Нишондиҳандаҳои рушди устувор

Нишондиҳандаҳои рушди устувор (англ. index of sustainable development) — нишондиҳандаест (ки аз маълумоти аввалия гирифта шуда, одатан барои тафсири тағйирот мустақиман истифода намешавад), ки имкон медиҳад ҳолат ё тағйирёбии нишондиҳандаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ё экологиро муайян кунем.

Ҳадафи асосии ҷорӣ намудани индексҳо — арзёбии вазъият ё воқеа барои пешгӯии рушди он ва таҳияи қарорҳо оид ба мушкилоти мавҷуда мебошад. То имрӯз меъёрҳои ягонаи миқдории асоснок, ки дараҷаи устувории рушди давлатҳо ё минтақаҳоро чен мекунанд, мавҷуд нестанд.

Ду равиши асосӣ барои сохтани нишондиҳандаҳо мавҷуд аст:

1. Системаи индикаторҳо, ки ҷанбаҳои алоҳидаи рушдро (экологӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ) арзёбӣ мекунанд.
2. Индексҳои интегралӣ (маҷмӯӣ), ки имкон медиҳанд рушди кишвар ё минтақаро ба таври комплекси арзёбӣ кунем.

Системаи нишондиҳандаҳои рушди устувор

Схемаи модели «фишор — ҳолат — вокуниш

Системаи индикаторҳои СҲИИ (ОЭСР)

Системаи нишондиҳандаҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ ва инкишоф (СҲИИ) дар ҷаҳон эътирофи васеъ пайдо кардааст. Он дар асоси модели «фишор — ҳолат — вокуниш» (ФҲВ) сохта шудааст.

Модели ФҲВ чунин кор мекунад:

• Фишор (Pressure): Инсон бо фаъолияти худ ба муҳити зист фишор меорад.
• Ҳолат (State): Сифат ва миқдори захираҳои табиӣ тағйир меёбад.
• Вокуниш (Response): Ҷомеа ба ин тағйирот тавассути сиёсати давлатӣ ва тағйири рафтори ҷамъиятӣ ҷавоб медиҳад.

Системаи нишондиҳандаҳои КРУ СММ

Комиссияи СММ оид ба рушди устувор яке аз системаҳои мукаммалро таҳия кардааст, ки ба гурӯҳҳои зерин тақсим мешавад:

• Индикаторҳои ҷанбаҳои иҷтимоӣ;
• Индикаторҳои ҷанбаҳои иқтисодӣ;
• Индикаторҳои ҷанбаҳои экологӣ (об, замин, атмосфера, партовҳо);
• Индикаторҳои ҷанбаҳои институтсионалӣ (плангузорӣ, илм, ҳуқуқи байналмилалӣ).

Нигаред низ

Рушди устувор

Ҳадафҳои Рушди Устувор

Индекси рушди инсонӣ

Адабиёт

• Индикаторы устойчивого развития: структура и методология. — Тюмень, 2011.
• Доклад о человеческом развитии. ПРООН.