Иттиҳоди Шӯравӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи


Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сосиалистӣ
Союз Советских Социалистических Республика
Парчам Нишон
LocationUSSR.png
Шиор: «Пролетарҳои ҳамаи мамлакатҳо, як шавед!»
Суруди миллӣ: «Как хорошо мы плохо жили!»
Рӯзи истиқлолият
Забони расмӣ Забони русӣ (де-факто)
Пойтахт Маскав
Шаҳри калонтарин Маскав, Ленинград, Киев, Тошканд, Боку
Идораи давлат Советӣ ҷумҳурӣ
Масоҳат
  • Ҳамагӣ
  • Фоизи об.
1-ум ҷой дар ҷaҳон
22,402,200 км²
0.5 %
Аҳолӣ
  • Ҳамагӣ
  • Зичӣ
3-ум ҷой дар ҷaҳон
293,047,571
нафар/км²
Пули миллӣ рубл
Интернет-Домен .su
Коди телефон +7
Соат UTC +2…+12

Иттиҳоди Шӯравӣ (русӣ: Союз Советских Социалистических Республик, СССР) — кишваре буд ки дар солҳои 19221991 дар бахши бузурге аз шарқи Аврупо ва шимоли Осиё вуҷуд дошт.

Таърих[вироиш]

Давлати Шуравӣ: инқилоби солҳои 1905 – 1917, ҷанги шахрвандӣ, ташкилёбии давлати Шуравӣ, ки аз феврали соли 1917 то охири 1991-ум сол вучуд дошт, бо воқеъаҳои даҳшатнок, барои тамоми ҷомеаи Русия, алоқамандӣ дорад. Бӯҳрони ҷамъиятие, ки дар Русия сар зада буд ба ҷудошавии ҳукумату ҷомеа ва баъдтар ба шӯришҳои солҳои 1902 -1905 оварда расонд. Гарчанде ки ин шӯришҳо бебарор буду ба ивази ҳукуматдорон оварда нарасонд, лекин ин шӯришҳо инқилоби ба соли 1917 рух дода шуда асос гузошт.

Иштироки Русия дар Ҷанги якуми Ҷаҳон (1914 – 1918), ба болоравии нархҳо дар бозор, камшавии молу маҳсулот ва инчунин ба гуруснагии аҳолӣ оварда расонд, дар натиҷа зимистони соли 1917 бӯҳрони сиёсӣ боз ҳам тезу тунд гашт. Феврали соли 1917, шӯриши яроқноке ки дар Санкт – Петербург шуда буд, ба дасткашии Николайи II аз тахт оварда расонд, ки ба ҷои ӯ акнун мамлакатро Ҳукумати муваққатӣ идора мекард. Аммо дар натиҷаи шӯриши соли 1917 ба сари тахт болшевикон омаданд (Партия Коммунистии Русия бо сардории В. И. Ленин). Баъд аз 3 соли ҷанг бо душманони дохиливу хориҷӣ болшевикон тавонистанд Империяи Русро ба даст оранд.

Дар натиҷаи Инқилоб ҷанги Шаҳрвандӣ(солҳои 1917 – 1923) ба амал омад, ки байни болшевикҳо(“сурхҳо”) ва душманони онҳо(“сафедҳо”) мубориза баҳри ҳукмронии давлат мерафт. Барои ба мақсади худ расидан ҳам “сурхҳо” ва ҳам “сафедҳо” террорро истифода бурданд, ки дар натиҷа бештар аҳолии бегуноҳ ранҷ кашиданд. Ғайр аз ин давлатҳои хориҷӣ низ иштирок карданд, онҳо мехостанд, ки давлати Русро суст кунанд ва онро ба қисмҳо ҷудо кунанд. Лекин болшевикон тавонистанд, ки ғалаба кунанд ва сиёсати ягонаро дар Русия ҷорӣ кунанд. Давлати наве, ки ба он масоҳати бештари империяи пештараи Русия дохил мешуд номи Иттиҳоди Ҷамоҳири Шӯравии Сосиалистӣ (ИҶШС) гирифт. Умуман дар натиҷаи ҷанги шаҳрвандӣ ва инқилоб дар Русия: 25млн аҳолӣ ба ҳалокат расид, истеҳсоли саноат 5 маротиба кам шуд, маҳсулоти кишоварзӣ низ 40% кам шуд, қариб тамоми зиёиёни пештара кушта шуда буданд.

Дар ин ҳолатҳои ногувор аз нав барқароркунии иқтисодиёти Русия оғоз гардид. Дар ин вақт бештар ба саноаткунонии мамлакат: саноати мошинасозӣ, кимиявӣ, муассисаи ҳарбӣ, конҳо ва стансияҳои электрикӣ лозим буд. Тараққиёти саноати вазнин зарари худро бештар ба саноати сабуку кишоварзӣ расонид. Ҳаёти одамони оддӣ дар ин давра хело ҳам бад буд: сатҳи зиндагии аҳолии шӯрави паст буд нисбат ба дигар давлатҳо, маҳсулотҳои оддӣ намерасиданд, мушкилоти ҷиддӣ, ки ин таъмини аҳолӣ бо маскан буд боқӣ монд.

Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии ИҶШС[вироиш]

Ин мақола тарҷума шуда истодааст. Агар хоҳиши бо тарҷума ёри расонидан доред, тарҷума кунед.

This article is in the process of translation. You are welcome to translate it into Tajik!

Масоҳати умумии ИҶШС августи соли 1991 22,4 млн км² ташкил мекард.

Первоначально, согласно Договору об образовании СССР (30 декабря 1922), в состав СССР вошли:

27 октября 1924 года в СССР вошла Туркменская ССР, выделенная из РСФСР и Бухарской ССР.

13 мая 1925 года в СССР вошла Узбекская ССР, выделенная 27 октября 1924 из РСФСР, Бухарской ССР и Хорезмской НСР.

5 декабря 1929 года в СССР вошла Таджикская ССР, выделенная 16 октября 1929 из Узбекской ССР.

5 декабря 1936 года в СССР вошли Азербайджанская, Армянская и Грузинская ССР, вышедшие из состава Закавказской СФСР. Одновременно в состав СССР вошли Казахская и Киргизская ССР, вышедшие из состава РСФСР.

В 1940 году в СССР были включены Карело-Финская, Молдавская, Литовская, Латвийская и Эстонская ССР.

В 1956 году Карело-Финская ССР была преобразована в Карельскую АССР в составе РСФСР.

6 сентября 1991 года Государственный Совет СССР признал выход из состава СССР Литвы, Латвии и Эстонии.

25 декабри соли 1991 Президенти ИҶШС М. С. Горбачёв ба истеъфо баромад. Сохторҳои давлатии ИҶШС барҳам хурданд.

Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии ИҶШС
ҷумҳурӣ масоҳат,
ҳаз. км²
аҳолӣ,
ҳаз. наф. (1966)
аҳолӣ,
ҳаз. наф. (1989)
шумораи
шаҳрҳо
шумораи
шаҳракҳо
Маркази маъмурӣ
ҶШФС Русия 17075,4 126561 147386 932 1786 Москва
ҶШС Украина 601,0 45516 51704 370 829 Киев
ҶШС белорусия 207,6 8633 10200 74 126 Минск
ҶШС Ӯзбекистон 449,6 10581 19906 37 78 Тошканд
ҶШС Қазоқистон 2715,1 12129 16538 62 165 Алмаато
ҶШС Гурҷистон 69,7 4548 5449 45 54 Тбилиси
ҶШС Озарбойҷон 86,6 4660 7029 45 116 Боку
ҶШС Литва 65,2 2986 3690 91 23 Вилнюс
ҶШС Молдавия 33,7 3368 4341 20 29 Кишинёв
ҶШС Латвия 63,7 2262 2681 54 35 Рига
ҶШС Қирғизистон 198,5 2652 4291 15 32 Бишкек
ҶШС Тоҷикистон 143,1 2579 5112 17 30 Душанбе
ҶШС Арманистон 29,8 2194 3283 23 27 Ереван
ҶШС Туркманистон 488,1 1914 3534 14 64 Ашқобод
ҶШС Эстония 45,1 1285 1573 33 24 Таллин
СССР 22402,2 231868 286717 1832 3418 Москва

Инҷоро ҳам бингаред[вироиш]