Jump to content

Мосоллӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
(Тағйири масир аз Масалли)
Шаҳр
Мосоллӣ
озарбойҷонӣ: Masallı
39°01′06″ с. ш. 48°40′01″ в. д.HGЯO
Кишвар  [[|]]
Таърих ва ҷуғрофиё
Таъсис 1960
Баландии марказ 5 м
Минтақаи замонӣ UTC+4
Аҳолӣ
Аҳолӣ
Шиносаҳои ададӣ
Нишонаи почта AZ 4400
Мосоллӣ дар харитаи
Мосоллӣ
Мосоллӣ
 Парвандаҳо дар Викианбор

Мосоллӣ (озарбойҷонӣ: Masallı) — шаҳрест дар ҷанубу шарқи Озарбойҷон, маркази маъмурии ноҳияи Мосоллӣ. Мосоллӣ соли 1960 мақоми шаҳрро ба даст овард. Дар пастхамии Лонкоран, дар дарёи Виляшай, 18 км дуртар аз истгоҳи роҳи оҳани Мосоллӣ ва 259 км аз Боку ҷойгир аст.[2]

Таърих[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар замонҳои қадим қаламрави Мосоллии муосир қисми Манна, Атропатена буд. Аз миёнаҳои асри XVIII дар ҳайати хонии Лонкоран.

Этимология[вироиш | вироиши манбаъ]

Ин шаҳракро муҳоҷирон аз маҳали Мосол дар Озарбойҷони Ҷанубӣ бунёд кардаанд.

Дар Эрон ( Устони Гилон ) номҳои ҷойгоҳи Масал сабт шудаанд, ки дар минтақаи истиқомати талишҳои эронӣ ҳастанд [3].

Дар бораи пайдоиши номи Мосоллӣ дигар фарзияҳо мавҷуданд. Мувофиқи яке аз фарзияҳо, қабилаҳои Масал дар замонҳои қадим дар ин макон зиндагӣ мекарданд, ки ин номро ба маҳалли истиқомат ном мебурданд. Аз тарафи дигар аз калимаи "Мосуллу" [4]. Баъзе манбаъҳо даъво доранд, ки ин шаҳр "Мосоллӣ" номида шудааст, ки дар тарҷума ба маънои "масалан" ба далели он аст, ки аҳолӣ дар ҷараёни гуфтугӯ ибораи "масалан" -ро борҳо истифода кардааст. Тибқи фарзияи дигар, аҳолии шаҳри Мосул дар шимоли Ироқ муҳоҷират намуда, дар ин ҷо иқомат карданд ва пас аз он онҳоро "мосуллу" меномиданд. Бори аввал номи Мосоллӣ дар асарҳои асримиёнагии Озарбойҷон дучор меояд. Дар ибтидои асри 17 бо фармони ҳокими Сафавиён (Султон Ҳусейн) деҳаи Шихлар ва номи Мосоллӣ зикр карда шудааст ("Акперме", Мирзо Аҳмад, Мирзо Худаверди оглу, 1882). Тибқи баъзе асарҳо, ин қаламрав ба марде бо номи Масал Бей тааллуқ дошт.

Аҳолӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Тибқи маълумоти соли 1856, "тоторҳо" (озарбоҷониҳо) дар Мосоллӣ зиндагӣ мекарданд (яъне озарбойҷониҳо-шиаҳо), ки бо ҳамдигар бо забони "тоторӣ" ( забони озарбойҷонӣ ) суҳбат мекарданд [5]. Тибқи рӯйхатҳои оилавӣ барои соли 1886, дар Мосоллӣ, уезди Ланкарон, губернатории Боку, 86 хонавода ва 641 нафар аҳолӣ буд ва ҳама "тоторҳо" - шиаҳо (озарбойҷониҳо-шиаҳо) [6].

Тибқи барӯйхатгирии соли 2012, дар ноҳияи Мосоллӣ 286 000 нафар зиндагӣ мекарданд, ки аз он аҳолии шаҳри Мосоллӣ 9,4 ҳазор нафарро ташкил медод.

Таркиби этникии шаҳри Мосоллӣ [7]
Гурӯҳи этникӣ Таркиби мутлақ, 1939 Таркиби нисбӣ, 1939
Ҷамъ 2422 100 %
Озарбойҷониҳо 2 187 90.3 %
русҳо 160 6.6 %
арманиҳо 7 0.3 %
дигарон 50 2.1 %

Ёдгориҳои таърихӣ[вироиш | вироиши манбаъ]

Ном Намуд Сана
Қабри Назари Ҳаним бостоншиносӣ Асри 19
Қабристони Курган бостоншиносӣ Асри XIV
Курган Худоёртяпя бостоншиносӣ Асри биринҷӣ
Теппаи Ҳаҷиага бостоншиносӣ Асри биринҷӣ
Некрополиси Ҳудабахишурд бостоншиносӣ Асри биринҷӣ
Қабри Амир бостоншиносӣ Асри биринҷӣ
Қалъаи Арҷивон ҳайкалтарошӣ Асри XIX
Қалъаи Кянгли меъморӣ Асри XIX
Қалъаи Шаҳриёр меъморӣ Асрҳои IX - X
Қалъаи Шаҳхат меъморӣ Асри XII
Қалъаи Гиз бостоншиносӣ Асри биринҷӣ
Қабри Пирпаб меъморӣ Асрҳои миёна
Қалъаи Онҷагала меъморӣ Асрҳои миёна
Қалъаи Маҳмуд меъморӣ Асри XIX
Мақбараи Боб Сейидаг меъморӣ Асрҳои миёна
Қалъаи Бабек меъморӣ Асрҳои миёна

Дар қаламрави Мосоллӣ инчунин чашмаи гарми Истису мавҷуд аст. Ҳарорати оби ин чашма, ки аз қаъри замин аз умқи 90-250 метр меояд, 69 дараҷа аст.[8]

Иқлим[вироиш | вироиши манбаъ]

Ҳарорати миёна дар зимистон +7 °C, дар тобистон +29 °C, иқлими нами субтропикӣ.

Иқтисод[вироиш | вироиши манбаъ]

Истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ ва маснуоти пластикӣ дар Мосоллӣ рушд кардааст. Корхонаҳои саноати хӯрокворӣ (нонпазӣ, вино ва ғ.) Мавҷуданд. Дар шаҳри Мосоллӣ 2 заводи вино, 4 корхонаи чой, инчунин як корхонаи истеҳсоли оби минералӣ мавҷуд аст. Дар баробари ин, дар наздикии Мосоллӣ токпарварӣ ва винокорӣ низ рушд кардааст. Дар шаҳр як корхонаи равған-панир, консерви сабзавот ва ферментатсияи тамоку, инчунин як корхонаи агросаноатӣ, комбинати гӯшт, шир ва фабрикаи ресандагию бофандагӣ мавҷуданд. Заводи пиво (ҶДММ "Виляш") [9].

Варзиш[вироиш | вироиши манбаъ]

Дар ин ҷо Маҷмааи варзишии олимпӣ мавҷуд аст, ки аз рӯи 9 намуди варзиш тахассус ёфтааст, инчунин стадиони ба номи Анатолий Банишевский, ки дар онҷо ба бошгоҳи футбол таъсис ёфта буд.

Эзоҳ[вироиш | вироиши манбаъ]

  1. перепись населения СССР 1989 года
  2. Президиум Верховного Совета Азербайджанского ССР. "Азербайджанская ССР, Административно-территориальное деление на 1 января 1961-го года". — Баку: Азербайджанское государственное издательство, 1961. — С. 9.
  3. MASALLI — tarixlə müasirliyin qovuşduğu diyar (озарб.)
  4. Административно-территориальное деление
  5. Кавказский календарь на 1856 год. — Тифлис, 1855. — С. 463.
  6. Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлечённых из посемейных списков 1886 г. — Тифлис, 1893. Глава IV "Города и Уезды Бакинской губернии"
  7. Масаллинский район 1939. www.ethno-kavkaz.narod.ru. 14 Январ 2019 санҷида шуд.
  8. muesser. Санаторий Истису Масаллы(рус.). www.cbt.az. 14 Январ 2019 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 16 Январ 2019.
  9. Город Масаллы — Азербайджан