Корбар:TajikMaterialist/Сиёҳнавис/Таҳаввул

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

Таҳаввул (русӣ: эволюция аз лот. evolutio — «густариш») — раванди табиии инкишофёбии табиати зинда, ки бо тағйирёбии таркиби генетикии популятсияҳо, ташаккули мутобиқшавӣ, ҷинспайдошавӣ ва нобудшавии намудҳо, дар маҷмӯъ табдилёбии экосистемаҳо ва биосфера мебошад.[1]

Таҳаввул — тағйирёбии табии хусусиятҳои ирсии популятсияи биологӣ дар наслҳои оянда мебошад.[2][3] Ин хусусиятҳо ифодаи генҳоест, ки ҳангоми афзоиш аз волидайн ба насл мегузаранд. Хусусиятҳои гуногун дар дохили ҳар як популятсия одатан дар натиҷаи мутатсия, рекомбинатсияи генетикӣ ва дигар манбаъҳои тағйирпазирии ирсӣ, мавҷуд мебошанд.[4]

Таҳаввул вақте рух медиҳад, ки равандҳои таҳаввулотӣ ба монанди интихоби табиӣ (аз ҷумла интихоби ҷинсӣ) ва дрейфи генетикӣ ба ин тағйирпазирӣ таъсир мерасонанд, ки дар натиҷа хусусиятҳои муайян дар дохили популятсия бештар паҳн ё нодир мешаванд.[5] Маҳз ҳамин раванди таҳаввулот гуногунии биологиро дар ҳама сатҳҳои ташкилоти биологӣ, аз ҷумла сатҳи намудҳо, организмҳои инфиродӣ ва молекулаҳо, ба вуҷуд овард.[6][7]

Назарияи илмии таҳаввул бо интихоби табиӣ аз ҷониби Чарлз Дарвин ва Алфред Рассел Уоллес дар нимаи асри 19 мустақилона таҳия карда шуд ва дар китоби Дарвин дар бораи пайдоиши намудҳо (1859) муфассал баён карда шудааст.[8]


History of evolutionary thought[вироиш]

In 1842, Charles Darwin penned his first sketch of On the Origin of Species.[9]
Further information: History of speciation

Classical times[вироиш]

Medieval[вироиш]

Pre-Darwinian[вироиш]

Darwinian revolution[вироиш]

Pangenesis and heredity[вироиш]

The 'modern synthesis'[вироиш]

Further syntheses[вироиш]

Heredity[вироиш]

DNA structure. Bases are in the centre, surrounded by phosphate-sugar chains in a double helix.


Variation[вироиш]

[[file:|image=|200px|alt=]]
[[file:|image=|200px|alt=]]


Mutation[вироиш]

Duplication of part of a chromosome


Sex and recombination[вироиш]


Gene flow[вироиш]

Further information: Gene flow


Mechanisms[вироиш]

Mutation followed by natural selection results in a population with darker colouration.


Natural selection[вироиш]

Further information: Sexual selection


Genetic hitchhiking[вироиш]


Genetic drift[вироиш]

Simulation of genetic drift of 20 unlinked alleles in populations of 10 (top) and 100 (bottom). Drift to fixation is more rapid in the smaller population.


Gene flow[вироиш]


Mutation bias[вироиш]

Mutation bias is usually conceived as a difference in expected rates for two different kinds of mutation, e.g., transition-transversion bias, GC-AT bias, deletion-insertion bias. This is related to the idea of developmental bias.


Outcomes[вироиш]

A visual demonstration of rapid antibiotic resistance evolution by E. coli growing across a plate with increasing concentrations of trimethoprim.[10]


Adaptation[вироиш]

For more details on this topic, see Adaptation.
Homologous bones in the limbs of tetrapods. The bones of these animals have the same basic structure, but have been adapted for specific uses.

Coevolution[вироиш]

Common garter snake (Thamnophis sirtalis sirtalis) has evolved resistance to the defensive substance tetrodotoxin in its amphibian prey.
Further information: Coevolution


Cooperation[вироиш]

Further information: Co-operation (evolution)


Speciation[вироиш]

Further information: Assortative matingва Panmixia
The four geographic modes of speciation


Extinction[вироиш]

Further information: Extinction


Evolutionary history of life[вироиш]

Шаблон:Life timeline

Origin of life[вироиш]


Common descent[вироиш]


Evolution of life[вироиш]

Шаблон:PhylomapA


Applications[вироиш]

Social and cultural responses[вироиш]

As evolution became widely accepted in the 1870s, caricatures of Charles Darwin with an ape or monkey body symbolised evolution.[11]

Пайвандҳо[вироиш]

Эзоҳ[вироиш]

  1. Kutschera U, Niklas KJ The modern theory of biological evolution: an expanded synthesis(англ.) // Naturwissenschaften. — 2004. — Vol. 91, no. 6. — P. 255-276.
  2. Hall & Hallgrímsson 2008, pp. 4–6
  3. Evolution Resources. Washington, DC: National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (2016). Баргирифта аз сарчашмаи аввал 3 июни 2016.
  4. Futuyma & Kirkpatrick 2017, pp. 79–102, Chapter 4: Mutation and Variation
  5. (May 2014) «The Niche Construction Perspective: A Critical Appraisal». Evolution 68 (5): 1231–1243. doi:10.1111/evo.12332. ISSN 0014-3820. PMID 24325256. “Evolutionary processes are generally thought of as processes by which these changes occur. Four such processes are widely recognized: natural selection (in the broad sense, to include sexual selection), genetic drift, mutation, and migration (Fisher 1930; Haldane 1932). The latter two generate variation; the first two sort it.”
  6. Hall & Hallgrímsson 2008, pp. 3–5
  7. Voet, Voet & Pratt 2016, pp. 1–22, Chapter 1: Introduction to the Chemistry of Life
  8. Darwin 1859
  9. Darwin 1909, p. 53
  10. Baym, Michael (September 9, 2016). «Spatiotemporal microbial evolution on antibiotic landscapes» (en). Science 353 (6304): 1147–1151. doi:10.1126/science.aag0822. ISSN 0036-8075. PMID 27609891. Bibcode2016Sci...353.1147B.
  11. Browne 2003, pp. 376–379

Ҳаволаҳои беруна[вироиш]