Мудирияти муҳтаво

Мудирияти муҳтаво (англ. Content management, CM ) маҷмӯи равандҳо ва технологияҳоест, ки ҷамъоварӣ, идоракунӣ ва нашри иттилоотро дар ҳар гуна шакл ё восита пуштибонӣ мекунанд. Вақте ин иттилоот тавассути компютерҳо нигоҳдорӣ ва истифода мешавад, онро метавон мушаххастар ҳамчун муҳтавои рақамӣ ё ба содагӣ муҳтаво номид.

Муҳтавои рақамӣ метавонад шакли матн (масалан, ҳуҷҷатҳои электронӣ), тасвирҳо, файлҳои мултимедиявӣ (садо ё видео) ё ҳар гуна навъи дигари файлро дошта бошад, ки дар давраи ҳаёти муҳтаво ба идоракунӣ ниёз дорад.
Раванди таҳия ва идоракунии муҳтаво ба қадре мураккаб аст, ки ширкатҳои гуногуни тиҷоратии нармафзор (калон ва хурд), аз ҷумла Interwoven ва Microsoft, барномаҳои идоракунии муҳтаворо барои назорат ва худкорсозии бахшҳои муҳими давраи ҳаёти муҳтаво пешниҳод мекунанд.

Раванд

Усулҳо ва ҳадафҳои идоракунии муҳтаво вобаста ба рисолат ва сохтори идоракунии ташкилот фарқ мекунанд. Созмонҳои хабарӣ, сомонаҳои тиҷорати электронӣ ва муассисаҳои таълимӣ ҳамагӣ аз идоракунии муҳтаво истифода мебаранд, аммо ба шаклҳои гуногун. Ин боиси фарқият дар истилоҳот ва шумора ё номгузории марҳилаҳои раванд мегардад.

Масалан, баъзе муҳтавои рақамӣ аз ҷониби як ё чанд муаллиф эҷод мешавад. Бо гузашти вақт, ин муҳтаво метавонад таҳрир гардад. Як ё чанд нафар метавонанд назорати муҳаррирӣ анҷом диҳанд ва муҳтаворо барои нашр тасдиқ намоянд.

Нашр метавонад шаклҳои гуногун дошта бошад: ё «паҳн» кардани муҳтаво барои дигарон, ё танҳо додани ҳуқуқи дастрасии рақамӣ ба муҳтавои муайян барои як ё чанд нафар. Баъдтар ин муҳтаво метавонад бо версияи нав иваз шуда, аз истифода бароварда ё ҳазф гардад (масалан, ҳангоми тағйир ёфтани ин саҳифаи вики).

Мудирияти муҳтаво аслан як равандест ҳамкорона. Он одатан нақшҳо ва масъулиятҳои зеринро дар бар мегирад:

Эҷодкор — масъули эҷод ва таҳрири муҳтаво.
Муҳаррир — масъули дақиқсозии паём ва услуби пешниҳоди муҳтаво, аз ҷумла тарҷума ва маҳаллисозӣ.
Ношир — масъули барориши муҳтаво барои истифода.
Мудир — масъули идоракунии иҷозатҳои дастрасӣ ба ҷузвдонҳо, маҷмӯаҳо ва файлҳо, одатан тавассути таъини ҳуқуқи дастрасӣ ба гурӯҳҳо ё нақшҳо. Мудирон инчунин метавонанд ба корбарон кумак ва пуштибонӣ расонанд.
Истеъмолкунанда, бинанда ё меҳмон — шахсе, ки пас аз нашр ё мубодила муҳтаворо мехонад ё истифода мекунад.

Як ҷанбаи муҳимми мудирияти муҳтаво қобилияти идора кардани версияҳои гуногуни муҳтаво ҳангоми рушди он мебошад (нигаред ҳамчунин version control). Муаллифон ва муҳаррирон аксар вақт бояд версияҳои қаблиро барқарор кунанд, масалан, ҳангоми нокомии раванд ё таҳрирҳои номатлуб. Муҳтавои вобаста ба замон низ метавонад навсозиро талаб кунад, зеро мавзӯъ бо мурури вақт тағйир меёбад.

Ҷанбаи дигари муҳим эҷод, нигоҳдорӣ ва татбиқи меъёрҳои бозбинӣ мебошад. Ҳар узви раванди эҷод ва баррасии муҳтаво нақш ва масъулияти махсуси худро дорад. Ҳар як узви гурӯҳи бозбинӣ ба меъёрҳои равшан ва дақиқ ниёз дорад. Ин меъёрҳо бояд пайваста нигоҳдорӣ шаванд, то муттасилӣ ва солимии дарозмуддати пойгоҳи дониш таъмин гардад.

Низоми идоракунии муҳтаво маҷмӯи равандҳои худкор мебошад, ки метавонад хусусиятҳои зеринро дастгирӣ намояд:

Воридсозӣ ва эҷоди ҳуҷҷатҳо ва маводи мултимедиявӣ
Муайян кардани ҳамаи корбарони асосӣ ва нақшҳои онҳо
Имконияти таъини нақшҳо ва масъулиятҳо барои навъҳо ё категорияҳои гуногуни муҳтаво
Таърифи вазифаҳои ҷараёни кор, аксар вақт бо паёмрасонӣ, то мудирони муҳтаво аз тағйирот огоҳ гарданд
Қобилияти пайгирӣ ва идоракунии чандин версияи як муҳтаво
Қобилияти нашри муҳтаво ба махзан (repository) барои таъмини дастрасӣ
Қобилияти фардисозии муҳтаво бар асоси маҷмӯи қоидаҳо

Имрӯзҳо махзан қисми ҷудонашавандаи низом гардида, ҷустуҷӯ ва бозёбии корпоративиро дар бар мегирад. Низомҳои идоракунии муҳтаво шаклҳои зерин доранд:

Системаи мудирияти муҳтавои веб — армафзор барои идоракунии веб
Маҳсули кори ҳайати муҳарририи як рӯзнома
Ҷараёни кор барои нашри мақола
Системаи мудирияти ҳуҷҷатҳо
Knowledge management software
Нашри якманбаъ низоми идоракунии муҳтаво — нигоҳдории муҳтаво ба қисмҳо дар пойгоҳи додаҳои релятсионӣ
Низоми мудирияти вариантҳо — ки дар он кормандон муҳтавои манбаъро тамғагузорӣ мекунанд, то вариантҳои гуногун аз як «манбаи асосӣ» ҳангоми нашр тавлид шаванд (масалан, дастури истифодабарии мошин барои чанд соли модел)

Сохторҳои мудирият

Коршиноси мудирияти муҳтаво Марк Фелдман се сохтори асосии мудириятро муайян мекунад: маҳаллӣ, мутамарказ ва федеративӣ — ки ҳар кадом бартарӣ ва маҳдудиятҳои худро доранд.^[1]

Мудирияти маҳаллӣ

Бо додани назорат ба дасти коршиносони наздик ба муҳтаво, ин модел эҷодкориро тақвият медиҳад. Аммо ин метавонад боиси аз даст рафтани қисман ё пурраи назорати маъмурӣ гардад.

Мудирияти мутамарказ

Ҳангоми мутамарказ будани назорат, низомҳои идоракунии муҳтаво паёми ягона ва равшани брендро таъмин мекунанд. Инчунин онҳо имкон медиҳанд, ки дар ташкилотҳои бузург хароҷот коҳиш ёбад, масалан, тавассути пешгирӣ аз такрори корҳо ё соддасозии равандҳо.

Мудирияти федеративӣ

Ин модел мекӯшад бартариҳои ҳар ду усули маҳаллӣ ва мутамарказро муттаҳид созад. Аммо татбиқи пурраи он душвор буда метавонад, зеро талаб мекунад, ки марзҳои назорат байни роҳбарони маҳаллӣ ва эҷодкунандагони муҳтаво дақиқ мувофиқа шаванд.

Татбиқ

Татбиқи идоракунии муҳтаво бояд паҳншавӣ ва ҳуқуқи рақамиро дар тамоми давраи ҳаёти муҳтаво идора карда тавонад.^[2]^[3] Аз ин рӯ, низомҳои идоракунии муҳтаво аксар вақт бо digital rights management пайваст мешаванд, то дастрасии корбарон ва ҳуқуқи рақамиро назорат кунанд. Баъзе татбиқҳо ҳамаи ин мушкилотро фаро мегиранд.^[2]

Ҳамчунин нигаред

Эзоҳ

↑ Governance Issues in Content Management (12 January 2001).(пайванди дастнорас)
↑ ^2.0 ^2.1 White, Blake (April 2004). «A New Era for Content: Protection, Potential, and Profit in the Digital World». SMPTE Motion Imaging Journal (Society of Motion Picture & Television Engineers) 113 (4): 110–120. doi:10.5594/J15189.
↑ Umeh, Jude (October 2007). The World Beyond Digital Rights Management. British Computer Society. p. 320. ISBN 978-1902505879.

Пайвандҳои беруна

Boiko, Bob (2004-11-26). Content Management Bible. Wiley. p. 1176. ISBN 0-7645-7371-3. Unknown parameter |url-access= ignored (help)
Rockley, Ann (2002-10-27). Managing Enterprise Content: A Unified Content Strategy. New Riders Press. p. 592. ISBN 0-7357-1306-5.
Hackos, JoAnn T. (2002-02-14). Content Management for Dynamic Web Delivery. Wiley. p. 432. ISBN 0-471-08586-3.
Glushko, Robert J.; Tim McGrath (2005). Document Engineering: Analyzing and Designing Documents for Business Informatics and Web Services. MIT Press. p. 728. ISBN 0-262-57245-1.
Ferran, Núria; Julià Minguillón (2011). Content Management for E-Learning. Springer. pp. 215. ISBN 978-1-4419-6958-3. Unknown parameter |url-access= ignored (help)

[1] Governance Issues in Content Management (12 January 2001).(пайванди дастнорас)

[auto-2] 2.0 ^2.1 White, Blake (April 2004). «A New Era for Content: Protection, Potential, and Profit in the Digital World». SMPTE Motion Imaging Journal (Society of Motion Picture & Television Engineers) 113 (4): 110–120. doi:10.5594/J15189.

[3] Umeh, Jude (October 2007). The World Beyond Digital Rights Management. British Computer Society. p. 320. ISBN 978-1902505879.

[1]

[2]

[3]