Мудоро

Мудоро (лот. tolerantia- сабр, қобилияти таҳаммулпазирӣ) — амалест, ки иҷоза додан ба як амал, андеша, ашё ё шахсеро дар бар мегирад, ки инсон онро писанд намекунад ё бо он розӣ нест. Олими сиёсатшинос Эндрю Р. Мёрфи мефаҳмонад, ки «мо метавонем фаҳмиши худро беҳтар созем, агар “мудоро”-ро ҳамчун маҷмӯи кунишҳои иҷтимоӣ ё сиёсӣ ва “таҳаммулпазирӣ”-ро ҳамчун маҷмӯи муносибатҳо таъриф кунем».^[1]

Фарҳанги Random House мудороро чунин таъриф мекунад: «муносибати одилона, объективӣ ва муҷоз нисбат ба касоне, ки андешаҳо, эътиқодҳо, кунишҳо, мансубияти нажодӣ ё қавмии онҳо ва ғайра аз шахси дигар фарқ мекунад».^[2]

Фарҳанги Merriam-Webster мудороро ҳам бо маънои «таҳаммул кардан ба чизи номатлуб» ва ҳам бо бепарвоӣ ё нокомӣ дар пешгирӣ ё сабук кардани он рабт медиҳад.^[3]

Ҳар дуи ин мафҳумҳо андешаи дигар будан (alterity)-ро дар бар мегиранд: ҳолати «дигарӣ».^[4] Ғайр аз мудоро, роҳҳои дигари муносибат бо «дигар» низ вуҷуд доранд. Аз ин рӯ, дар баъзе ҳолатҳо мудоро ҳамчун «фазилати нокомил» арзёбӣ шудааст, зеро он қабули чизҳоеро дар бар мегирад, ки беҳтар буд бартараф шаванд.^[4]

Аз ин лиҳоз, мудороро наметавон ҳамчун неъмати умумибашарӣ таъриф кард ва бисёр мавридҳои татбиқ ва истифодаи он ҳамоно баҳсбарангез боқӣ мемонанд.^[4]^:2

Мудорои динӣ метавонад танҳо «таҳаммул ва иҷозате бошад, ки пайравони дини ҳукмрон ба дигар динҳо медиҳанд, то вуҷуд дошта бошанд, ҳатто агар онҳо ҳамчун паст, иштибоҳӣ ё зараровар баррасӣ шаванд».^[5]

Таърихан, аксари рӯйдодҳо ва навиштаҳо дар бораи мудорои динӣ ба мақоми ақаллият ва андешаҳои мухолиф нисбат ба дини ҳукмрон марбут буданд;^[6] аммо дин падидаи иҷтимоӣ низ ҳаст ва амалияи мудоро ҳамеша ҷанбаи сиёсӣ доштааст.^[7]^:xiii

Мудоро мавҷудияти ихтилофро дар бораи масъалаи муҳиме пешбинӣ мекунад, ки онро бидуни муроҷиат ба ҷанг ё зӯроварӣ бо музокироти оддӣ ҳал кардан номумкин аст.^{[citation needed]} Тавре ки устоди сиёсат Катриона МакКиннон мефаҳмонад, дар масъалаҳое чун «чӣ гуна беҳтар зиндагӣ кардан, чӣ дуруст андешидан, ҷомеаи идеалии сиёсӣ ё роҳи ҳақиқии наҷот», ҳеч миқдор музокира ва созиш тарафҳоро ба мувофиқа намеорад, магар он ки яке аз онҳо аз ӯҳдадориҳое, ки худи ихтилофро ба вуҷуд овардаанд, даст кашад. Чунин ихтилофҳо заминаи мудороро фароҳам меоранд ва дар ҷомеа доимӣ ҳастанд.^[8]^:6

«Зарурият ва аҳаммияти ин масъала комилан равшан аст: бидуни таҳаммулпазирӣ, ҷомеаҳое, ки гуногунандешӣ, баробарӣ ва сулҳро қадр мекунанд, наметавонанд пойдор бимонанд».^[9]^[4]^:1

Баррасии таърихи мудоро амалияи онро дар фарҳангҳои гуногун дар бар мегирад. Мудоро ба як принсипи роҳнамо табдил ёфта, дар сиёсат, ҷомеа, дин ва қавмият аҳаммияти муосир пайдо кардааст.

Этимология

Ин калима аз лотинӣ tolerans (сифати феълӣ аз tolerare; «бардоштан, таҳаммул кардан») сарчашма мегирад. Вожаи tolerance бори аввал дар фаронсавии миёна дар асри 14 ва дар англисии ибтидоии нав дар аввали асри 15 истифода шудааст.^[10]

Вожаи мудоро (toleration) дар англисӣ аввалин бор дар солҳои 1510 бо маънои «иҷозате, ки аз ҷониби ҳокимият дода мешавад» аз фаронсавии tolération (аз решаи лотинии tolerare) истифода шуда, дар солҳои 1580 ба маънои «таҳаммул, сабр» гузашт.^[11] Андешаи мудорои динӣ ба Себастиан Кастелло ва инчунин ба Қонуни мудоро 1688 марбут аст.^[5]^[11]

Ҳамчунин нигаред

Эзоҳ

↑ Murphy, Andrew R. (1997). «Tolerance, Toleration, and the Liberal Tradition». Polity (The University of Chicago Press Journals) 29 (4): 593–623. doi:10.2307/3235269.
↑ Definition of tolerance(англ.). dictionary.com.
↑ Merriam-Webster Dictionary, tolerate verb, accessed 13 February 2024
↑ ^4.0 ^4.1 ^4.2 ^4.3 van Doorn, Marjoka (2014). «The nature of tolerance and the social circumstances in which it emerges». Current Sociology 62: 905–927. doi:10.1177/0011392114537281.
↑ ^5.0 ^5.1 Zagorin, Perez (2003). How the Idea of Religious Toleration Came to the West. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-09270-6. OCLC 50982270.
↑ Шаблон:Cite magazine
↑ Gervers, Peter; Gervers, Michael; Powell, James M., eds. (2001). Tolerance and Intolerance: Social Conflict in the Age of the Crusades. Syracuse University Press. ISBN 978-0-8156-2869-9.
↑ McKinnon, Catriona (2006). Toleration: A Critical Introduction. New York: Routledge. ISBN 978-0-415-32289-8.
↑ Vogt, W.P. (1997). Tolerance & Education: Learning to Live with Diversity and Difference. Thousand Oaks, Calif.: Sage Publications, Inc.
↑ tolerance (n.). Online Etymology Dictionary.
↑ ^11.0 ^11.1 toleration (n.). Online Etymology Dictionary.

[Murphy-1] Murphy, Andrew R. (1997). «Tolerance, Toleration, and the Liberal Tradition». Polity (The University of Chicago Press Journals) 29 (4): 593–623. doi:10.2307/3235269.

[2] Definition of tolerance(англ.). dictionary.com.

[3] Merriam-Webster Dictionary, tolerate verb, accessed 13 February 2024

[van_Doorn-4] 4.0 ^4.1 ^4.2 ^4.3 van Doorn, Marjoka (2014). «The nature of tolerance and the social circumstances in which it emerges». Current Sociology 62: 905–927. doi:10.1177/0011392114537281.

[Zagorin-5] 5.0 ^5.1 Zagorin, Perez (2003). How the Idea of Religious Toleration Came to the West. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-09270-6. OCLC 50982270.

[6] Шаблон:Cite magazine

[Gervers-7] Gervers, Peter; Gervers, Michael; Powell, James M., eds. (2001). Tolerance and Intolerance: Social Conflict in the Age of the Crusades. Syracuse University Press. ISBN 978-0-8156-2869-9.

[McKinnon-8] McKinnon, Catriona (2006). Toleration: A Critical Introduction. New York: Routledge. ISBN 978-0-415-32289-8.

[9] Vogt, W.P. (1997). Tolerance & Education: Learning to Live with Diversity and Difference. Thousand Oaks, Calif.: Sage Publications, Inc.

[10] tolerance (n.). Online Etymology Dictionary.

[toleration_(n.)-11] 11.0 ^11.1 toleration (n.). Online Etymology Dictionary.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]