Маҷлиси хубрагон

Маҷлиси Хубрагони раҳбарӣ (ҳамчунин бо номҳои Маҷлиси хубрагон ё Шӯрои хубрагон низ ёд мешавад) маҷлиси машваратие аз фақеҳони «воҷиди шароит» мебошад, ки мутобиқи моддаи 107 Қонуни асосии Ҷумҳурии Исломии Эрон масъулияти интихоб, барканорӣ ва назорат бар Раҳбари Ҷумҳурии Исломии Эрон-ро бар дӯш дорад. Аъзои ин маҷлис тавассути интихобот аз миёни номзадҳо интихоб мешаванд. Муҳлати ҳар давраи фаъолияти он ҳашт сол мебошад.

Дар ибтидо ҳамаи номзадҳои Маҷлиси хубрагон бояд аз ҷониби Шӯрои нигаҳбон тасдиқ шаванд.

Маҷлиси хубрагон аз 88 муҷтаҳид иборат аст.

Ҷойгоҳи ҳуқуқӣ

Маҳалли баргузории ҷаласаҳои Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ дар Теҳрон

Дар аслҳои 99, 107, 108, 111 ва 177 Қонуни асосии Ҷумҳурии Исломии Эрон номи Хубрагони раҳбарӣ зикр шудааст. Асли 107 Қонуни асосӣ интихоби раҳбарро вазифаи хубрагон медонад ва бар асоси асли 108 шумора ва шароити хубрагон, чигунагии интихоби онҳо ва оинномаи дохилии ҷаласаҳои онҳо дар салоҳияти худи хубрагон қарор дода шудааст [ёддошти 1]. Ба ин тартиб, нахустин қонуни интихоботи хубрагон, ки муайян кардани шумора ва шароити интихобшавандагонро дар бар мегирифт, дар иҷрои аслҳои 107 ва 108 Қонуни асосӣ, дар таърихи 10 меҳри 1359 аз ҷониби Шӯрои нигаҳбон таҳия ва танзим гардид ва ба тасвиби Рӯҳуллоҳ Хумайнӣ, раҳбари вақти Эрон, расид. Баъзе аз моддаҳои ин қонун бо ислоҳот ҳамроҳ будааст; аз ҷумла тағйироте, ки дар ҷаласаҳои 24 ва 25 тири соли 1369 дар моддаҳои ин қонун сурат гирифтанд. Охирин ислоҳия ба таърихи 11/6/1394 марбут аст.

Наҷотуллоҳ Иброҳимиён, сухангӯ ва узви ҳуқуқдони Шӯрои нигаҳбон дар давраи шашум, дар бораи Маҷлиси хубрагон мегӯяд: «Қонунгузорони асосӣ барои Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ истиқлолеро пешбинӣ кардаанд, ки шояд барои ҳеҷ ниҳоди сиёсии дигар пешбинӣ нашудааст. Аз ин рӯ, Маҷлиси хубрагон мутобиқи асли 108 Қонуни асосӣ салоҳияти худтанзимкунӣ дорад. Ин амр барои он аст, ки ҳеҷ ниҳоде натавонад ин порлумони хурд, аммо роҳбурдиро таҳти нуфуз ва тағйироти носазо қарор диҳад.»

Раёсат ва ҳайати раисагӣ

Ҳайати раисаи кунунӣ (давраи шашум) шомили раис, ду ноиб-раис, ду муншӣ ва ду корпардоз аст:

Дабирхона

Дабирхонаи Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ ниҳоди қонунист, ки зери назари ҳайати раисаи Маҷлиси хубрагон идора мешавад ва барои анҷоми маъмуриятҳо, масъулиятҳо ва танзими умури марбут ба Маҷлиси хубрагон ташкил мегардад.

Вазифаҳои Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ

• Асли 107 Қонуни асосӣ:

«Пас аз даргузашти раҳбар, таъйини ҷойгузин бар уҳдаи хубрагони интихобшудаи мардум аст. Хубрагони раҳбарӣ дар бораи ҳамаи фақеҳони дорои шароити мазкур дар аслҳои панҷум ва яксаду нӯҳум баррасӣ ва машварат мекунанд; ҳаргоҳ яке аз онҳоро донотар ба аҳком ва мавзӯъоти фиқҳӣ ё масоили сиёсӣ ва иҷтимоӣ ё дорои мақбулияти умумӣ ё соҳиби бартарии махсус дар яке аз сифатҳои мазкур дар асли яксаду нӯҳум бидонанд, ӯро ба раҳбарӣ интихоб мекунанд ва дар ғайри ин сурат, яке аз аъзои Маҷлиси хубрагонро ба унвони раҳбар интихоб ва муаррифӣ менамоянд. Раҳбари интихобкардаи хубрагон, вилояти амр ва ҳамаи масъулиятҳои баромада аз онро бар уҳда хоҳад дошт. Раҳбар дар баробари қонунҳо бо дигар афроди кишвар баробар аст.»

Ин асл пеш аз бознигарии соли 1368, интихоби раҳбарро аз миёни мароҷеи тақлид ва ба шакли фардӣ ё шӯроӣ (се ё ҳафтнафарӣ) қайд мекард.

• Асли 108 Қонуни асосӣ:

«Қонуни марбут ба шумора ва шароити хубрагон, чигунагии интихоби онҳо ва оинномаи дохилии ҷаласаҳои онҳо барои нахустин давра бояд ба воситаи фақеҳони аввалин Шӯрои нигаҳбон таҳия ва бо аксарияти орои онҳо тасвиб шавад ва ба тасвиби ниҳоии раҳбари инқилоб бирасад. Аз он пас ҳар гуна тағйир ва таҷдиди назар дар ин қонун ва тасвиби дигар муқаррароти марбут ба вазифаҳои хубрагон дар салоҳияти худи онҳо аст.»

• Асли 111 Қонуни асосӣ:

«Ҳаргоҳ раҳбар аз анҷоми вазифаҳои қонунии худ нотавон шавад, ё яке аз шароити мазкур дар аслҳои панҷум ва яксаду нӯҳумро аз даст диҳад, ё маълум шавад аз оғоз баъзе аз шароитро надоштааст, аз мақоми худ барканор хоҳад шуд. Ташхиси ин амр бар уҳдаи хубрагони мазкур дар асли яксаду ҳаштум мебошад. Дар сурати вафот ё канорагирӣ ё азл шудани раҳбар, хубрагон муваззафанд дар ҳарчи зудтар нисбат ба таъйин ва муаррифии раҳбари нав иқдом намоянд.»

Комиссияҳо

Ба манзури баррасиҳои коршиносӣ ва таҳияи гузориш барои матраҳ кардан дар ҷаласаҳои расмӣ, шаш комиссияи зер дар Маҷлиси хубрагон ташкил шудааст:

Комиссияи асли 108 Қонуни асосӣ

Ба манзури баррасӣ ва тадвини қонунҳои марбут ба хубрагон, аз ҷумла интихобот ва оинномаи дохилии Маҷлиси хубрагон, ташкил мегардад. Аъзои аслии он ёздаҳ нафар ва аъзои алалбадал чаҳор нафаранд.

Комиссияи умури молӣ ва идорӣ

Ба баррасии умури молӣ ва идории Маҷлиси хубрагон мепардозад ва дорои нӯҳ узви аслӣ ва се узви алалбадал аст.

Комиссияи аслҳои 107 ва 109 Қонуни асосӣ

Ба манзури омодагии хубрагон барои иҷрои асли 107 ва шинохти ҳудуд ва шароити мазкур дар аслҳои панҷум ва яксаду нӯҳуми Қонуни асосӣ, комиссияе мураккаб аз ёздаҳ узви аслӣ ва чаҳор узви алалбадал ташкил мешавад, то дар бораи ҳамаи мавридҳои марбут ба шароит ва сифоти раҳбар ва дар бораи ҳамаи касоне, ки дар гумони раҳбарӣ қарор доранд, таҳқиқ ва баррасӣ ба амал оварад ва натиҷаҳои онро ба ҳайати раиса пешниҳод кунад. Гузориши ин комиссия махфӣ дониста мешавад ва ба шакли асноди табақабандишуда ҳифз мегардад ва бидуни тасвиби Маҷлиси хубрагон дар ихтиёри каси дигар қарор намегирад, магар раҳбар, ки дар сурати лозим ба иттилои ӯ мерасад.

Комиссияи сиёсӣ-иҷтимоӣ

Ба манзури огоҳии пайвастаи аъзои Маҷлиси хубрагон аз таҳаввулоти муҳими дохилӣ ва ҷаҳонӣ, ба вижа дар заминаи масоили сиёсӣ, фарҳангӣ, мудириятӣ, амниятӣ ва иқтисодӣ ташкил мешавад ва муваззаф аст бо ташкили ҷаласаҳо бо ҳузури нухбагон ва масъулони умури сиёсӣ, амниятӣ, фарҳангӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, масоили муҳими дохилӣ ва ҷаҳониро, ки ба навъе ба анҷоми вазифаҳои хубрагон, ба вижа вазифаҳои мазкур дар аслҳои 107 ва 109 Қонуни асосӣ марбут мешаванд, баррасӣ намояд ва гузориши онро ба ҳайати раиса тақдим кунад, то дар нахустин иҷлосияи хубрагон ба иттилои аъзо расад.

Комиссияи таҳқиқи мавзӯи асли 111 Қонуни асосӣ

Ба манзури иҷрои асли 111 Қонуни асосӣ ва барои назорат бар идомаи шароите, ки дар аслҳои панҷум ва яксаду нӯҳуми Қонуни асосӣ барои раҳбарӣ зикр шудааст ва тасмимгирӣ дар мавриди аз даст рафтани он, ташкил мешавад. Таҳқиқот ва музокироти ин комиссия маҳрамона аст. Маҷлиси хубрагон ба воситаи ин комиссия мавзӯи назорат бар раҳбариро ба иҷро мегузорад. Ин комиссия бояд ҳар гуна иттилои лозимро дар иртибот бо асли 111, дар ҳудуди қонунҳо ва меъёрҳои шаръӣ, ба даст оварад ва нисбат ба дурустӣ ё нодурустии гузоришҳои марбут баррасии лозим анҷом диҳад. Дигар аъзои хубрагон низ иттилооти худро дар бораи асли 111 дар ихтиёри ин комиссия қарор медиҳанд. Комиссия пас аз баррасӣ ва таҳқиқ, агар матолиби мазкурро барои ташкили иҷлоси хубрагон кофӣ надонад, мавзӯъро бо узв ё аъзое аз хубрагон, ки иттилоотро пешниҳод кардаанд, дар миён мегузорад ва тавзеҳоти худро ироа мекунад ва агар онҳо қонеъ нашаванд, дар сурате ки аксарияти намояндагон дархости ташкили ҷаласаи фавқулода кунанд, иҷлосияи Маҷлиси хубрагон баргузор мешавад.

Дар мусоҳибаи раиси Маҷлиси хубрагон бо ҷароид унвон шуд, ки назорати хубрагон бар раҳбарӣ назорати «ҳиросатӣ» аст; яъне бояд нагузорем раҳбарӣ мавриди ҳамла қарор гирад. Бояд синаи худро дар муқобили душманон сипар кунем, то раҳбарӣ зарба набинад. Дар ҳоле ки Ҳошимии Рафсанҷонӣ ин назоратро салоҳиятӣ медонад ва мегӯяд хубрагони раҳбарӣ вазифа дорад ҳамвора муроқиб бошад, ки раҳбарӣ салоҳияти лозимро тибқи шароите, ки Қонуни асосӣ таъриф кардааст, доро бошад.

Комиссияи баррасии роҳҳои посдорӣ ва ҳиросат аз вилояти фақеҳ

Ба манзури баррасии роҳҳои муносиб барои посдорӣ ва ҳиросат аз вилояти фақеҳ ташкил мегардад. Муҳимтарин вазифаҳои он пешниҳоди тавсия ба ҳайати раиса дар ин умур аст:

1. таҳқиқ ва пажӯҳиш дар мавзӯи ҳукумати исломӣ, бахусус вилояти фақеҳ, таълиф ва нашри он ба шаклҳои муносиб ва посух ба шубҳаҳо;
2. муаррифии вилояти фақеҳ дар маҷомеъи илмии дохил ва хориҷи кишвар ва дар сатҳи умуми мардум;
3. баррасии шеваҳои муносиб барои тадрис ва тарвиҷи андешаи ҳукумати исломӣ ва вилояти фақеҳ дар сатҳҳои гуногуни таҳсилии донишомӯзон ва донишҷӯён ва низ дар сатҳи расонаҳои умумӣ, бахусус садо ва симо, ва пешниҳоди роҳкорҳои муносиб ба ҳайати раисаи Маҷлиси хубрагон.

Комиссияи таъйини масодиқи раҳбарӣ

Комиссияи маҳрамонаи сенафара бо номи Комиссияи таъйини масодиқи раҳбарӣ (Комиссияи таҳқиқ ё вижа) вуҷуд дорад, ки рӯйхати гузинаҳои раҳбариро интихоб ва пайгирӣ мекунад ва танҳо раҳбари феълӣ метавонад аз натиҷаи кори онҳо огоҳ шавад. Афроди ин комиссия низ махфӣ ҳастанд. Албатта мувофиқи назарҳои доктринаи ҳуқуқ, раҳбарӣ дар Ҷумҳурии Исломӣ ба ҳеҷ хонавода, қавм ва гурӯҳе ихтисос надорад; ба ин маъно, ки на бар асоси мерос аст ва на ба шакли якумрӣ. Муддати раҳбарӣ ба тавоноиҳои зарурӣ барои ин мақом ва ҳифзи шароит вобаста аст.

Интихоботи хубрагон

Мутобиқи моддаи 8 аз фасли панҷуми Қонуни интихоботи Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ (ислоҳшудаи тири 1369), хубрагон бо аксарияти нисбии орои ширкаткунандагон (раъйи бештар) интихоб мешаванд ва дар ин сурат интихоботи хубрагони раҳбарӣ якмарҳилаӣ аст.

Шароити номзадҳо

Тибқи моддаи 3-и мусавваби Шӯрои нигаҳбон, номзадҳои хубрагони мардум бояд дорои шароити зер бошанд:

1. шуҳрат ба диёнат, эътимод ва шоистагии ахлоқӣ;
2. иҷтиҳод ба ҳадде, ки қудрати истинботи баъзе масъалаҳои фиқҳиро дошта бошад ва битавонад валии фақеҳи дорои шароити раҳбариро ташхис диҳад;
3. биниши сиёсӣ ва иҷтимоӣ ва ошноӣ бо масоили рӯз;
4. муътақид будан ба низоми Ҷумҳурии Исломии Эрон;
5. надоштани собиқаҳои бади сиёсӣ ва иҷтимоӣ.

Табсираи 1 — Марҷаи ташхиси доро будани шароити фавқ, фақеҳони Шӯрои нигаҳбони Қонуни асосӣ мебошанд.

Табсираи 2 — Касоне, ки раҳбари муаззами инқилоб — сареҳан ё зимнан — иҷтиҳоди онҳоро таъйид карда бошад, аз назари илмӣ ниёз ба ташхиси фақеҳони Шӯрои нигаҳбон нахоҳанд дошт.

Табсираи 3 — Зарурат надорад, ки номзадҳо сокин ё зодаи ҳавзаи интихобияи худ бошанд.

Шӯрои нигаҳбон барои эҳрози иҷтиҳоди номзадҳо, таъйиди иҷтиҳоди онҳо дар давраҳои пешин ё иштирок дар озмуни илмии иҷтиҳод ва касби ҳадди насоби баҳои илмиро манзур медорад. Ҳамчунин таъйиди иҷтиҳод аз ҷониби худи раҳбар меъёри таъйиди иҷтиҳоди илмӣ аст.

Шароити интихобкунандагон

Интихобкунандагон бояд дорои шароити зер бошанд:

1. шаҳрвандии Ҷумҳурии Исломии Эрон;
2. доштани ҳаждаҳ соли тамом дар рӯзи раъйгирӣ.

Ҳамчунин мутобиқи як моддаи қонунӣ, ашхоси зер аз ҳаққи интихоб кардан маҳруманд:

1. ноболиғон ва девонагон;
2. маҳрумшудагон аз ҳуқуқи иҷтимоӣ.

Таърихи Маҷлиси хубрагон

Нахустин Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ

Нахустин ҷаласаи давраи аввали маҷлис, мурдоди 1362

Нахустин Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ дар шароите ташкил шуд, ки кишвар дар ҳоли ҷанг бо Ироқ буд. Интихоботи ин маҷлис дар таърихи 19 озари 1361 баргузор шуд, ки наздики 18 миллион нафар дар он ширкат карданд. Дар ин давра 75 нафар аз намояндагони Маҷлиси хубрагон муайян шуданд ва интихоби дигар намояндагон ба даври дувум кашид. Ин маҷлис дар 24 мурдоди 1362 бо паёми Рӯҳуллоҳ Хумайнӣ оғоз ба кор кард.

Интихоби Мунтазирӣ ба қоиммақомии раҳбарӣ

Интихоби Мунтазирӣ ба қоиммақомии раҳбарӣ бо таваҷҷуҳ ба назари баъзе хубрагон дар Маҷлиси хубрагон пайгирӣ ва амалӣ шуд, аммо қарор буд ин мавзӯъ ба шакли махфӣ боқӣ монад. Аммо нахустин бор онро Борикбин, имомҷумъаи Қазвин ва намояндаи хубрагон, дар намози ҷумъаи ин шаҳр барои умум ошкор кард.

Интиқод аз набудани мутахассисони ғайримуҷтаҳид дар Маҷлиси хубрагон

Баъзе аз ҳуқуқдонҳо бар ин назаранд, ки номи Маҷлиси хубрагон бо вазифаи намояндагони он мутобиқат надорад, зеро вазифаи аслии намояндагон таъйини раҳбар аст ва мутобиқи асли 109 Қонуни асосӣ, раҳбар бояд дорои ҳашт шарт, аз ҷумла фақоҳат, сиёсат, мудирият ва ғайра бошад, то намояндагони ин маҷлис ӯро баргузинанд; дар ҳоле ки барои ин намояндагон танҳо бар як навъи тахассус, яъне фақоҳат, таъкид мешавад. Аз ин рӯ, ё бояд номи маҷлис ба Маҷлиси хубрагони фиқҳӣ тағйир ёбад ё ин ки оинномаи хубрагон тағйир дода шуда, намояндагоне аз дигар тахассусҳо, аз ҷумла аз адён ва мазоҳиби дигар ва занон низ дар он ҳузур дошта бошанд.

Зоҳиран дар посух ба ин интиқод гуфта шудааст, ки албатта намояндагони хубрагон бояд раҳбарро бо таваҷҷуҳ ба шароити ҳаштгона интихоб кунанд, аммо дар айни ҳол доштани иҷтиҳоди фиқҳӣ барои онҳо дар канори дигар тахассусҳо шарти аслӣ мебошад, зеро ташхиси муҳимтарин шарти раҳбарӣ, яъне фақоҳат ва ишроф бар аҳкоми шаръӣ, тавассути муҷтаҳидон анҷом мегирад ва бо таваҷҷуҳ ба аҳаммияти вижа лозим аст ҳамаи аъзои хубрагон нисбат ба ин шарти муҳим огоҳии кофӣ дошта бошанд. Ба иборати дигар, намояндаи хубрагон бо ҳар тахассуси лозим ҳатман бояд муҷтаҳид низ бошад. Аз сӯи дигар, дар воқеъ дигар тахассусҳо низ дар доираи фақоҳат ва зери сояи фиқҳ қарор доранд; яъне агар сиёсат ё мудирият шарт аст, аз дидгоҳи фиқҳӣ ва динӣ шарт аст, на мутлақи сиёсат ё мудирият, ва короии ин шартҳо бо таваҷҷуҳ ба дидгоҳи фиқҳии динӣ матраҳ аст, на танҳо короии содда ё тахассуси академикӣ. Ҳамчунин ба шакли нисбӣ, доштани ҳама тахассусҳо ва тавоноиҳои лозим, аз ҷумла сиёсатмадорӣ, мудирият, огоҳӣ аз вазъи рӯз ва ғайра дар таъйиди салоҳияти номзадҳо ба назар гирифта мешавад.

Парокандагии курсиҳо

Парокандагии 88 курсӣ Маҷлиси хубрагон дар устонҳои Эрон дар давраи шашуми Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ:

Дидгоҳҳои перомун

• Рӯзномаи Ҷумҳурии Исломӣ дар хурдоди 1400 эълом кард, ки «дар миёни аъзои Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ афроде вуҷуд доранд, ки барои мардум нақше қоил нестанд ва ошкоро матолибе шабеҳ ба тафаккури доъишӣ-ро ба забон меоранд ва тарвиҷ мекунанд».

Ҷусторҳои вобаста

• Феҳристи намояндагони Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ
• Феҳристи раисони Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ

Пайванд ба берун

• вебгоҳи Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ
• مجموعه قوانین و مقررات مجلس خبرگان رهبری. Вазорати кишвари Ҷумҳурии Исломии Эрон. 15 марти 2026 санҷида шуд. Баргирифта аз сарчашмаи аввал 5 апрели 2013.
• Раванди шаклгирии Маҷлиси хубрагони раҳбарӣ Портали Офтоб
• Нигоҳе ба қонунҳои марбут ба интихоботи Маҷлиси хубрагон