Маъбади оташ

Оташкада ё оташхона (Аташхона ) ё Дар - меҳр бинои диниест, ки дар он оташ дар ҷои махсус гузошта мешавад, зеро хосиятҳои тозакунанда ва гармкунанда дорад ва муҳимтарин дуоҳои динӣ дар дохил ва дар пеши оташ анҷом дода мешаванд. Дар байни дуоҳо қироати Авесто ва Готҳо мавҷуд аст, ки дар он Худои ягона дар пеши оташ ситоиш карда мешавад. Калимаи "Аташхона" аз ду калимаи "Атш" ва "Қодеҳ" иборат аст, ки маънояш "хонаи оташ" аст. Маъбади оташи Кошмар аввалин маъбади оташи зардуштӣ буд, ки Гуштосп бо дархости Зардушт дар Кошмар ( Кошмари имрӯза) сохтааст ва муҳимтарин маъбадҳои оташе, ки то ҳол боқӣ мондаанд , маъбади оташи Озар Гуштосп , маъбади оташи Вараҳрам дар Язд, маъбади оташи Боку ^[1] ва маъбади оташи Ниёсорро дар бар мегиранд.

Қадимтарин маъбади оташ

Қадимтарин ва қадимтарин маъбадҳои оташ, ки бостоншиносон то ҳол тавонистанд онҳоро кашф ва муайян кунанд, ба фарҳанги Маздаясна ва тавҳид тааллуқ доранд. Онҳо дар шаҳри таърихии Саразми Тоҷикистон ҷойгиранд. Қадимияти ин маъбадҳои оташ ба панҷ ҳазору панҷсад сол пеш рост меояд, ки нишон медиҳад, ки эътиқод ба тавҳид барои нажоди ориёӣ дар ин низом вуҷуд дорад. Аммо, қадимтарин маъбади оташ, ки то ҳол кашф шудааст, маъбади оташи Нубаҳор дар Балх аст, ки шаш ҳазор сол дорад. Ин маъбади оташ инчунин ҷое буд, ки Зардушт дар он зиндагӣ ва вафот карда буд.

Биноҳои Чортогӣ

Бисёре аз Чортогиҳо маъбадҳои оташи давраи Сосониён ҳисобида мешаванд. Биноҳои Чортогиҳо ё пурра хароб шудаанд ё ба шакли дигар табдил дода шудаанд; аммо баъзе аз онҳо, ба монанди Базеҳ-э-Ҳор Фоур-Ток, Ниасор Фоур-Ток ва Баҳоран Фоур-Ток, то ҳол бетағйир боқӣ мондаанд.

Сохтани маъбадҳои оташ

Ба гуфтаи Аҳмад Тафаззулӣ, маълумоти мо дар бораи маъбадҳои оташ умуман аз давраҳои Шоҳаншоҳии Сосонӣ ва Ислом сарчашма мегирад. Шакл ва сохти маъбадҳои оташ дар ҳама ҷо якхела буд, одатан ҳар як маъбади оташ ҳашт дар ва якчанд ҳуҷраҳои ҳашткунҷа дошт ва оташдон дар мобайни бино ҷойгир буд ва оташи муқаддас дар он пайваста месӯхт. Аммо, бо гузашти вақт ва тадриҷан, дар дини зардуштӣ муқаррар шуда буд, ки офтоб набояд ба оташ афтад; аз ин рӯ, оташ дар ҳавои кушод нигоҳ дошта намешуд ва дар мобайни бино ҳуҷрае сохта мешуд, ки дар он оташдон ҷойгир буд. Шумораи маъбадҳои оташдон зиёд буд ва бунёди онҳо ба давраи пеш аз Зардуштӣ, яъне ба замони Пешдодиён ( Ҳушанг ва Ҷамшед ) рост меояд; аммо дар давраи Шоҳаншоҳии Сосонӣ, се маъбади машҳури оташдон чунин буданд:

Маъбади оташи Озаргошнесб (Озаргошнесб ё Озарҷашнес), ки дар Шаҳристони Такоб ҷойгир аст
Оташхонаи Озарбарзинмеҳр дар Райванди Хуросон
Маъбади оташнишонии Кариён ё маъбади оташнишонии Азар Фарнбағ Кариён дар деҳаи Кариён, вилояти Ҷоим, музофоти Ларистон.

Он аз номи се табақаи асосии иҷтимоии он давра, яъне табақаи низомӣ, табақаи деҳқонон ва ҳунармандон ва табақаи рӯҳониён, ки бо се ранги сурх, сабз ва сафед ё се ранги парчами Эрон муайян мешуданд, номгузорӣ шудааст. Ба гуфтаи Аҳмади Тафаззулӣ, маъбадҳои оташ вобаста ба аҳамияти навъи оташе, ки онҳо дар бар мегиранд, ба се тақсим мешаванд: Оташи Баҳром, Адорон ва Турайф.

Маъбадҳои оташи хомӯш

Дар Эрон маъбадҳои оташи зиёде мавҷуданд, ба монанди маъбади оташи кӯҳӣ ва маъбади оташи Керкуя, ки пас аз ҳуҷуми арабҳо ба Эрон ва инчунин дар давраи Сафавиён бо зӯрӣ хомӯш карда шуданд. Як қатор маъбадҳои оташ низ аз ҷониби арабҳо ё худи ифротгароёни эронӣ хароб карда шуданд.