Кумаси
| Шаҳр | |
Кумаси | |
|---|---|
| Kumase | |
.jpg) | |
| 6°41′ а. ш. 1°37′ т. ғ.HGЯO | |
| Кишвар | Гана |
| Таърих ва ҷуғрофия | |
| Таъсис | 1695 |
| Масоҳат | 254 км² |
| Баландии марказ | 250 м |
| Минтақаи замонӣ | UTC±0:00 |
| Аҳолӣ | |
| Шумора | 2 035 064 тан (2013) |
| Забони расмӣ | инглисӣ ва Twi[d][1] |
| Шиносаҳои ададӣ | |
| коди телефон | 032 |
| Нишонаи почта | AK000-AK911 |
| kma.gov.gh | |
|
|
|
 Парвандаҳо дар Викианбор | |
Кумаси (ба ашантӣ: Kumase) — дуюми калонтарин шаҳри Гана пас аз Аккра ва пойтахти Минтақаи Ашантӣ — маркази халқи ашантӣ (Асанте).[2] Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ (1701–1901) буд — яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ пеш аз забти Британия.[2]
Таърих
[вироиш | вироиши манбаъ]Кумаси соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I — аввалин Асантеҳене (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — Океомфо Аноке (Okomfo Anokye) — соли 1701 бо суханони муборак Курсии Тиллоӣ — Sika Dwa Kofi — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад ва боз ҳам Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II — расмии императори Ашантӣ мебошад.[2]
Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ (1824–1901) — панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. 1873–1874 — генерали британӣ Гарнет Волзли — Кумасиро забт кард ва қасри Асантеҳене-ро сӯхт; аммо ашантиҳо ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд. 1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ — фармондор-и Британия Фредерик Ходгсон талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро ба ӯ гузаранд — ашантӣ дар роҳбарии малика Йа Асантева (Yaa Asantewaa) қиём кард — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо 1 январи 1902 элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени Прем-пеҳ I ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.
Ҷуғрофия ва иқлим
[вироиш | вироиши манбаъ]Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.
Аҳолӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Аҳолии Кумаси 2 035 064 нафар (2013) — қариб пурра ашантиҳо (~80 фоиз), забон — ашантӣ (аканӣ) ва инглисӣ (расмӣ). Мазҳаб — насрония (60%), ислом (30%), анъанавии африқоӣ.[2]
Иқтисод
[вироиш | вироиши манбаъ]Кумаси маркази муҳими тиҷорати Ғарбии Африқо — Керебиси Бозорӣ (Kejetia Market) — бузургтарин бозори саропӯшидаи Ғарбии Африқо (тахминан 11 000 дукон, 30 000 фурӯшанда). Саноати: коркарди кокао ва зайтун, металлургия, саноати чӯб-и Оба-Океум.
Нақлиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Фурудгоҳи Кумаси ва хатҳои асосии автобус ба Аккра (250 км ҷанубтар) ва Абиҷон (Кот-д'Ивуар).
Фарҳанг ва маориф
[вироиш | вироиши манбаъ]Манҳия Пилес (Manhyia Palace, 1925 — қасри Асантеҳене, ҳоло осорхона), Гурӯҳи муқаддаси Курсии Тиллоӣ (нигоҳ дошта дар қалъаи Асантеҳене, қатъиян барои муштариён нонамоён — ҳатто худи Асантеҳене ҳеҷ гоҳ дар он нанишинад), Осорхонаи Ашантӣ дар Кумаси (маҷмаи анъанавии либос, меблӣ, санъат-и Ашантӣ), матоъҳои кенте (Kente Cloth) — матоъҳои ранга-шакли анъанавии ашантӣ-и машҳури ҷаҳонӣ.
