Пандемияи дуюми вабо

Пандемияи дуюми вабо — паҳншавии босуръати вабо ба ҳудудҳои васеъ берун аз минтақаи эндемикии Ҳиндустон дар давоми солҳои 1826—1837 тавассути Осиёи Пеш то Аврупо ва Амрико, инчунин ба шарқ то Чин ва Ҷопон мебошад. Паҳншавии он асосан дар ҳамон ҳудудҳое сурат гирифт, ки дар вақти пандемияи аввал буд, аммо паҳншавии муайян ба Осиёи Шарқӣ низ ба амал омад, ки қаблан мушоҳида намешуд. Баъзе олимон бар ин назаранд, ки пандемияи дуюм то соли 1851 идома ёфтааст.

Паҳншавии пандемия

Дар солҳои 1826—1828 вабо ба шарқ аз Ҳиндустон, ба Чин, Индочин, инчунин ба шимолу ғарб ба Афғонистон, Хива ва Бухоро паҳн шуд.

Дар Империяи Русия беморӣ дар Оренбург соли 1829 дар натиҷаи воридшавии корвони Бухоро пайдо шуд. Аз вабо ҳаросида, губернатори Оренбург ба пешвози корвон як мансабдорро бо чандсад казак фиристод. Дар сарҳад корвонро боздоштанд, ки пас аз он мансабдор тоҷиронро маҷбур кард, ки дар болои Қуръон қасам ёд кунанд, ки дар байни онҳо беморон нестанд. Сипас аз бухороиён талаб карданд, ки ба якдигар пораҳои пашму пахтаро аз бастаҳои кушодашуда партоянд ва баъдан пахтаву пашмро бичайнанд. Ҳамаи инро тоҷирон маҷбур шуданд бо меваҳои хушк ва шириниҳои дар корвон буда «бихӯранд». Санҷишҳо бомуваффақият гузаштанд, корвонро иҷозати гузар доданд, аммо дар Оренбург дере нагузашта хуруҷи вабо оғоз ёфт.

Дар ҳамин ҳол, беморӣ соли 1830 то кишварҳои Шарқи Наздик паҳн шуд. Дар Миср то 150 ҳазор сокин вафот кард. Аз он ҷо воридшавии нави беморӣ ба Империяи Русия, ба Астрахан аз ҷониби дастаи бриги ҳарбии Ленкоран, сипас тавассути дарёи Волга то Маскав сурат гирифт. Мусоидати бузург ба паҳншавӣ тавассути гурӯҳҳои киштикашонони (бурлакҳои) Волга ба амал омад. Дар байни онҳо бисёриҳо буданд, ки аз таъқиби мақомот пинҳон мешуданд. Ба ақидаи онҳо, ҳатто табибон намояндагони маъмурият буданд, ки бояд аз онҳо пинҳон шуд. Воҳима дар ярмаркаи Нижний Новгород ба амал омад, ки дар он ҷо вабо аз сабаби ҷамъомади анъанавии мардум шароити хубе барои паҳншавии худ пайдо кард.

Ба Аврупои Марказӣ ва Гарбӣ вабо соли 1831 паҳн шуд. Дар Лондон 6 536 сокин, дар Фаронса — тақрибан 200 ҳазор нафар ба ҳалокат расиданд. Соли дигар нерӯҳои мустамликавии Фаронса ваборо ба Африқо ва муҳоҷирон — ба Амрикои Шимолӣ ва Австралия бурданд. Пандемия тамоми қитъаҳоро фаро гирифт.

Дар вақти шӯриши Полша дар солҳои 1830—1831 танҳо дар артиши Русия аз вабо зиёда аз 12 ҳазор низомӣ ҳалок шуд. Дар Империяи Русия дар давоми ду сол 466 457 сокин ба вабо гирифтор шуда, 197 069 нафар вафот карданд.

Дар вақти пандемияи дуюм вабо соли 1830 бори аввал ба Украина ворид карда шуд. Ба паҳншавии он ҷанги Русия ва Туркия мусоидат кард, вақте ки лашкар аз амалиёти ҷангӣ бармегашт.

Дар бисёр шаҳрҳои Империяи Русия шӯришҳои «вабоӣ» ба амал меомаданд, ки сабаби онҳо муқаррар кардани чораҳои сахти карантинӣ ва полисӣ буд. Николай Гоголь соли 1831 навишта буд: «...карантинҳо ин 24 фарсахро ба роҳи Петербург ба Камчатка табдил доданд». Александр Пушкин дар рӯзномаи худ 26 июли соли 1831 чунин қайд кардааст:

Ҳамин ки омадам, фаҳмидам, ки дар атрофи ман деҳаҳоро иҳота мекунанд ва карантинҳо ташкил мекунанд. Мардум шикоят мекунанд, ки зарурати қатъиро намефаҳманд ва бадии номаълумро аз маҳдудияти ғайримуқаррарӣ авлотар медонанд. Ошӯбҳо гоҳ дар ин ҷо ва гоҳ дар он ҷо сар мезананд. ...Соли гузашта карантинҳо тамоми саноатро боздоштанд, роҳи корвонҳоро бастанд, пудратчиён ва аробакашҳоро ба гадоӣ расонданд, даромади деҳқонону заминдоронро қатъ карданд ва қариб буд, ки 16 губернияро ба шӯр оранд...

Ошӯбҳои вабоӣ

Ошӯбҳое, ки ба ошӯбҳои Русия монанд буданд, дар солҳои 1830-ум дар Маҷористон низ ба амал омаданд, ки дар он ҷо мардум ба заҳролудшавӣ гумон мебурданд. Хлори (известь)-ро, ки барои безараргардонӣ (дезинфексия) истифода мешуд, одамон заҳр донистанд ва табибонро маҷбур карданд, ки онро бихӯранд, то безарар буданашро исбот кунанд.

Моҳи июли соли 1831 калонтарин шӯриши деҳқонон дар асри XIX дар Словакияи Шарқӣ ба амал омад. Сабаби он вабо буд. Чораҳои санитарии ҳукумати Империяи Австрия (манъи тиҷорат, ҳаракати аҳолӣ, хлор кардани об ва ғайра) овозаҳоеро ба вуҷуд оварданд, ки «хоҷагон мардуми оддиро заҳр медиҳанд». Шӯриш дар Кошице оғоз ёфта, сипас ба ноҳияҳои Земплин ва Шариш паҳн шуд. Дар он тақрибан 40 ҳазор нафар иштирок доштанд.

Соли 1832 дар Бирмингем овозае паҳн шуд, ки одамони ҳанӯз зиндаи гирифтори ваборо гӯр мекунанд. Мардум ба қабристон ҳуҷум карда, қабрҳоро канданд, тобутҳоро шикастанд ва чанд нафарро, ки ба ҷинояти хаёлӣ гумонбар буданд, куштанд.

Инчунин нигаред

Пандемияи сеюми вабо

Адабиёт

Hayes, J. N. (2005). Epidemics and Pandemics: Their Impacts on Human History. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO.

Інфекційні хвороби (підручник) (за ред. О. А. Голубовської). — Київ: ВСВ «Медицина», 2018. — 688 с.

Byrne, Joseph Patrick (2008). Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M. ABC-CLIO. p. 101.