Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Иқтисоди ҳамсуд

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Модели бизнес барои истеъмоли муштарак

Иқтисоди ҳамсуд (англ. sharing economy) — ин системаи иҷтимоию иқтисодие мебошад, ки дар доираи он истеъмолкунандагон дар эҷод, истеҳсол, тақсим, мубодила ва истеъмоли молҳо ва хидматҳо иштирок мекунанд. Чунин системаҳо метавонанд шаклҳои гуногун дошта бошанд ва аксар вақт технологияҳои иттилоотӣ ва интернетро, махсусан платформаҳои рақамиро, барои осон кардани тақсим, истифодаи муштарак ва истифодаи дубораи захираҳо ва иқтидорҳои зиёдатии молҳо ва хидматҳо истифода мебаранд[1][2][3][4].

Ин метавонад аз ҷониби ташкилотҳои ғайритиҷоратӣ (одатан аз рӯи принсипи китобхонаҳо, ки дар он ҷо молҳо ройгон ё бо пардохти ками аъзогӣ дода мешаванд) ё ташкилотҳои тиҷоратӣ, ки бо ҳадафи ба даст овардани фоида хидмат мерасонанд, ташкил карда шавад.

Сарчашмаҳо

[вироиш | вироиши манбаъ]

Дарюш Емелняк ва Александра Пшегалинская ба мақолаи илмии Маркус Фелсон ва Ҷо Л. Спет «Структураи ҷомеа ва истеъмоли муштарак», ки соли 1978 нашр шудааст, ҳамчун манбаи истилоҳи «иқтисод ва истеъмоли муштарак» ишора мекунанд[5].

Истилоҳи «иқтисоди муштараки истеъмолӣ» дар давраи Рецессияи бузург (буҳрони молии солҳои 2008) дар заминаи рушди технологияҳои иҷтимоӣ ва эҳсоси зарурати ҳалли мушкилоти марбут ба афзоиши аҳолии ҷаҳон ва камшавии захираҳо пайдо шуд. Эҳтимол, Лоуренс Лессиг аввалин касе буд, ки ин истилоҳро соли 2008 истифода бурд, ҳарчанд баъзеҳо чунин мешуморанд, ки пайдоиши он номаълум аст[6][7].

Тавсиф

[вироиш | вироиши манбаъ]

Аз қадим одамон неъматҳои мавҷударо бо ҳам тақсим мекарданд — хешовандон ва дӯстонро барои шабгузорӣ иҷозат медоданд, ба онҳо чизҳоеро, ки худашон истифода намебурданд, медоданд.

Ба шарофати рушди Интернет, мубодилаи чизҳо ва хидматҳо дигар бо доираи танги муоширати як шахс маҳдуд намешавад. Миллионҳо одамон дар саросари ҷаҳон аз хидмати иҷораи манзили Airbnb, замимаи ҷустуҷӯи ҳамсафарони BlaBlaCar истифода мебаранд ва чизҳои нав ва истифодашударо тавассути сайтҳои эълонҳо мефурӯшанд. Сайтҳое мавҷуданд (масалан, Turo ва Getaround), ки ба одамон имкон медиҳанд, ки автомобилҳоро аз якдигар ба иҷора гиранд. Тибқи таҳқиқоти соли 2016, 19% аҳолии калонсоли ИМА ба иқтисоди муштарак ҳамчун корбар ё таъминкунандаи хидмат ҷалб шудаанд[8].

Дар доираи иқтисоди муштарак ҳам моделҳои тиҷоратӣ ва ҳам ғайритиҷоратӣ амал мекунанд. Ба моделҳои ғайритиҷоратӣ майдончаҳои мубодилаи маҳсулот, бонкҳои вақт ва ғайра дохил мешаванд. Инчунин моделҳои омехта мавҷуданд: масалан, платформаи Skillshare ба корбарон имкон медиҳад, ки ҳам аз барномаҳои таълимии ҷойгиршуда даромад гиранд ва ҳам донишҳои худро ройгон мубодила кунанд.

Таъсири иқтисодӣ

[вироиш | вироиши манбаъ]

Таъсири иқтисоди дастрасӣ аз нуқтаи назари хароҷот, музди меҳнат ва шуғл душвор чен карда мешавад, аммо аён аст, ки он афзоиш меёбад[9]. Тибқи баъзе ҳисобҳо, 30-40% қувваи кории ИМА худмашғул ё фрилансер мебошанд[10].

Дар сатҳи транзаксияҳои инфиродӣ, нест кардани миёнарави тиҷоратӣ бо хароҷоти баланди иловагӣ (масалан, ширкати таксиронӣ) бо кӯмаки платформаи технологӣ бо хароҷоти камтар, ба коҳиш додани арзиши транзаксия барои мизоҷ мусоидат мекунад ва ҳамзамон ба таъминкунандагони иловагӣ имкон медиҳад, ки рақобат кунанд[10]. Истеъмолкунандагон метавонанд маблағи бештарро барои дигар молҳо ва хидматҳо сарф кунанд, ки талабот ва истеҳсолотро дар дигар қисмҳои иқтисодиёт ҳавасманд мекунад[11][12].

Дар харита бо ранги сабз шаҳрҳое қайд шудаанд, ки Uber бе маҳдудият кор мекунад. Бо ранги гулобӣ — он ҷое ки Uber бо маҳдудият кор мекунад ё мушкилоти ҳуқуқӣ дорад. Бо ранги сурх — он ҷое ки Uber манъ шудааст.

Мушкилот

[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар як қатор ҳолатҳо, моделҳои иқтисоди муштарак бо қонунгузории ҷорӣ мухолифат мекунанд. Масалан, дар баъзе шаҳрҳо ба иҷора додани манзил тавассути Airbnb ғайриқонунӣ аст ва соҳибон метавонанд ҷарима шаванд. Дар як қатор шаҳрҳо фаъолияти Uber манъ карда шудааст[13].

Инчунин, вақте ки одамон моликияти худро барои истифода ба шахси бегона медиҳанд, мушкилоти эътимод ба вуҷуд меояд. Ин мушкилот қисман тавассути баррасиҳои корбарон ва эҷоди системаҳои рейтингии ҷомеаҳо ҳал карда мешавад.

Эзоҳ

[вироиш | вироиши манбаъ]
  1. ↑ What Is the Sharing Economy?. Dotdash Meredith (10 ноябри 2021).
  2. ↑ David, Matthew (2017). Sharing: post-scarcity beyond capitalism?. Cambridge Journal of Regions, Economy and Society. 10 (2): 311—325.
  3. ↑ (2022) «Sharing Economy». Encyclopedia 2 (3): 1322–1332. doi:10.3390/encyclopedia2030088.
  4. ↑ (2022) «Sharing Economy». Encyclopedia 2 (3): 1322–1332. doi:10.3390/encyclopedia2030088.
  5. ↑ Felson, Marcus; Spaeth, Joe L. (1978). Community Structure and Collaborative Consumption: A Routine Activity Approach. American Behavioral Scientist.
  6. ↑ Stephany, Alex. The Business of Sharing: Making it in the New Sharing Economy. — Palgrave Macmillan, 2015.
  7. ↑ Homestay is the origin of Sharing Economy. PR Newswire (11 марти 2014).
  8. ↑ Экономика участия (sharing economy): проблемы и перспективы развития. 2022.
  9. ↑ The Gig Economy: Implications of the Growth of Contingent Work. Federal Reserve.(пайванди дастнорас)
  10. 1 2 Gig Economy Hasn't Taken Over. Bloomberg News.
  11. ↑ Gig Economy Hasn't Taken Over. Bloomberg News (28 августи 2015). 16 Январ 2026 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 21 марти 2016.
  12. ↑ GAO-Contingent Workforce: Size, Characteristics, Earnings, Benefits-April 2015.
  13. ↑ Эксперт КГИ Вячеслав Бахмин: Что такое sharing economy?. 16 Январ 2026 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 1 апрели 2022.

Пайвандҳои беруна

[вироиш | вироиши манбаъ]

Иқтисоди шеринг чист: таърихи истилоҳ(пайванди дастнорас)

Иқтисоди муштараки истеъмолӣ ҳамчун шакли нави муносибатҳои иқтисодӣ

Баргирифта аз "https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=Иқтисоди_ҳамсуд&oldid=1453521"