Телевизиони рақамӣ

Телевизиони рақамӣ (англ. Digital Television, DTV) — технологияи интиқоли тасвири телевизионӣ ва садо тавассути рамзгузории сигнали видеоӣ ва сигнали садо бо истифодаи сигналҳои рақамӣ мебошад. Асоси телевизиони муосири рақамӣ стандарти фишурдани иттилоот — MPEG аст.

Дар воситаҳои ахбори омма ва сухани рӯзмарра зери мафҳуми телевизиони рақамӣ одатан пахши заминии телевизионии рақамиро дар назар доранд. Аммо технологияи рақамӣ инчунин дар дигар намудҳои телевизион — масалан, дар телевизиони моҳвораӣ — низ истифода мешавад, ки дар он гузариш аз технологияҳои аналогӣ ба рақамӣ хеле пештар сурат гирифтааст.

Таърихи рушд

Таърихи рушду ташаккули телевизиони рақамиро метавон ба чанд марҳила ҷудо кард, ки ҳар кадоми онҳо бо корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ, таҷрибавӣ, сохтори таҷҳизот ва стандартҳои дахлдор тавсиф мешаванд.

Марҳилаи аввал

Дар марҳилаи аввал, истифодаи таҷҳизоти рақамӣ танҳо дар қисматҳои ҷудогонаи системаи телевизионӣ сурат мегирифт, дар ҳоле ки каналҳои иртиботӣ ҳамоно аналогӣ мемонданд. Дар ин марҳила тамоми таҷҳизоти студия ба сигнали рақамӣ мегузарад ва дар ҳудуди телемарказ нигоҳдорӣ ва коркарди он бо усулҳои рақамӣ амалӣ мегардад.

Дар баромади телемарказ сигнал ба шакли аналогӣ табдил дода шуда, тавассути каналҳои муқаррарии иртибот интиқол меёфт. Дар ин давра ҳамчунин блокҳои рақамӣ ба қабулкунандаҳои телевизионӣ ворид карда шуданд, ки сифати тасвир ва садоро беҳтар карда, имкониятҳои иловагӣ, мисли «кадр дар кадр» ва «стоп-кадр»-ро таъмин менамуданд.

Марҳилаи дуюм

Марҳилаи дуюм — ин таҳияи системаҳои гибридии аналого-рақамии телевизионӣ мебошад, ки параметрҳои онҳо аз стандартҳои анъанавии телевизионӣ фарқ мекунанд.

Ду самти асосӣ инҳоянд:

• гузариш аз интиқоли ҳамзамони сигналҳои равшанӣ ва ранги тасвир ба интиқоли пайдарпайи онҳо;
• зиёд кардани шумораи сатрҳо дар як Кадр ва шумораи элементҳои тасвир дар як сатр.

Мисолҳои системаҳои гибридӣ:

• Системаи ҷопонии MUSE;
• Системаҳои аврупоии гурӯҳи MAC.

Марҳилаи сеюм

Марҳилаи сеюм — ин офариниши системаҳои пурра рақамии телевизионӣ мебошад.

Пас аз пайдоиши системаҳои гибридии телевизиони возеҳи баланд дар Ҷопон ва Аврупо, дар ИМА соли 1987 озмуне барои таҳияи стандарти миллӣ эълон шуд. Аввалҳо системаҳои аналогӣ пешниҳод мегардиданд, вале соли 1990 пешниҳодҳои аввалини системаҳои пурра рақамӣ пайдо шуданд. Дар натиҷа, соли 1993 стандартҳои охирини аналогӣ аз баррасӣ бароварда шуданд ва асоси системаи рақамии ИМА ба MPEG-2 гузошта шуд.

Системаи DVB (Digital Video Broadcasting — пахши видеоии рақамӣ), ки соли 1993 дар Аврупо қабул шуд, низ бар асоси MPEG-2 сохта шудааст. Имрӯз телевизиони рақамӣ дар саросари ҷаҳон босуръат рушд мекунад ва гузариш аз пахши аналогӣ ба рақамӣ дар аксари кишварҳо анҷом ёфтааст.

Стандартҳо

Харитаи паҳншавии стандартҳои телевизиони рақамӣ дар ҷаҳон

Стандартҳои байналмилалии телевизиони рақамӣ асосан аз ҷониби Созмони байналмилалии стандартикунонӣ (ISO) қабул мегарданд. Дар доираи ин созмон гурӯҳҳое фаъолият доранд, ки ба соҳаҳои мухталифи фанноварӣ, аз ҷумла пахши рақамӣ, машғуланд. Яке аз чунин гурӯҳҳо — гурӯҳи MPEG (Moving Picture Expert Group) мебошад.

Нақши муҳим дар стандартсозии телевизиони рақамӣ ҳамчунин ба Иттиҳоди байналмилалии алоқа (ITU) тааллуқ дорад, ки тавсияҳоеро нашр мекунад, ки баъдан метавонанд ба стандартҳои байналмилалӣ ё миллӣ табдил ёбанд.

Манбаъ

• Пескин А. Е., Смирнов А. В. Цифровое телевидение. От теории к практике. — М.: Горячая линия-Телеком, 2005.
• Смирнов А. В. Основы цифрового телевидения. — М.: Горячая линия-Телеком, 2001.
• Птачек М. Цифровое телевидение. Теория и практика. — М.: Радио и связь, 1990.
• Новаковский С. В., Котельников А. В. Новые системы телевидения. Цифровые методы обработки. — М.: Радио и связь, 1992.

Пайвандҳои беруна

• Сомонаи Иттиҳоди байналмилалии алоқа (ITU)(пайванди дастнорас)
• Созмони байналмилалии стандартикунонӣ (ISO)
• Лоиҳаи DVB