Роҳи бузурги чархӣ
.jpg)
Роҳи бузурги чархӣ (англ. Great Trunk Road (GTR), Shah Rah-e-Azam , урду: شاہراہ اعظم Садақи Аъзам ё Бадшоҳи Садақ ) — як роҳи қадимӣ дар Осиёи Ҷанубӣ буда, дарозии он зиёда аз 2500 км аст ва дар қисмати шимолии нимҷазираи Ҳиндустон аз Бангладеш то Пешовар дар Покистон ва Кобул дар Афғонистон тӯл мекашад. Шаҳрҳои Калкутта, Бенорас, Деҳлӣ ва Лоҳур дар ин роҳ ҷойгиранд.
Роҳҳое, ки қисматҳои ғарбӣ ва шарқии Ҳиндустонро мепайванданд, аз замонҳои қадим вуҷуд доштанд. Ҳанӯз дар асри III пеш аз милод, мауриягиҳо роҳи васеъеро барои аробаҳо байни Таксила ва Паталипутра кушоданд. Барои мустаҳкам кардани фатҳҳои худ, Шершоҳ дар асри XVI аз зодгоҳаш Сасарам дар Биҳор то пойтахт Агра "Роҳи бузург"-ро сохт. Дар замони генерал-губернатори Далҳузӣ, Ҳиндустони Бритониё, роҳ навсозӣ карда шуд ва ба самти шимолу ғарб то Мултон дар Панҷоб тӯл мекашид.
Дар давраи ҳукмронии император Акбари Бузург, дар қисми зиёди ин роҳ нишонаҳои муҳим — кос-манораҳо насб карда шуданд, ки масофаи тақрибан се километрро (кос) нишон медоданд. Саворон метавонистанд асп иваз кунанд ва дар кос-манор об нӯшанд. Роҳ дар давраи Ҳиндустони Бритониё байни солҳои 1833 ва 1860 ба таври назаррас навсозӣ шуд.
Таҳқиқот нишон медиҳад, ки ин роҳ аллакай дар замони таваллуди Буддо вуҷуд дошт ва Уттара ном дошт, ки маънояш "роҳ ба самти шимол" аст. Салмон Рашид сохтмони ин роҳро ба Чандрагупта Маурия нисбат медиҳад. Дар давраи имперотурии Маурия дар асри 3 пеш аз милод, тиҷорати байналмилалӣ байни Ҳиндустон ва бисёр кишварҳои Осиёи Ғарбӣ ва ҷаҳони эллинистӣ тавассути шаҳрҳои шимолу ғарб, асосан Таксила (ҳоло дар Покистон) сурат мегирифт. Таксила бо дигар қисматҳои имперотурии Маурия тавассути роҳ хуб пайваст буд. Мауриягиҳо ин роҳи асосии қадимаро аз Таксила то Паталипутра (имрӯз Патна, Ҳиндустон) нигоҳ медоштанд. Чандрагупта Маурия як артиши пурра дошт, ки барои нигоҳдории ин роҳ бахшида шудааст, чунон ки дипломати юнонӣ Мегастен, ки понздаҳ сол дар дарбори Маурия зиндагӣ мекард, қайд кардааст. Гуфта мешавад, ки роҳ дар ҳашт марҳила сохта шудааст ва шаҳрҳои Пурушапура, Таксила, Ҳастинапур, Каннауҷ, Праяг, Паталипутра ва Тамралиптаро дар масофаи тақрибан 2600 километр мепайвандад.
Шершоҳ ягона шахсе боқӣ мемонад, ки ҳамчун сохтмончии тамоми қисмати роҳ, ки Шоҳ Раҳи-Аъзам (урду: شاہراہ اعظم ё "Роҳи бузург") ном дорад, зикр шудааст. Дар давраи ҳукмронии ӯ , дар тамоми қитъа, дар ҳарду тарафи роҳ, корвонсаройҳо сохта шуда, дарахтон шинонда шуданд, то барои сайёҳон сояафканӣ фароҳам оваранд. Чоҳҳо, бахусус дар қисмати Таксила, кофта шуданд. Баъдтар, муғулҳо роҳро ба шарқ то Читтагонг ва ба ғарб то Кобул дароз карда, онро Сарак-и-Аъзам (урду: سڑک اعظم) номиданд, ки маънояш "Роҳи бузург" аст. Дар солҳои 1830, Ширкати Бритониёии Ҳиндустони Шарқӣ ба нақша гирифтани сохтани роҳи сангфарш барои мақсадҳои тиҷоратӣ ва маъмурӣ шурӯъ кард. Роҳи бузурги чархӣ аз Калкутта то Пешовар (ҳоло дар Покистон) тавассути Деҳлӣ бо арзиши 1000 фунт стерлинг барои як мил аз нав сохта шуд ва Департаменти корҳои ҷамъиятӣ ва Институти технологии Ҳиндустон Руркӣ барои омӯзонидан ва ба кор қабул кардани нозирон, муҳандисон ва нозирони маҳаллӣ барои анҷом додан ва дар оянда нигоҳ доштани ҳарду корҳои роҳсозӣ таъсис дода шуданд.
Дар тӯли асрҳо, ин роҳ яке аз роҳҳои асосии тиҷоратӣ дар минтақа буд, ки ҳам сафар ва ҳам муоширати почтаро осон мекард.
Ин роҳ то ҳол дар Ҳиндустон барои нақлиёти автомобилӣ истифода мешавад ва қисматҳои он васеъ карда шуда, ба системаи миллии шоҳроҳҳо дохил карда шудаанд ва номи аслии худро нигоҳ доштаанд.
Он бо N1 (Бангладеш) (Читтагонг ба Дака), N4 (Бангладеш) ва N405 (Дакка ба Сиражганҷ), N5 (Бангладеш) (Сиражганҷ ба Наторе) ва N6 (Бангладеш) (Наторе то Раҷшай то Пурнеа дар Ҳиндустон) мувофиқат мекунад. ; NH 12 (Ҳиндустон) (Раҷшаҳӣ то Пурнеа), NH 27 (Ҳиндустон) (Пурнеа то Патна), NH 19 (Ҳиндустон) (Патна то Агра), NH 44 (Ҳиндустон) (Агра ба Ҷаландҳар тавассути Деҳлӣ, Сонипат, Амбала ва Лудхиана) ва NH 3 (Ҷаландҳо, Покистон ба Амсарре, дар Покистон); N-5 (аз Лоҳур, Гуҷранвала, Гуҷрат, Ҷелум, Равалпиндӣ, Пешовар ва ағбаи Хайбар, то Ҷалолободи Афғонистон) дар Покистон ва AH1 (Афғонистон) (аз Торхам, Ҷалолобод то Кобул) дар Афғонистон.
Дар адабиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]Редярда Киплинг. «Ким»[1]:Барои ман, ин мисли дарёест, ки пас аз обхезӣ маро мисли чӯб берун кашиданд. Дарёи ҳаёт, ки дар тамоми ҷаҳон беназир аст. Дар асл, «Роҳи Бузурги чархӣ» як манзараи аҷибест. Он рост меравад ва издиҳоми ғафси ҳаракаткунандаи ҳиндиро дар тӯли якуним ҳазор мил мебардорад.Шаблон:Конец цитаты
Адабиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]- Рыжакова С., Чекурова Н. Великий колёсный путь // Энциклопедия. Штаты и регионы: Ладакх, Химачал Прадеш…. — М.: Директ-Медиа, 2010. — 495 с. — (Загадочная Индия). — ISBN 9785998961748. Бойгонӣ шудааст 2 июли 2018 сол.
Пайвандҳо
[вироиш | вироиши манбаъ]Нигаред низ
[вироиш | вироиши манбаъ]Эзоҳ
[вироиш | вироиши манбаъ]- ↑ Редярд Джозеф Киплинг. Ким / Переводчик: М. Клягина-Кондратьева. — 1990. — 288 с. — ISBN 5-06-002124-6.