Мероси фарҳангии ғайримоддӣ

Мероси фарҳангии ғайримоддӣ англ. intangible cultural heritage консепсияе, ки дар солҳои 1990-ум ҳамчун аналоги мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО пешниҳод шудааст, ки ба фарҳанги моддӣ диққати асосӣ медиҳад. Соли 2001 ЮНЕСКО бо мақсади таҳияи асосҳои конвенсия дар байни давлатҳо ва ташкилотҳои ғайриҳукуматӣ пурсиш гузаронид. Соли 2003 Конвенсия оид ба ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддӣ қабул карда шуд. Украина ба ин Конвенсия дар Соли 2008 ҳамроҳ шуд.

Таъриф

Моддаи 2 Конвенсияи ЮНЕСКО мероси фарҳангии ғайримоддиро ба таври зайл муайян мекунад:"Мероси фарҳангии ғайримоддӣ" маънои урфу одатҳо, шаклҳои муаррифӣ ва ифода, дониш ва малака, инчунин асбобҳо, аше, артефактҳо ва ҷойҳои фарҳангии ба онҳо алоқамандро дорад, ки аз ҷониби ҷомеаҳо, гурӯҳҳо ва дар баъзе мавридҳо шахсони алоҳида ҳамчун як қисми мероси фарҳангии онҳо эътироф шудаанд.

Чунин мероси фарҳангии ғайримоддӣ, ки аз насл ба насл мегузарад, пайваста аз ҷониби ҷомеаҳо ва гурӯҳҳо вобаста ба муҳити зист, ҳамкории онҳо бо табиат ва таърих такрор карда мешавад ва дар онҳо ҳисси ҳувият ва муттасилиро ташаккул медиҳад ва ба ин васила эҳтироми гуногунии фарҳангӣ ва эҷодиети инсонро тақвият медиҳад.танҳо мероси фарҳангии ғайримоддӣ муҳим аст, ки бо санадҳои мавҷудаи ҳуқуқии байналмилалӣ оид ба ҳуқуқи инсон ва талаботи эҳтироми тарафайн байни ҷомеаҳо, гурӯҳҳо ва шахсони алоҳида, инчунин рушди устувор мувофиқат кунад.

Бо мақсади таъмини бештари аёнияти мероси ѓайримоддии фарҳангӣ, мусоидат ба дарки амиқи аҳамияти он ва ташвиқи муколама дар асоси эҳтиром ба гуногунии фарҳангӣ Рўихати репрезентативии мероси ғайримоддии фарҳангии башарият таҳия, таҷдид ва нашр карда мешавад (англ. Lists of Intangible Cultural Heritage ) ва Феҳристи таҷрибаҳои хуби ҳифз ( англ. Register of good safeguarding practices ). Дар охири соли 2019 ба феҳрист 549 унсури мероси фарҳангии ғайримоддӣ аз 127 кишвари ҷаҳон шомил шудааст.

Конвенсия инчунин зуҳуроти хоси мероси фарҳангии ғайримоддӣ дар якчанд самтҳоро муайян мекунад:

• анъанаҳои шифоҳӣ ва шаклҳои баён, аз ҷумла забон ҳамчун барандаи мероси фарҳангии ғайримоддӣ;
• ҳунарҳои иҷроӣ, аз ҷумла актёрӣ, мусиқӣ, сурудхонӣ, рақс ва ғайра;
• урфу одат, расму оин, ид;
• дониш ва урфу одатҳои марбут ба табиат ва коинот;
• дониш ва малакаҳои марбут ба ҳунарҳои мардумӣ.

Рӯихати репрезентативии мероси фарҳангии ғайримоддии башарият аз ҷониби ЮНЕСКО

Барои таъмини намоении бештари мероси фарҳангии ғайримоддӣ, мусоидат ба амиқтар дарк кардани аҳамияти он ва ташвиқи муколама дар асоси эҳтиром ба гуногунии фарҳангӣ рӯйхати Намояндагии мероси фарҳангии ғайримоддии инсоният (англ. Lists of Intangible Cultural Heritage ) ва феҳристи таҷрибаҳои дурусти ҳимоя ( англ. Register of good safeguarding practices ). Дар охири соли 2019 ба рӯйхат 549 унсури мероси фарҳангии ғайримоддии 127 кишвар дохил карда шудааст.

Унсурҳои мероси фарҳангии ғайримоддии Тоҷикистон дар рӯйхати ЮНЕСКО

Мақолаи асосӣ: Феҳристи миллии мероси фарҳанги ғайримоддӣ дар Тоҷикистон

Ҳамчунин нигаред

• Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон
• Иди байналмилалии Наврӯз
• Палав (таом)
• Фалак
• Рӯзи байналмилалии мероси фарҳангии ғайримоддӣ

Пайвандҳо

• Вебсайти расмии Конвенсия оид ба ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддӣ
• Конвенсия оид ба ҳифзи мероси фарҳангии ғайримоддӣ
• Кишвар дар феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии ЮНЕСКО қарор дорад