Нодиршоҳи Афшор

Нодиршоҳи Афшор
Нодиршоҳи Афшор
	форсӣ: نادرشاه‎
shah[d]
	8 март 1736 — 19 июн 1747
Пешгузашта	Аббоси III
Ҷонишин	Adil Shah[d]
Таваллуд	22 октябр 1688 ё 6 август 1698; Дастгирд[d], Давлати Сафавиён;
Даргузашт	19 июн 1747 ё 20 июн 1747; Қӯчон, Имперотурии Афшорӣ[d];
Оромгоҳ	Nader Shah Mausoleum[d];
Падар	Imam Qoli[d]
Ҳамсар	Raziya Sultan[d]
Фарзандон	Reza Qoli Mirza Afshar[d], Morteza Mirza Afshar[d] ва Ali Mirza Khan[d]
Дин	ислом ва шиъаи дувоздаҳимомӣ
Навъи артиш	Military of the Safavid dynasty[d]
Рутба	генерал
Набардҳо	Campaigns of Nader Shah[d];
	Парвандаҳо дар Викианбор

Нодиршоҳи Афшор (форсӣ: نادر شاه افشار‎‎; 22 октябр 1688^[1]^[2]^[3] ё 6 август 1698, Дастгирд^[d], Давлати Сафавиён — 19 июн 1747^[4] ё 20 июн 1747^[3], Қӯчон, Имперотурии Афшорӣ^[d]) — подшоҳи Эрон ва бунёнгузори дудмони Афшориён. Ӯ аз соли 1736 то 1747 ҳукмронӣ кардааст. Нодиршоҳ барои зафарҳои ҳарбии бешумораш бо лақабҳои «Наполеони Шарқ», «Наполеони Эрон» ва «Охирин фотеҳи бузурги Осиёи Миёна» маъруф аст.

Зиндагинома

Нодир дар оғози ҷавонӣ дар хидмати ҳокими Абевард, Бобоалӣ беки Кӯса Аҳмадлу буд. Дар давраи бесарусомониҳо ва ҳуҷуми афғонҳои Ҳотакӣ ба Исфаҳон, Нодир тавонист гурӯҳи низомии худро ташкил дода, барои якпорчагии Эрон мубориза барад.

Соли 1726 ӯ ба хидмати Таҳмоспи II Сафавӣ даромад ва унвони «Таҳмоспқулӣ»-ро гирифт. Бо кӯшишҳои ӯ афғонҳои Ҳотакӣ, Усмониҳо ва Русҳо аз қаламрави Эрон берун карда шуданд.

Ба қудрат расидан

Нодиршоҳ пас аз он ки эътибори низомии худро мустаҳкам кард, соли 1732 Таҳмоспи II-ро аз салтанат барканор намуд. Ниҳоят, дар январи соли 1736 дар анҷумани бузурги Дашти Муғон, ашрофзодагон ва пешвоёни қабоил Нодирро ҳамчун шоҳи Эрон интихоб карданд.

Лашкаркашиҳои бузург

Фатҳи Ҳиндустон

Яке аз дурахшонтарин саҳифаҳои фаъолияти низомии Нодиршоҳ ҳамла ба Ҳиндустон мебошад. Соли 1739 дар набарди Карнал ӯ сипоҳи Муҳаммадшоҳи Гӯркониро шикаст дод. Нодиршоҳ аз Ҳиндустон ғаниматҳои бешумор, аз ҷумла «Тахти Товус», алмоси «Кӯҳи Нур» ва «Дарёи Нур»-ро ба Эрон овард.

Фатҳи Мовароуннаҳр

Пас аз Ҳинд, Нодиршоҳ ба сӯи Мовароуннаҳр равон шуд. Ӯ Бухоро ва Хеваро тасхир намуда, ҳокимони ин минтақаҳоро ба худ тобеъ кард. Бо ин амал, ӯ марзҳои Эронро ба ҳудудҳои империяи Сосониён наздик намуд.

Ислоҳот ва сиёсат

Нодиршоҳ кӯшиш мекард, ки:

Низоми идории кишварро навсозӣ кунад.
Нерӯи дарёии қавӣ дар Халиҷи Форс ва баҳри Хазар таъсис диҳад.
Ихтилофи миёни шииа ва сунниро коҳиш дода, навъе аз исломи воҳидро барои осон кардани равобит бо Усмониён тарғиб кунад.

Кушва шудан ва фурӯпошии империя

Солҳои охири ҳукумати Нодиршоҳ бо бераҳмӣ ва андозҳои гарон тавсиф мешавад, ки боиси шӯришҳои зиёд гашт. Соли 1747 ӯ дар натиҷаи суиқасди афсарони худаш кушта шуд. Пас аз марги ӯ империяи паҳновари Афшориён зуд фурӯ пошид.

Аҳаммияти таърихӣ

Таърихнигорон Нодиршоҳро барои наҷоти Эрон аз таҷзия ва ишғоли бегонагон ситоиш мекунанд. Майкл Оксворсӣ ӯро бо Пётри Кабир муқоиса карда, қайд мекунад, ки агар силсилаи ӯ пойдор мемонд, Эрон метавонист хеле зудтар ба роҳи таҷаддуд ва пешрафт гом ниҳад.

Эзоҳ

↑ ^1.0 ^1.1 Nadir Shah (ингл.)
↑ ^2.0 ^2.1 Brockhaus Enzyklopädie (нем.) — F.A. Brockhaus, 1796.
↑ ^3.0 ^3.1 ^3.2 ^3.3 საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი (гурҷ.) — 2001.
↑ ^4.0 ^4.1 SNAC (ингл.) — 2010.
↑ ^5.0 ^5.1 (unspecified title) — ISBN 978-1850437062
↑ ^6.0 ^6.1 (unspecified title) — ISBN 978-0813029641

[_b079471c62c90354-1] 1.0 ^1.1 Nadir Shah (ингл.)

[_a85e0a37e888a09d-2] 2.0 ^2.1 Brockhaus Enzyklopädie (нем.) — F.A. Brockhaus, 1796.

[_9e29835009fa46c6-3] 3.0 ^3.1 ^3.2 ^3.3 საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი (гурҷ.) — 2001.

[_7e28fafb22719e12-4] 4.0 ^4.1 SNAC (ингл.) — 2010.

[_a1f15f39aea1f82e-5] 5.0 ^5.1 (unspecified title) — ISBN 978-1850437062

[_3e1544df05da9d26-6] 6.0 ^6.1 (unspecified title) — ISBN 978-0813029641

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]