Маҳдиқулихони Ҳидоят

Меҳдӣ Қулихон Ҳидоят
форсӣ: مهدی‌قلی هدایت‎
29-умин Сарвазири Эрон
Подшоҳ	Ризо Паҳлавӣ
Пешгузашта	Мирза Ҳасанхон Муставфӣ ал-Мамолик
Ҷонишин	Муҳаммадалӣ Фурӯғӣ
Таваллуд	1 апрели 1863 Теҳрон, Эрон
Даргузашт	13 сентябри 1955(1955-09-13) Теҳрон, Эрон
Падар	Алӣ Қулӣ-хон Мухбируддавла
Ҳамсар	Наира ал-Мулук
Фарзандон	6
Ҳизб	Revival Party[d]
Парвандаҳо дар Викианбор

Маҳдиқулихони Ҳидоят (форсӣ: مهدی‌قلی هدایت‎; 1 апрел, 1863 — 28 январ 1955) — сарвазири Эрон дар замони Ризошоҳ, ходими давлатӣ. Ҳамчунин бо номи Мухбируссалтана маъруф буд.

Зиндагинома

Соли 1863 дар шаҳри Теҳрон дар оилаи Алӣ Қулӣ-хон Мухбир уд-Давла ба дунё омадааст. Набераи таърихнигор Ризоқулихони Ҳидоят буд.

Соли 1920 Мухбируссалтана бо фармони Султон Аҳмадшоҳ ҳокими Табрез таъйин гардид.

Таҳти таъсири рӯйдодҳо дар Гелон ва Озарбойҷон вазъияти сиёсӣ дар Эрон пайваста муташанниҷ мешуд. Пас аз истеъфои ҳукумати англофилии Вусуқ ад-Давла, ҳукумати Мушир ад-Давла ба сари қудрат омад, ки нахустин ҳадафи худро Озарбойҷон қарор дод. Мухбируссалтана (Меҳтӣ Қулӣ-хон), ки волии нави Табрез таъйин шуда буд, норозиёнро гирди худ ҷамъ кард ва пеш аз ҳама бо фармондеҳи русмиллати полки казакҳои эронӣ, ки дар наздикии Табрез мустақар буд, ба мувофиқа расид. 12 сентябри соли 1920 ин полк ҳамларо ба Озодистон оғоз намуд. Нерӯҳои вафодор ба Хиёбонӣ дар шимоли кишвар мутамарказ шуда буданд ва бо худсариҳои феодалони маҳаллӣ мубориза мебурданд. Аз ин рӯ, дастаҳои казакӣ бидуни муқовимати ҷиддӣ дар муддати се рӯз Табрезро ишғол карданд. Демократҳо ва ҷонибдорони онҳо ба саркӯбии бераҳмона дучор гардиданд ва 13 сентябр шайх Муҳаммад Хиёбонӣ кушта шуд. Ду шаби охир ӯ дар хонаи дӯсти наздикаш — Ҳоҷӣ Шайх Ҳасан-хон буд, ки ба меҳмонаш пешниҳод кард аз Мухбируссалтана барои амнияташ кафолат талаб намояд.

Ба ин Хиёбонӣ чунин ҷавоб дод: «Ман маргро авлотар медонам, аз он ки таслим шавам. Ман дар назди душманон зону намезанам. Ман фарзанди давраи машрута ҳастам, аз сулолаи Бобаки Хуррамдин, ки дар назди Хилофати Араб сар хам накарда буд».

Дар замони ҳукумати Сайид Зиё ад-дин Таботабоӣ барои пешгирӣ аз нуфуз ва таблиғи коммунистон, инчунин барои нишон додани ғасби ҳокимият аз ҷониби хориҷиён, англисҳо ба лағви капитулятсия розӣ шуданд. Аз тарафи дигар, ҳукумати шӯравӣ ҳангоми бастани шартномаи байни Эрон ва СССР дар соли 1921 барои худ ҳуқуқи юрисдиксияи консулӣ талаб накард ва ба як маъно, бо бекор шудани аҳдномаи Туркманчой (1828), капитулятсия амалан лағвшуда ҳисобида мешуд. Соли 1928, аллакай дар мақоми сарвазир, Меҳтӣ Қулӣ-хон Ҳидоят дар ҷаласаи маҷлис (парлумон) расман бекор шудани капитулятсияро эълон кард.

Соли 1926 вазири тиҷорат ва корҳои ҷамъиятӣ дар ҳукумати Ҳасан Муставфӣ ал-Мамолик таъйин гардид. Дар давраи фаъолияти ӯ дар ин мақом, дар Эрон асосҳои сохтмони роҳи оҳан гузошта шуданд ва ӯ ҳамчунин бо як ширкати даниягӣ барои кушодани нахустин хатсайрҳои автобус дар Теҳрон шартнома имзо кард.

2 июни соли 1927 сарвазир таъйин шуд. Дар ин мақом тамоми дастурҳои шоҳро бечунучаро иҷро мекард.

Соли 1955 дар Теҳрон даргузашт.

Адабиёт

• Анвар Чингизоғлу. Энсиклопедияи Машрута, «Мутарҷим», 2011, 624 саҳ.

Ҳамчунин нигаред

• Инқилоби машрута дар Эрон
• Муҳаммад Алӣ-шоҳ — шоҳаншоҳи Форс, ки дар ҷараёни Инқилоби машрута сарнагун шуд.