Феҳристи мероси ҷаҳонӣ дар Осиёи Шимолӣ ва Марказӣ

Мавод аз Википедиа — донишномаи озод
Jump to navigation Jump to search

ЮНЕСКО ( ЮНЕСКО Ташкилоти маърифатӣ, илмӣ ва фарҳангии Созмони Милали Муттаҳид) — 19 объекти мероси ҷаҳонро дар шаш кишвари Осиёи Марказӣ ва Осиёӣ Шимолиро муайян кардааст: Қазоқистон, Қирғизистон, Тоҷикистон, Туркманистон, Ӯзбекистон ва қисмати осиёии Русия. [1] Қисми аврупоии Русия ба Аврупои Шарқӣ шомил карда шудааст. [2]

Дар Русия маконҳои сабтшуда дар 8 макон ҷойгиранд, ки дутои онҳо моликияти байнисарҳадии бо Муғулистон дар Осиёи Шарқӣ мебошанд. [3] Аввалин маконе ки аз минтақа буд Itchan Kala дар Ӯзбекистон навишташуда, ки дар соли 1990 [4] Ҳар сол ЮНЕСКО Кумитаи Мероси Ҷаҳонӣ метавонад макони нави оид ба рӯйхат, ё сайтҳои delist, ки қонеъ дигар меъёрҳои китобе наменавиштӣ. Интихоб аз рӯи даҳ меъёр асос ёфтааст: шаштои мероси фарҳангӣ (i-vi) ва чаҳор мероси табиӣ (vii – x). [5] Баъзе сайтҳо, ки ҳамчун "сайтҳои омехта" муайян шудаанд, ҳам мероси фарҳангӣ ва ҳам табиӣ доранд. Дар Осиёи Шимолӣ ва Марказӣ 11 фарҳангӣ, 8 табиӣ ва ҳеҷ сайтҳои омехта мавҷуд нестанд. Ҳама сайтҳои русӣ (7) табиӣ мебошанд ва ба истиснои Сайарка, ҳамаи сайтҳо дар Осиёи Марказӣ, фарҳангӣ мебошанд. [6]

Кумитаи мероси ҷаҳонӣ инчунин метавонад муайян намояд, ки ёдгориҳои фарҳангиву табиӣ зери хатар қарор дорад ва бо назардошти "шароитҳое, ки хусусиятҳоеро, ки ба рӯйхати мероси ҷаҳонӣ сабт шудаанд, таҳдид мекунад". Ҳеҷ яке аз сайтҳои ин минтақа то ҳол номбар карда нашудаанд, аммо рӯйхати хатари эҳтимолӣ аз ҷониби ЮНЕСКО дар як қатор ҳолатҳо баррасӣ шудааст. [7]

Сайт ; бо номи таъиноти расмии Кумитаи мероси ҷаҳонӣ номгузорӣ шудааст [8]
Ҷойгиршавӣ ; дар сатҳи шаҳрӣ, минтақавӣ ё вилоятӣ ва геокоординатҳо
Меъёрҳо ; тавре ки аз ҷониби Кумитаи мероси ҷаҳонӣ муайян шудааст [9]
Майдон ; дар гектар ва ғайра. Агар дастрас бошад, андозаи минтақаи буферӣ низ қайд карда шудааст. Арзиши сифр маънои онро дорад, ки ЮНЕСКО ягон маълумотро нашр накардааст
Соли ; дар давоми он сайт ба Рӯихати мероси ҷаҳонӣ навишта шуда буд
Тавсиф ; Маълумоти мухтасар дар бораи макон, аз ҷумла сабабҳои мувофиқат кардан ба сифати маконе, ки зери хатар аст, дар сурати мувофиқ буданаш

Объектҳои мероси ҷаҳонӣ[вироиш]

Макон Тасвир Ҷойгиршавӣ Меъёрҳо Минтақа га (акр) Соли Истилоҳот
Маркази Сихоте-Алин Вилояти Приморие,  Россия (Марказӣ Сихоте-Алин) Табиӣ:(х) 2001 [10]
Кӯҳҳои тиллои Олтой Ҷумҳурии Олтой, Русия (Кӯҳҳои тиллоии Олтой) Табиӣ: (х) 1998 [11]
Маркази таърихии Бухоро Вилояти Бухоро, Ӯзбекистон (Маркази таърихии Бухоро) Фарҳангӣ: (ii), (iv), (vi) 1993 [12]
Вилояти Қашқадарё,  Ӯзбекистон (Маркази таърихии Шаҳрисабз) Вилояти Қашқадарё,  Ӯзбекистон (Маркази таърихии Шаҳрисабз) Фарҳангӣ: (ii), (iv), (vi) 2000 [13]
Хева, Вилояти Хоразм,  Ӯзбекистон (Итчан Қалъа) Хева, Вилояти Хоразм,  Ӯзбекистон (Итчан Қалъа) Фарҳангӣ:(iii), (iv), (v) 1990 [14]
Вилояти Дашогуз,  Туркманистон  (Кӯҳна-Ургенч) Вилояти Дашогуз,  Туркманистон  (Кӯҳна-Ургенч) Фарҳангӣ: (ii), (iii) 2005 [15]
Вилояти Иркутск, Ҷумҳурии Бурятия,  Русия (Кӯли Байкал) Вилояти Иркутск, Ҷумҳурии Бурятия,  Русия (Кӯли Байкал) Табиӣ:(vii), (viii), (ix), (x) 1996 [16]
Вилояти Забайкал,  Русия; Вилояти Дорнод, Муғулистон (Боғи табиии Даурия) Сопки на севере озера Зун-Торей.jpg Вилояти Забайкал,  Русия; Вилояти Дорнод, Муғулистон (Боғи табиии Даурия) Табиӣ:(vii), (viii), (ix), (x) 2017 [17]
Ҷумҳурии Саха,  Русия (Сутунҳои Лена, Боғи табиӣ ) Ҷумҳурии Саха,  Русия (Сутунҳои Лена, Боғи табиӣ ) Табиӣ:(viii) 2012 [18]
Туркистон, Вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ, Қазоқистон (Мақбараи Хоҷа Аҳмад Ясавӣ) Туркистон, Вилояти Қазоқистони Ҷанубӣ, Қазоқистон (Мақбараи Хоҷа Аҳмад Ясавӣ) Фарҳангӣ: (i), (iii), (iv) 2003 [19]
Ҳавзаи мухтори Чукотка,  Русия (Системаи табиии мамнӯъгоҳи ҷазираи Врангел) Ҳавзаи мухтори Чукотка,  Русия (Системаи табиии мамнӯъгоҳи ҷазираи Врангел) Табиӣ:(ix), (x) 2004 [20]
Деҳаи Багир, ноҳияи Руҳобод, Вилояти Аҳал, Туркманистон (Қалъаи Нисо) Деҳаи Багир, ноҳияи Руҳобод, Вилояти Аҳал, Туркманистон (Қалъаи Нисо) Фарҳангӣ: (ii), (iii) 2007 [21]
Вилояти Алмаато, Қазоқистон  (Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly) Вилояти Алмаато, Қазоқистон  (Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly) Фарҳангӣ:(iii) 2004 [22]
Ноҳияи Панҷакент, Тоҷикистон Шаҳри қадимаи Саразм Ноҳияи Панҷакент, Тоҷикистон Шаҳри қадимаи Саразм Фарҳангӣ:(ii), (iii) 2010 [23]
Вилояти Красноярск,  Русия (Платои Путорана) Вилояти Красноярск,  Русия (Платои Путорана) Табиӣ:(vii), (ix) 2010 [24]
Вилояти Самарқанд, Ӯзбекистон (Самрқанд – Чорроҳаи фарҳангҳо) Вилояти Самарқанд, Ӯзбекистон (Самрқанд – Чорроҳаи фарҳангҳо) Фарҳангӣ:(i), (ii), (iv) 2001 [25]
Вилоятҳои Акмола ва Кустанай,  Қазоқистон (Сариарка - дашт ва кӯлҳои Қазоқистони Шимолӣ) Вилоятҳои Акмола ва Кустанай,  Қазоқистон (Сариарка - дашт ва кӯлҳои Қазоқистони Шимолӣ) Табиӣ: (ix), (x) 2008 [26]
Чин, Роҳи абрешим: Шабакаи масири гузаргоҳи Чанган-Тиёншон Dayanta Gisela-Brantl 01.JPG 22 шаҳри Чин, Роҳи абрешим: Шабакаи масири гузаргоҳи Чанган-Тиёншон Фарҳангӣ:(ii)(iii)(iv)(vi) 2014 [27]
Вилояти Марий,  Туркманистон (Боғи давлатии таърихӣ ва фарҳангии "Мероси қадимӣ") Вилояти Марий,  Туркманистон (Боғи давлатии таърихӣ ва фарҳангии "Мероси қадимӣ") Фарҳангӣ: (ii), (iii) 1999 [28]
Ош,  Қирғизистон (Сулаймон-Тоо, Кӯҳи муқаддас) Ош,  Қирғизистон (Сулаймон-Тоо, Кӯҳи муқаддас) Фарҳангӣ: (iii), (vi) 2009 [29]
ВКМБ, Тоҷикистон (Боғи миллии Тоҷикистон (Кӯҳҳои Помир)) ВКМБ, Тоҷикистон (Боғи миллии Тоҷикистон (Кӯҳҳои Помир)) Табиӣ:(vii), (viii) 2013 [30]
Муғулистон, Ҳавзаи Нур Муғулистон, Ҳавзаи Нур Табиӣ: (ix), (x) Uvs, Zavkhan and Khövsgöl Provinces  Mongolia*Mongun-Tayginsky, Ovyursky, Tes-Khemsky and Erzinsky Districts, Tuva Republic,  Russia*50°16′30″N 92°43′1″E / 50.27500°N 92.71694°E / 50.27500; 92.71694 (Муғулистон, Ҳавзаи Нур)) 2003 [31]
Вилояти Камчатка, Русия (Вулқонҳои Камчатка) Вилояти Камчатка, Русия (Вулқонҳои Камчатка) Табиӣ:(vii), (viii), (ix), (x) 1996 [32][33]

Эзоҳ[вироиш]

  1. Number of World Heritage Properties by region. UNESCO. 10 сентябри 2011 санҷида шуд.
  2. Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings. Geographical region and composition of each region. United Nations Statistics Division (2010). 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  3. World Heritage List. UNESCO. 28 май 2010 санҷида шуд.
  4. Number of World Heritage properties inscribed each Year. UNESCO. 8 сентябри 2011 санҷида шуд.
  5. The Criteria for Selection. UNESCO. 10 сентябри 2011 санҷида шуд.
  6. World Heritage List Nominations. UNESCO. 28 май 2010 санҷида шуд.
  7. World Heritage in Danger. UNESCO. 28 май 2010 санҷида шуд.
  8. World Heritage List. UNESCO. 28 май 2010 санҷида шуд.
  9. The Criteria for Selection. UNESCO. 10 сентябри 2011 санҷида шуд.
  10. Central Sikhote-Alin. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  11. Golden Mountains of Altai. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  12. Historic Centre of Bukhara. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  13. Historic Centre of Shakhrisyabz. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  14. Itchan Kala. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  15. Kunya-Urgench. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  16. Lake Baikal. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  17. Centre. Landscapes of Dauria(англ.). whc.unesco.org. 3 июли 2018 санҷида шуд.
  18. Lena Pillars Nature Park. UNESCO. 4 августи 2013 санҷида шуд.
  19. Mausoleum of Khoja Ahmed Yasawi. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  20. Natural System of Wrangel Island Reserve. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  21. Parthian Fortresses of Nisa. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  22. Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  23. Proto-urban site of Sarazm. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  24. Putorana Plateau. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  25. Samarkand – Crossroads of Cultures. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  26. Saryarka — Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  27. Silk Road. UNESCO. 22 июни 2014 санҷида шуд.
  28. State Historical and Cultural Park "Ancient Merv". UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  29. Sulaiman-Too Sacred Mountain. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  30. Tajik National Park (Mountains of the Pamirs). UNESCO. 4 августи 2013 санҷида шуд.
  31. Uvs Nuur Basin. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  32. Volcanoes of Kamchatka. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.
  33. Decision – 25COM X.B – Volcanoes of Kamchatka [Extension to include Kluchevskoy Nature Park (Russian Federation)]. UNESCO. 20 октябри 2011 санҷида шуд.