Иёлоти Муттаҳидаи Амрико

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи


Иёлоти Муттаҳидаи Амрико
United States of America
Парчам Нишон
United States (orthographic projection).svg
Шиор: «Ба Худо боварӣ дорем»
Суруди миллӣ: «Суруди миллии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико»
Рӯзи истиқлолият (аз 4 июли 1776)
Забони расмӣ Англисӣ
Пойтахт Вашингтон
Шаҳри калонтарин Ню-Йoрк,
Идораи давлат Республикаи федералӣ конститутсионӣ
Президент Барак Обама
Масоҳат
  • Ҳамагӣ
  • Фоизи об.
3-ум ҷой дар ҷaҳон
9,857,306 км²
2.23 %
Аҳолӣ
  • Ҳамагӣ (2014)
  • Зичӣ
3-ум ҷой дар ҷaҳон
320,061,700
32 нафар/км²
ММД
  • Ҳамагӣ
  • Ба сари аҳолӣ
1-ум ҷой дар ҷaҳон
16.768 трлн. $
53,001 $
Пули миллӣ Доллари ИМА
Интернет-Домен .us .gov .mil .edu
Коди телефон +1
Соат UTC -5 to -10
Commons-logo.svg
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад:
Average precipitation in the lower 48 states of the USA.png

Иёлоти Муттаҳидаи Амрико (ИМА) — кишварест дар Амрикои Шимолӣ. Ин мамлакатро аксари вақт инчунин Амрико низ меноманд. Сокинони ин кишвар амрикоиҳо мебошанд. Қисми асосии ҳудуди ИМА дар қитъаи Амрикои Шимолӣ ҷойгир аст. Кишвар дар Шарқ бо укёнуси Атлантика, дар Ғарб бо уқёнуси Ором, дар ҷануб бо Мексика ва дар Шимол бо Канада ҳамсарҳад мебошад. Пойтахти ИМА Вашингтон дар ҳавзаи Колумбия мебошад. Шаҳрҳои калонтаринаш: Ню Йорк, Лос Анҷелес, Техас, Чикаго ва диг.

Чуғрофия[вироиш]

Мавқеи ҷойгиршавӣ[вироиш]

Масоҳати асосии ИМА (бо ном иёлотҳои континенталӣ) дар қитъаи Шимолии Амрико ҷойгир шудааст аз соҳили уқёнуси Атлантик ба тарафи шарқ ва то ба уқёнуси Ором дар ғарб тӯл кашидааст. Дар ҷануб бо давлати Мексика ҳамсарҳад буда, дар шимол бошад бо Канада. Ба ғайр аз ин ба ИМА боз ду иёлот дохил мешавад. Дар қисми шимолу-шарқии Амрико иёлоти Аляска ҷойгир аст, ки ҳамчунин бо Канада ҳамсарҳад мебошад. Дар уқёнуси Ором иёлоти ҷазира и Гавайя ҷойгир аст. Ба ИМА ҳамчунин як қатор ҷазираҳо дар баҳри Кариб ба монанди Пуэрто-Рико, дар уқёнуси Ором (Самоаи Амрикои, Мидуэй, Гуам ва ғайраҳо) дохил мешаванд.

Масоҳати тобеъшуда[вироиш]

Дар зери тобеъи ИМА якчанд ҷазираҳо, дорои нишонаи гуногун ҳастанд, лекин ин ҷазираҳо ба давлат дохил намешаванд. Дар қисмати ҷазираи азхуднашудаи атолли Палмира пурра Конститусияи ИМА ба кор меравад. Қисмати дигараш бошад аз рӯи қонуну қоидаи худ кор мекунад. Аз ҳама қисми калонтарини ҳамин навъ ҷазираҳо ин Пуэрто-Рико мебошад.

Таърих[вироиш]

Рӯзҳои таърихӣ[вироиш]

Сохти маъмури сиёси[вироиш]

Тақсимоти маъмурӣ[вироиш]

Давлати ИМА аз 50 иёлот иборат буда, ҳамаи онҳо баробарҳуқуқ мебошанд, ва ҳамчунин Вашингтон Ҳавзаи Колумбия дорои нишони пойтахт мебошад. Ҳар як иёлот дорои конститутсияи худ буда, ҳокимияти қонунбарор, иҷрокунанда ва судӣ дорад. Иёлот ба каунтиҳо (дар Луизиана таърихан калимаи «ҷамъомад» (англисӣ: parish), (дар Аляска калимаи "ҳавза" (англисӣ: borough)) истифода бурда мешавад, — нисбатан қитъаҳои маъмурии хурдтар, одатан ҳуқуқҳои ҳукмронии маҳдудтар доранд. Ҳуқуқи каунтиҳо аз он иборат мебошад, ки ба мактабҳои давлатӣ назорат баранд.

Иёлотҳои ИМА:

Иёлотҳо

Масоҳат, ҳаз км2 (1996)

Шумора, млн наф. (1996)

Тобеъияти маъмурӣ

Айдахо (Idaho)

216

1,2

Бойсе (Boise)

Айова (Iowa)

146

2,9

Де-Мойн (Des Moines)

Алабама (Alabama)

133,9

4,3

Монтгомери (Montgomery)

Аляска (Alaska)

1523

0,6

Ҷуно (Juneau)

Аризона (Arizona)

295

4,4

Финикс (Phoenix)

Арканзас (Arkansas)

138

2,5

Литл-Рок (Little Rock)

Виргинияи Ғарбӣ (West Virginia)

62,6

1,8

Чарлстон (Charleston)

Вайоминг (Wyoming)

253,4

0,5

Шайенн (Cheyenne)

Вашингтон (Washington)

176,5

5,5

Олимпия (Olympia)

Вермонт (Vermont)

24,9

0,6

Монтпилйер]] (Montpelier)

Виргиния (Virginia)

105,2

6,7

Ричмонд (Richmond)

Висконсин (Wisconsin)

169,6

5,2

Мадисон (Madison)

Гавайи (Hawaii)

16,7

1,2

Гонолулу (Honolulu)

Ҷорҷия (Georgia)

152,6

7,4

Атланта (Atlanta)

Делавэр (Delaware)

5,3

0,7

Довер (Dover)

Иллинойс (Illinois)

150

11,9

Спрингфилд (Springfield)

Индиана (Indiana)

94

5,8

Индианаполис]] (Indianapolis)

Калифорния (California)

411

31,9

Сакраменто (Sacramento)

Канзас (Kansas)

213,1

2,56

Топика (Topeka)

Кентукки (Kentucky)

104,6

3,9

Франкфорт (Frankfort)

Колорадо (Colorado)

270

3,8

Денвер (Denver)

Коннектикут (Connecticut)

12,9

3,3

Хартфорд (Hartford)

Луизиана (Louisiana)

125,6

4,4

Батон-Руж (Baton Rouge)

Массачусетс (Massachusetts)

21,4

6,1

Бостон (Boston)

Миннесота (Minnesota)

225,2

4,7

Сент-Пол (St. Paul)

Миссисипи (Mississippi)

123,5

2,7

Ҷэксон (Jackson)

Миссури (Missouri)

180,5

5,4

Ҷефферсон-Сити (Jefferson Sity)

Мичиган (Michigan)

250,5

9,6

Лансинг (Lansing)

Монтана (Montana)

380,8

0,9

Хелина (Helena)

Мэн (Maine)

85,8

1,2

Огаста (Augusta)

Мэриленд (Maryland)

27,1

5,07

Аннаполис (Annapolis)

Небраска (Nebraska)

200,3

1,7

Линкольн (Lincoln)

Невада (Newada)

286,4

1,6

Карсон-Сити (Carson City)

Ню-Ҷерси (New Jersey)

20,2

8

Трентон (Trenton)

Ню-Йорк (New York)

137,3

18,2

Олбани (Albany)

Ню-Мексико (New Mexico)

315

1,7

Санта-Фе (Santa Fe)

Ню-Хемпшир (New Hampshire)

24

1,2

Конкорд (Concord)

Огайо (Ohio)

116,1

11,2

Колумбус (Columbus)

Оклахома (Oklahoma)

181,1

3,3

Оклахома-Сити (Oklahoma City)

Орегон (Oregon)

251,2

3,2

Сейлем (Salem)

Пенсильвания (Pennsylvania)

118,5

12,1 (1994)

Харрисберг (Harrisburg)

Род-Айленд (Rhode Island)

3,2

1,0

Провиденс (Providence)

Дакотаи Шимолӣ (North Dakota)

183

0,7

Бисмарк (Bismarck)

Каролинаи Шимолӣ (North Carolina)

136,4

7,3

Роли (Raleigh)

Теннесси (Tennessee)

109,2

5,3

Нашвилл (Nashville)

Техас (Texas)

691,2

19

Остин (Austin)

Дакотаи Ҷанубӣ (South Dakota)

199,7

0,7

(1994)

Пирр (Pierre)

Каролинаи Ҷанубӣ (South Carolina)

80,6

3,7

Колумбия (Columbia)

Флорида (Florida)

152

14,4

Таллахасси (Tallahassee)

Юта (Utah)

219,9

2

Солт-Лейк-Сити (Salt Lake City)

Ҳавзаи Колумбия (Columbia)

0,2

0,5

Вашингтон (Washington)

Системаи сиёсӣ[вироиш]

Оиди Конститусияи ИМА, ки соли 1787 қабул гардида буд, баъзе уҳдадориҳо оиди ҳокимияти давлатӣ ба хокимияти Федералии ИМА дода шудааст. Уҳдадории давлатӣ, ки ба зери назорати ҳокимияти федералӣ дохил намешавад, аз тарафи штати ИМА иҷро карда мешавад.

Дар Конститусияи ИМА принсипи тақсимоти ҳокимият амал мекунад, ки оиди он ҳокимияти федералӣ дорои органҳои ҳуқуқбарор, иҷроия ва судӣ кор мебарад, ки новобаста аз ҳамдигар кор мебаранд.

Органи баланддараҷаи ҳокимияти қонунбарор - Конгресси ИМА ки иборат аз ду палата мебошад:

Органи баланддараҷаи ҳокимияти иҷрокунанда — президенти ИМА. Президент — сардори давлат, фармондиҳандаи қувваҳои мусаллаҳ. ба руйхати президентони ИМА назар кунед. Инчунин вазифаи вице-президент ҳам хаст.

Органи олии ҳокимияти судӣ — суди олии ИМА

Ҳизбҳои асосӣ — Ҳизби ҷумҳурихоҳони ИМА ва Ҳизби демократии ИМА. Инчунин ҳизбҳои дигари хурд мавҷуд ҳастанд.

Сиёсати хориҷӣ[вироиш]

ИМА — аъзои доимии Иттифоқи Бехатарии Созмони Миллали Муттаҳид. Аъзои НАТО, ОБСЕ ва диг созмонҳои ҷаҳонӣ ва минтақавӣ аст.

Иқтисодиёт[вироиш]

Дар соли 2005 Маҳсулоти Дохилии ИМА ба 3,6 % зиёд шуда $12,5 трлн долларро ташкил мекард.

Қувваҳои мусаллаҳ[вироиш]

Аҳолӣ[вироиш]

Маданият[вироиш]

Дин[вироиш]

Бештари динҳо: протестантӣ ва католикӣ ба назар мерасад.

Идҳо[вироиш]

Сана Номи тоҷикӣ Номи аслӣ Эзоҳ
1 январ Соли нав (англисӣ: New Year’s Day)
3-юм рӯзи душанбеи моҳи январ Рӯзи Мартин Лютер Кинг (англисӣ: Martin Luther King, Jr. Day)
3-юм рӯзи душанбеи моҳи феврал Рӯзи президентӣ (англисӣ: Presidents' Day) Рӯзи таваллуди Ҷорҷ Вашингтон
Рӯзи душанбеи охирини моҳи май Рӯзи ёддошти шаҳидон (англисӣ: Memorial Day)
4 июл Рӯзи истиқлолият (англисӣ: Independence Day)
2-юм рӯзи душанбеи моҳи октябр Рӯзи Колумб (англисӣ: Columbus Day) Рӯзи кашф шудани қитъаи Америка
11 ноябр Рӯзи ветеранҳо (англисӣ: Veterans Day)
4-ум панҷшанбеи моҳи ноябр Рӯзи миннатдорӣ (англисӣ: Thanksgiving Day)
25 декабр Рӯзи таваллуди Исои Масеҳ (англисӣ: Christmas)


Нигаред[вироиш]

Пайвандҳои беруна[вироиш]