Ноҳияи Темурмалик

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Ҷаҳиш ба: новбари, Ҷустуҷӯи
Ноҳияи Темурмалик
Мамлакат

 Тоҷикистон

Унвон

Ноҳияи маъмурӣ

Тобеи

Вилояти Хатлон

Шомили

1 шаҳрак, 6 ҷамоат

Маркази маъмурӣ

Совет

Санаи таъсис

19 январи соли 1936

Забони расмӣ

тоҷикӣ

Аҳолӣ (2015)

64 900[1] нафар

Гурӯҳҳои миллӣ

тоҷикон

Гурӯҳҳои динӣ

мусулмонон: суннӣ-ҳанафӣ

Масоҳат

1 014 км²

Location of Temurmalik District in Tajikistan.png

Минтақаи замонӣ

UTC+5

Коди ISO 3166-2

TJ-KT

Домени Интернет

.tj

Шумораи мошинҳо

TJ03

Ноҳияи Темурмалик (порсӣ: ناحیه تیمورملک) — ноҳияи маъмурӣ дар ҳайати вилояти Хатлонии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Маркази ноҳия — шаҳраки Совет (собиқ Қизилмазор).

Ҷойгоҳ[вироиш]

Ноҳия аз ҷиҳати марзӣ ба ноҳияҳои Восеъ, Кӯлоб, Балҷувон, Ховалинг, Данғара аз тарафи даштҳои Олимтой тавассути қишлоқи Тошбулоқ ба Фархор хатти сарҳад дорад.

Иқлим[вироиш]

Иқлимаш гарму хушк буда, аз ҷиҳати геологӣ ноҳия асосан дар байни қаторкӯҳҳои Илонтоғ, Хўҷаи Нур, Кўҳи Хўҷа Сартез мавқеъ дошта аз 60 то 80 км тӯл кашидааст.

Палеозоии заминҳо ба табиати ноҳия аз ҷиҳати релеф ва иқлими ба худ хос дошта, иқлимаш дар зимистон дар кўҳҳо хунук, дар таҳдашт начандон хунук, тобистонаш гарму хушк аст. Иқлими давродаврии ноҳияи Темурмалик ба худ табиати хос дорад. Дар қисми ғарбу шимоли ноҳия боронгарӣ бисёртар буда, дар қисми шарқу ҷануби ноҳия боронгарӣ камтар аст. Ҳарорати миёнаи солона ба 16,40 с тобистон ҳарорат то 35-400 с (баъзан 42-450 с), зимистон аз 5 дараҷа (солҳои қаҳратун 16-20) дараҷа поён мефарояд, ки баъзан боиси хунук задани дарахтони анор, анҷир, ангур ва чормағз мегардад. Давраи бесармои ноҳия 300-309 рўз аст. Рўзҳои гармӣ аз 250 то 300 рўз мерасад. Аксар вақт тунбодҳои «хокбориши афғонӣ» дар фасли баҳор, тобистон ва тирамоҳ вомехўрад. Боришоти солона дар доманкўҳҳо 600-800 мм, дар пастхамиҳо (таҳдашт) ба 200 то 400 мм баробар мешавад. Тобистони ноҳия хушк мегузарад. Аксар фасли баҳор дар ноҳия сербориш омада, боронҳои сел киштзорҳоро шўста меравад.

Наботот[вироиш]

Дар ноҳияи Темурмалик беш аз 3000 намуди растаниҳои табиӣ мерўяд. Растаниҳои табобатӣ асосан дар қисми кўҳҳои Илонтоғ, Хўҷаи Нур, мавзеи Зангибобо, Дасторқозӣ ва кўҳи Хўҷа Сартез дида мешавад. Дар дашту кўҳҳо ва доманакўҳҳои ноҳия растаниҳои буттагӣ ва дарахтӣ: писта, шўлаш, санҷит(ҷигда), сафедор, чинор, ар-ар, заранг, дулона, олучабандак, олуча, тут, себ, ангат, туғ, хўч, бодом, пушол, ангур, зелол, олу, гелос, чормағз, арча, қарақот, муруд ва ғ; аз гиёҳҳои шифобахш: аҷик, чоқла, чукрӣ, рошак, ров, шибит, шибитак, кравчак, зира, қўзақарнӣ, чора, пиёзи кўҳӣ, анзур, сир, арпамодиён, ширинбия, субинак, чойкаҳак, ҷамбилак, қонтепар, пўдина, сиёҳалаф, паи зоғак, кавар, камол, пўдинаи лалмӣ, раҳдавак, чилбуғум, қоқу, шамантулоқ, тхач, лола, севчук, янтоқ, думирўбоҳ, шифоқ, нахўдак, ғеша, марғилон, говқисирак, алафҳои тухмдор ва ширадори сафед ва ғайраҳо, ки беш аз 100 намуди он дар тибби имрўза маълум аст, истифода мешавад. Ва ҳанўз бисёр гиёҳҳое ҳастанд, ки ҷиҳати шифобахшии онро бояд биологҳо, фармасевтҳо (дорусозон) бояд таҳқиқ ва аз санҷиш гузаронанд.

Ҳайвонот[вироиш]

Дар олами паррандагону ҳайвонот ва хазандагон дар ноҳия беш аз 115 намуди онҳо ба қайд гирифта шуда буд. Алҳол, аз паррандагон бештар кабк, кабўтар, гунҷишк, фохтак (мўсича), гунҷишкҳои муқимию мавсимӣ, зоғ, зоғча, аллака, қароғ, шоҳин, бум, лочин, лошахўр, уқоб, каргас, майна, булбул, фароштурукҳо, ҷулик, ҳудҳуд (шонсарак), санговдавак, зарғов, залич, бедона, аз дарранда ва хазандаҳо хирс, гург, рўбоҳ, хук, гурбаҳои ваҳшӣ, мор, ҷайра, сағур, каламуш (юрмон) ва ғайра мавҷуд аст.

Ҳатто дар дарёи Сурхоб хояндаҳои обӣ-муши обӣ, қундуз (як навъ ҳайвони санҷобмонанди аз саг хўрд аз гурба калонтар, ки мўяш сиёҳнук, баъзан сурхранги сурмонанд) мебошад, хеле зиёд буд. Аз як тараф бо нобуд шудани бешаю туқайзор ва қамишу лухҳо, ин ҳайвонҳои нодир низ нобуд ё ба сўи дарёи Панҷ кўч бастаанд.

Таърих[вироиш]

Мардум[вироиш]

Бино бар саршумори соли 2016 аҳолии ноҳия 64,9 ҳаз. тан бошанда доштааст[1]. Мардуми ноҳия ба забонҳои тоҷикӣ ва узбакӣ сухан мегӯянд.

Бахшбандӣ[вироиш]

Бар асоси Қонуни тақсимоти кишварӣ, ноҳияи Темурмалик 1 шаҳрак ва 6 ҷамоат[2]. дорад.

Ҷамоатҳои ноҳияи Темурмалик[3]
Ҷамоатҳо Аҳолӣ
Бобоюнус
Саидмуъмин Раҳимов
Кангурт
Қароқамиш
Танобчӣ
Лақай Қармишев

Ҳукумат[вироиш]

Сарвари ноҳияи Темурмалик Раиси Ҳукумати он аст, ки аз ҷониби Раиси Ҷумҳури Тоҷикистон таъйин мегардад. Ниҳоди қонунгузори ноҳия — Маҷлиси намояндагони халқӣ мебошад, ки аз тарафи ҳама мардуми ноҳия ба муддати 5 сол интихоб мешавад.

Иқтисодиёт[вироиш]


Омӯзишу парвариш[вироиш]


Ниҳодҳои фарҳангӣ[вироиш]

Беҳдошту беҳзистӣ[вироиш]

Эзоҳ[вироиш]

  1. 1.0 1.1 Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года. Сообщение Агентства по статистике при Президенте Республики Таджикистан.
  2. Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — с. 95-96
  3. Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон. — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013. — с. 95-96


Ноҳияҳои Хатлон
Ноҳияи Балҷувон · Ноҳияи Бохтар · Ноҳияи Вахш · Ноҳияи Восеъ · Ноҳияи Данғара · Ноҳияи Ёвон · Ноҳияи Кӯлоб · Ноҳияи Қубодиён · Ноҳияи Ҷайҳун · Ноҳияи Мӯъминобод · Ноҳияи Норак · Ноҳияи Носири Хусрав · Ноҳияи Панҷ · Ноҳияи Ҷалолиддин Балхӣ · Ноҳияи Сарбанд · Ноҳияи Темурмалик · Ноҳияи Фархор · Ноҳияи Ховалинг · Ноҳияи Хуросон · Ноҳияи Ҳамадонӣ · Ноҳияи Дӯстӣ · Ноҳияи Ҷомӣ · Ноҳияи Шаҳритус · Ноҳияи Шамсиддин Шоҳин