Медали олимпӣ

Медали олимпӣ (юн. Ολυμπιακό μετάλλιο) — нишони сарфарозӣ барои дастовардҳои инфиродӣ ё даставии варзишӣ дар мусобиқаҳои Бозиҳои олимпӣ. Ҳамчунин ҷузъи рамзҳои олимпӣ ба шумор меравад, ки аз ҷониби Кумитаи байналмилалии олимпӣ барои тарғиби идеяи Ҳаракати олимпӣ дар саросари ҷаҳон истифода мешавад.

Медали олимпӣ дорои дараҷабандии муайян аст:

• медали тилло — барои ҷойи аввал;
• медали нуқра — барои ҷойи дуюм;
• медали биринҷӣ — барои ҷойи сеюм.

Аммо дар баъзе мавридҳо ин тартиб риоя нашудааст, масалан дар Бозиҳои I Олимпиада. Медалҳои тилло, нуқра ва биринҷиро дар маҷмӯъ «комплекти медалҳои олимпӣ» меноманд.

Таърих

Дар Мусобиқаҳои Бозиҳои олимпии қадим ҷоиза медал набуд; он хеле дертар пайдо гардид. Дар замони қадим ҷоизаҳо гуногун буданд: масалан, Геракл бо тоҷи аз зайтуни худрӯй мукофотонида шуд. Дар Юнони Қадим дар Бозиҳои олимпӣ мукофотҳои гуногун дода мешуданд. Подшоҳ Эндимион барои пирӯзӣ подшоҳии худро дод, вале иштирокчиён писарони ӯ буданд. Ғолибон маблағи зиёд аз тангаҳои тилло, шуҳрат ва арзишҳои дигар мегирифтанд. Дар тӯли 293 Олимпиадаи Юнони Қадим садҳо ҷоиза тақсим карда шуданд, вале ягон медал сохта ва тақдим нашуда буд.

Бори аввал қарор дар бораи ҷорӣ намудани анъанаи супоридани медал ба ғолибони Бозиҳо дар Конгресси якуми олимпӣ соли 1894 қабул гардид, ду сол пеш аз Бозиҳои I Олимпиада дар Афина. Қоидаҳои асосии мукофотонӣ дар санади асосии Ҳаракати олимпӣ — Хартияи олимпӣ муқаррар шуданд. Мувофиқи он, варзишгароне, ки ҷойҳои дуюм ва сеюмро мегиранд, медали аз нуқраи 925-дараҷа мегиранд, ва медали ғолиб бояд бо шаш грамм тиллои холис рӯйпӯш карда шавад. Қутри медал тақрибан 60 мм ва ғафсӣ 3 мм буд. Барои ҷойи сеюм медали биринҷӣ дода мешуд. Андозаҳо муқаррар шуда буданд, аммо дар солҳои баъдӣ тағйир ёфтанд. Ҳатто шакли муқаррарии гирд дар 1900 бекор гардид, ва дар Бозиҳои III зимистона шакли барҷаста шабеҳи канори танга интихоб шуд.

То 1960 медалҳо бе ҳалқаи овезон сохта шуда, ба даст супорида мешуданд. Дар Бозиҳои 1960 дар Рим бори аввал занҷирчаҳои биринҷии борик дар шакли шохаи зайтун сохта шуданд, то медал ба гардани варзишгар овехта шавад. Ин навоварӣ писанд омад ва аз он пас медалҳо бо занҷир ё лента супорида мешаванд.

Аз лиҳози шакл, аз ҳама ғайриодӣ медалҳои 1972, 1998 ва 2002 буданд.