Саводи расонаӣ
Саводи расонаӣ (англ. media education) — истилоҳе мебошад, ки нисбатан ба наздикӣ ҷорӣ шудааст ва ба омӯзиши таъсири воситаҳои ахбори омма ва дигар навъҳои иртиботот (аз ҷумла матбуот, телевизион, радио, реклама, кино, Интернет бо ҳамаи замимаҳояш) ишора мекунад. Ин мафҳум ҳам дар доираи тайёр кардани мутахассисони соҳа ва ҳам дар маънои донишҳое истифода мешавад, ки барои ҳама ҷиҳати азхудкунии фанновариҳои иттиолоотӣ ва иртиботӣ заруранд. Ин донишҳо бо истилоҳи «дониши расонаӣ» (англ. media literacy) ё «салоҳияти расонаӣ» (англ. media competence) ифода мешаванд, яъне қобилияти моҳирона истифода бурдани воситаҳои иртибот, аз ҷумла ҳамчун қобилияти рушдёфтаи дарки ба истилоҳ медиаматнҳо (англ. media texts), ки фаҳмиши заминаи гуманитарӣ, антропологӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва сиёсии фаъолияти воситаҳои иртибот ва усулҳои бознамоии воқеиятро дарбар мегирад.
Тавсиф
[вироиш | вироиши манбаъ]«Саводи расонаӣ» инчунин саводи синамо (англ. film education)-ро дар бар мегирад.[1]
Фаҳмиши «Саводи расонаӣ» бар асоси принсипи калидии Маршалл Маклюэн — «Воситаи иртибот худи паём аст» (англ. The Medium is the Message) сурат мегирад. Ин андеша маънои онро дорад, ки воситаҳои иртибот (ва ба гуфтаи М. Маклюэн — ҳар гуна артефактҳо) бояд худ ҳамчун нерӯи шаклдиҳандаи инсон, фарҳанг ва ҷомеа баррасӣ шаванд.[2]
Омӯзиши саводи расонаӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Дар омӯзиши саводи расонаӣ аксар вақт модели педагогии бар асоси саволгузорӣ истифода мешавад, ки одамонро водор месозад дар бораи он чи мебинанд, мешунаванд ва мехонанд, савол диҳанд. Саводи расонаӣ аз қолабҳои анъанавии матни хаттӣ ва чопӣ берун рафта, ба омӯзиши манбаъҳои муосир мегузарад. Ба ин мисолҳо метавон телевизион, бозиҳои видеоӣ, аксҳо ва паёмҳои аудиоро дохил кард.
Омӯзиши саводи расонаӣ абзорҳое фароҳам меорад, ки ба мардум дар таҳлили интиқодии паёмҳо кумак мекунанд, имконият медиҳанд таҷрибаи иртибот бо ВАО-ро густариш диҳанд ва қобилиятҳои эҷодии худро барои тавлиди паёмҳои медиавии шахсӣ рушд диҳанд. Таҳлили интиқодӣ метавонад муайян кардани муаллиф, ҳадаф ва мавқеъ, омӯзиши усулҳо ва жанрҳо, таҳлили қолабҳои бознамоӣ дар ВАО, инчунин ошкор кардани таблиғ, сензура ва ғаразнокӣ дар хабарҳо ва робитаҳои ҷамъиятиро дар бар гирад.
Тавре ки дар «Принсипҳои асосии омӯзиши саводи расонаӣ» таъкид мешавад, «ҳадафи омӯзиши саводи расонаӣ кумак ба одамони ҳама синну сол барои рушди малакаҳои таҳқиқ ва баён аст, то онҳо ҳамчун шахсони интиқодандеш, муоширатгарони муассир ва шаҳрвандони фаъол дар ҷаҳони муосир амал кунанд».[3]
Дар Амрикои Шимолӣ ва Аврупо медиасаводнокӣ ҳам ҷанбаи тавонмандсозӣ ва ҳам ҷанбаи ҳифозатиро дар бар мегирад. Он ҳамчун саҳм дар тавсеаи мафҳуми умумии саводнокӣ баррасӣ мешавад ва ба рушди тафаккури интиқодӣ, худбаёнӣ ва иштироки шаҳрвандӣ мусоидат мекунад. Медиасаводнокӣ ба шаҳрвандон имкон медиҳад ҳуқуқҳои демократии худро огоҳона амалӣ намуда, дар гуфтугӯи ҷамъиятӣ саҳм гузоранд ва қарорҳои дуруст қабул намоянд.[4]
Равишҳои назариявӣ дар омӯзиши медиасаводнокӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Як қатор олимон асосҳои назариявии саводи расонаиро пешниҳод кардаанд. Дар соли 2010 Рене Ҳоббс модели AACRA (дастрасӣ, таҳлил, эҷод, инъикос ва амал) пешниҳод намуда, се чаҳорчӯбаро муайян кард: муаллифон ва аудитория (AA), паёмҳо ва маъноҳо (MM), бознамоӣ ва воқеият (RR).
Дэвид Бакингем низ чаҳор мафҳуми асосиро пешниҳод мекунад: истеҳсол, забон, бознамоӣ ва аудитория. Генри Ҷенкинс ин равишҳоро бо мафҳуми фарҳанги иштирок ва «медиасаводнокии нав» пайванд медиҳад.
Дуглас Келлнер ва Ҷефф Шер чор равиши асосиро ҷудо мекунанд: равиши ҳифозатӣ, омӯзиши санъати медиа, ҷунбиши саводи расонаӣ ва саводи расонаии интиқодӣ, ки ба таҳлили сохторҳои қудрат ва тарзҳои маъноофаринии аудитория равона шудаанд.[5]
Тадқиқотҳо оид ба омӯзиши саводи расонаӣ
[вироиш | вироиши манбаъ]Тадқиқотҳо дар соҳаи омӯзиши саводи расонаӣ дар маҷаллаҳое чун Journal of Media Literacy Education нашр мешаванд. Таҳлилҳои фарогир нишон медиҳанд, ки барномаҳои медиасаводнокӣ таъсири мусбат ба дониш, таҳлил, худбаҳодиҳӣ ва рафтори ҷавонон доранд.
Тадқиқотҳо инчунин нишон медиҳанд, ки саводи расонаӣ бо баланд шудани устувории кӯдакон ва ҷавонон алоқаманд аст ва дар шароити гуногуни таълимӣ самаранок мебошад. Барномаҳои таълимӣ дар мактабҳо ба рушди малакаҳои таҳлили хабарҳо, арзёбии муҳтавои сиёсӣ ва иштироки шаҳрвандӣ мусоидат мекунанд.[6]
Эзоҳ
[вироиш | вироиши манбаъ]- ↑ Медиаобразование / Фёдоров А. В. // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
- ↑ Маклюэн, М. «Понимание медиа: внешние расширения человека» = англ. Understanding Media: The Extensions of Man. — М.: Кучково поле, 2007. — 464 с.
- ↑ NAMLE (en-US). NAMLE.
- ↑ Combating Fake News: An Agenda for Research and Action (en-US). Shorenstein Center.
- ↑ Kellner, Share Critical Media Literacy Is Not an Option.
- ↑ Martens, H., & Hobbs, R. (2015). How media literacy supports civic engagement in a digital age. // Atlantic Journal of Communication.
Адабиёт
[вироиш | вироиши манбаъ]ба забони русӣ
- Медиаобразование: полемический взгляд / Разлогов К. Э., А. В. Шариков и др.. — Сборник статей. — М.: МОО ВПП ЮНЕСКО «Информация для всех», 2006. — 42 с.
- Селиванов Н. Л. Компьютерная педагогика в художественном образовании детей и подростков. Теоретические основы и опыт внедрения. — Монография. — М.: Красанд, 2011. — 160 с. — ISBN 978-5-396-00379-8.
- Усов Ю. Н. В мире экранных искусств. — Учебное пособие для старшеклассников. — М.: SvR-Аргус, 1995. — 224 с. — ISBN 5-86949-014-6.
- Фёдоров А. В. Развитие медиакомпетентности и критического мышления студентов педагогического вуза. — Монография. — М.: МОО ВПП ЮНЕСКО «Информация для всех», 2007. — 616 с. — ISBN 978-5-98517-064-1.
- Фёдоров А. В. Медиаобразование: история, теория и методика. — Монография. — Ростов-на-Дону: ЦВВР, 2001. — 708 с. — ISBN 5-94153-011-0.
- Шариков А. В. Медиаобразование: мировой и отечественный опыт. — Брошюра. — М.: Академия педагогических наук СССР, 1990. — 65 с.
- Медиаобразование в школе / Вартанова Е. Л., Смирнова О. В. и др.. — Сборник программ для преподавания дисциплин. — М.: МедиаМир, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-91832-025-9.
- Fedorov A. V. On Media Education. — Moscow: ICOS UNESCO «Information for All», 2008. — 156 с. — ISBN 978-5-98517-070-2.
- Терин В. П. Массовая коммуникация (исследование опыта Запада). М.: Институт социологии РАН, 1999.
- Терин В. П. Массовая коммуникация (исследование опыта Запада). М.: 2000 (второе издание, переработанное и дополненное).
- Терин В. П. В условиях электронного коммуникационного окружения. // Вестник МГИМО-Университета. — 2014. — № 6. — С. 68-72. (http://vterin.ru/publications/v-usloviyah-elektronno-kommunikacionnogo-okruzheniya).