҳигариии Иттиҳод (англ. Commonwealth realms) — номӯи 15 кишвари Иттиҳоди миллатҳо (шумораи умумӣ 56) буда, шакли давлатдорӣ монархия мебошад ва монарх ҳамчун сарвари давлат амал мекунад. Дар ҳар кадом давлат монарх унвони мувофиқ дорад.

Ҳангоми берун аз Бритониё буданаш, монарх бо маслиҳати сарвазири ҳар як салтанат генерал-губернаторро дар набудани ӯ намояндаи худ таъйин мекунад. Вай инчунин аз ҷониби як губернатори дар ҳар як иёлоти Австралия ва лейтенант губернатор дар ҳар як музофоти Канада намояндагӣ мекунад. Ин мансабдорон тақрибан тамоми қудрати подшоҳи конститутсиониро доранд, гарчанде ки онҳо аксаран вазифаҳои сирфи маросимиро иҷро мекунанд ва ба истилоҳ имтиёзҳои подшоҳӣ доранд.

Шоҳ Карл III

Сездаҳ салтанат мустамликаҳои собиқи Бритониё мебошанд, ки истиқлолият ба даст овардаанд[1][2].

Се кишвар аз 15 подшоҳӣ (Австралия, Канада ва Зеландияи Нав) дар натиҷаи қабули эъломияи Балфур соли 1926 дар конфронси императории сарони ҳукуматҳо ва тасвиби Статути Вестминстер аз ҷониби парлумони Бритониё соли 1931 истиқлолият ба даст оварданд. Канада, Иттиҳоди Африқои Ҷанубӣ ва Давлати озоди Ирланд фавран аз Британияи Кабир истиқлолияти қонунгузорӣ ба даст оварданд, дар ҳоле ки Австралия ва Зеландияи Нав ин қонунро мутаносибан дар солҳои 1942 ва 1947 тасдиқ карданд. Ин қонун ба Нюфаундленд низ таъсир расонд, аммо вай дар он ҷо ба тасвиб нарасид ва ин ҳукмронӣ соли 1949 ба Канада ҳамроҳ карда шуд. Ирландия соли 1949 ва ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ соли 1961 расман ҷумҳурӣ шуданд.

Дар натиҷаи барҳам додани ҳукмронии Англия дар Ҳиндустон, ки ба ном ҳукмронии Британияи Кабир аст, дигар салтанатҳо истиқлолият ба даст оварданд. «Шамолҳои дигаргуниҳо» дар Африқо солҳои 1960-ум, суқути федератсияи Ҳиндустони Ғарбӣ соли 1961 рӯх доданд. Охирин салтанати Иттиҳод Сент Китс ва Невис буд, ки соли 1983 истиқлолият ба даст овард.

Вазъияти Папуа Гвинеяи Нав пеш аз ба даст овардани истиқлолият то андозае мураккабтар буд. Ҳудуди Папуаи Гвинеяи Нав (аз соли 1949-1972 - Ҳудуди Папуа ва Гвинеяи Нав) соли 1949 ҳамчун иттиҳоди собиқ Гвинеяи нави Олмон, ки аз ҷониби Австралия ҳамчун мандат идора карда мешавад ва Гвинеяи Нави Бритониё, як қаламрави бурунмарзии Бритониё таъсис ёфтааст, гарчанде, ки аз Австралия аз номи Британияи Кабир идора карда мешавад, ки онро соли 1905 Папуа номид. Ягона қаламрави Иттиҳод, ки мустамликаи Бритониё набуд, албатта, худи Британияи Кабир аст.

Дар дохили Иттиҳод байни салтанатҳо ва дигар аъзоён фарқият вуҷуд надорад, ки аксарияти онҳо ё ҷумҳуриҳо ё салтанатҳо бо монархҳои худ (Бруней, Лесото, Малайзия, Тонга ва Эсватинӣ) мебошанд. Ҳарчанд Фиҷӣ соли 1987 ҷумҳурӣ эълон шуд, Шӯрои олии сарони Фиҷӣ Елизаветаи II-ро то соли 2012 раҳбари олӣ номид, дар ҳоле ки маликаи Британияи Кабир аз замони ҷумҳурии Фиҷӣ сарвари ин давлат ҳисобида намешуд.

Шоҳигариҳои Иттиҳод[вироиш | вироиши манбаъ]

Рӯйхати кишварҳои Иттиҳод, ки шакли ҷумҳуриявии идоракуниро қабул кардаанд[вироиш | вироиши манбаъ]

Кишвар Аз То Системаи ибтидоии пас аз гузариш Усули гузариш
Барбадос 30 ноябри 1966 30 ноябри 2021 Ҷумҳурии парламентӣ Тағйироти конститутсионӣ
Сейлон 4 феврали 1948 22 майи 1972 Ҷумҳурии парламентӣ Сарқонуни нав
Фиҷӣ 10 октябри 1970 6 октябри 1987 Ҷумҳурии парламентӣ Табаддулоти ҳарбӣ
Гамбия 18 феврали 1965 24 апрели 1970 Ҷумҳурии парламентӣ бо президенти иҷроия Раъйпурсӣ ва Сарқонуни нав
Гана 6 марти 1957 1 июли 1960 Ҷумҳурии ассамблеяи мустақил Раъйпурсӣ ва Сарқонуни нав
Гана 26 майи 1966 23 феврали 1970 Ҷумҳурии парламентӣ Резолютсия[3]
Ҳиндустон 15 августи 1947 26 январи 1950 Системаи парламентӣ Сарқонуни нав
Давлати озоди Ирланд / Ирланд 6 декабри 1922 18 апрели 1949 Ҷумҳурии парламентӣ Санади парламент
Кения 12 декабри 1963 12 декабри 1964 Ҷумҳурии парламентӣ бо президенти иҷроия Тағйироти конститутсионӣ
Моловӣ 6 июли 1964 6 июли 1966 Якпартиявӣ Ҷумҳурии президентӣ Сарқонуни нав
Малта 21 сентябри 1964 13 декабри 1974 Ҷумҳурии парламентӣ Тағйироти конститутсионӣ
Мавритания 12 марти 1968 12 марти 1992 Ҷумҳурии парламентӣ Тағйироти конститутсионӣ
Нигерия 1 октябри 1960 1 октябри 1963 Ҷумҳурии парламентӣ Тағйироти конститутсионӣ
Покистон 14 августи 1947 23 марти 1956 Ҷумҳурии парламентӣ Сарқонуни нав
Родезия 11 ноябри 1965 2 марти 1970 Ҷумҳурии парламентӣ Раъйпурсӣ ва Сарқонуни нав
Сиерра-Леоне 27 апрели 1961 19 апрели 1971 Ҷумҳурии парламентӣ Сарқонуни нав
Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ 31 майи 1910 31 майи 1961 Ҷумҳурии парламентӣ Раъйпурсӣ ва Сарқонуни нав
Танганйика 9 декабри 1961 9 декабри 1962 Ҷумҳурии ассамблеяи мустақил Сарқонуни нав
Тринидад ва Тобаго 31 августи 1962 1 августи 1976 Ҷумҳурии парламентӣ Сарқонуни нав
Уганда 9 октябри 1962 9 октябри 1963 Ҷумҳурии парламентӣ Тағйироти конститутсионӣ

Эзоҳ[вироиш | вироиши манбаъ]

  1. Insight: Barbados becomes a republic, British Parliament (29 November 2021).
  2. Commonwealth Network. Governor-General. Nexus Partnerships Limited (2020). 20 июли 2021 санҷида шуд.
  3. Resolution No. 26 of 1969. Parliament of the Co-operative Republic of Guyana (29 August 1969).

Пайвандҳо[вироиш | вироиши манбаъ]